evaṃ mayā śrutam - ekasmin samaye bhagavān kuruṣu vyahārṣīt kalmāṣadamye kurūṇāṃ nigame.

tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayām āsa - jānato bhikṣavaḥ paśyataś cāsravāḥ kṣīyante nājānato nāpaśyataḥ. kathaṃ ca jānataḥ kathaṃ ca paśyato 'sravāḥ kṣīyante?

asti bhikṣavo yoniśomanasikāro 'sti cāyoniśomanasikāraḥ. ayoniśo bhikṣavo manasikurvato 'nutpannāś ca kāmāsravā utpadyante utpannāś ca kāmāsravā pravardhante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś cotpadyante utpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś ca pravardhante.

yoniśo bhikṣavo manasikurvato 'nutpannāś ca kāmāsravā notpadyante utpannāś ca kāmāsravā nirudhyante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś ca notpadyante utpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś ca nirudhyante.

tatra bālo 'śrutavān pṛthagjanaḥ saddharmaṃ na śṛṇoti satpuruṣān na sevate āryadharmaṃ na jānāti, āryadharme 'vinīto bhavati yathābhūtadharmaṃ na prajānāti.

tasyāyoniśo manasikurvato 'nutpannāś ca kāmāsravā utpadyante utpannāś ca pravardhante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś cotpadyante utpannāś ca pravardhante.

yoniśo manasikurvatas tv anutpannāś ca kāmāsravā notpadyante utpannāś ca nirudhyante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś ca notpadyante utpannāś ca nirudhyante.

sa yathābhūtadharmam ajānan ye dharmā na manasikartavyās tān dharmān manasikaroti ye dharmā manasikartavyās tān dharmān na manasikaroti. tasya ye dharmā na manasikartavyās tān manasikurvato ye dharmā manasikartavyās tān amanasikurvato 'nutpannāś ca kāmāsravā utpadyante utpannāś ca pravardhante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś cotpadyante utpannāś ca pravardhante.

śrutavāṃstv āryaśrāvakaḥ saddharmaṃ śṛṇoti satpuruṣān sevate, āryadharme vinīto bhavati yathābhūtadharmaṃ prajānāti.

ayoniśo manasikurvato 'nutpannāś ca kāmāsravā utpadyante utpannāś ca pravardhante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś cotpadyante utpannāś ca pravardhante.

yoniśo manasikurvato 'nutpannāś ca kāmāsravā notpadyante utpannāś ca nirudhyante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś ca notpadyante utpannāś ca nirudhyante.

sa yathābhūtadharmaṃ jñātvā ye dharmā na manasikartavyās tān dharmān na manasikaroti ye dharmā manasikartavyās tān dharmān manasikaroti. tasya ye dharmā na manasikartavyās tān amanasikurvato ye dharmā manasikartavyās tān manasikurvato 'nutpannāś ca kāmāsravā notpadyante utpannāś ca nirudhyante, anutpannāś ca bhavāsravā avidyāsravāś ca notpadyante utpannāś ca nirudhyante.

saptemau bhikṣavo dharmā āsravāṇāṃ kleśānāṃ daurmanasyānāṃ ca prahāṇāya bhavanti. katame sapta? asty āsravā darśanena prahātavyāḥ, asty āsravā saṃvareṇa prahātavyāḥ, asty āsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ, asty āsravāḥ pratisevanena prahātavyāḥ, asty āsravā adhivāsanena prahātavyāḥ, asty āsravā vinodanena prahātavyāḥ, asty āsravā bhāvanayā prahātavyāḥ.

katame cāsravā darśanena prahātavyāḥ? iha bālo 'śrutavān pṛthagjanaḥ saddharmaṃ na śṛṇoti satpuruṣān na sevate āryadharmaṃ na jānāti, āryadharme 'vinīto bhavati yathābhūtadharmaṃ na prajānāti, ayoniśomanasikārād evam iti pratisaṃcintayati — kiṃ nv aham atītam adhvānam abhūvam? kiṃ nv aham atītam adhvānaṃ nābhūvam? ko nv aham atītam adhvānam abhūvam? kathaṃ nv aham atītam adhvānam abhūvam? kiṃ nv aham anāgatam adhvānaṃ bhaviṣyāmi? kiṃ nv aham anāgatam adhvānaṃ na bhaviṣyāmi? ko nv aham anāgatam adhvānaṃ bhaviṣyāmi? kathaṃ nv aham anāgatam adhvānaṃ bhaviṣyāmi?

pratyutpannam adhvānam ārabhya hy adhyātmaṃ kathaṃkathī bhavati — kiṃ nv idam? kathaṃ nv idam? ayam ucyamānaḥ sattvaḥ kuto nu vāgataḥ? sa itaś cyutaḥ kutragāmī bhaviṣyati? kena hetunā purābhūt? kena hetunā bhaviṣyati?

tasyāyam evam ayoniśo manasikurvataḥ ṣaṇṇāṃ dṛṣṭīnām anyatamā dṛṣṭir utpadyate — asti me ātmeti vāsyākarā dṛṣṭir utpadyate. nāsti me ātmeti vāsyākarā dṛṣṭir utpadyate. ātmanātmānaṃ saṃjānāmīti vāsyākarā dṛṣṭir utpadyate. ātmanānātmānaṃ saṃjānāmīti vāsyākarā dṛṣṭir utpadyate. anātmanātmānaṃ saṃjānāmīti vāsyākarā dṛṣṭir utpadyate. yo 'yaṃ ma ātmā vado vedayitaḥ kārakaḥ kārayitā samutthāpakaḥ samutthāpayitā tatra tatra kalyāṇapāpakānāṃ karmaṇāṃ vipākaṃ pratisaṃvedayati. niyataṃ na kutaścid āgataḥ, niyataṃ nāsti, niyataṃ na bhaviṣyatīti.

idaṃ dṛṣṭigataṃ dṛṣṭivispanditaṃ dṛṣṭisaṃyojanam ity ucyate. dṛṣṭisaṃyojanasaṃyukto bālo 'śrutavān pṛthagjano na parimucyate jātijarāvyādhimaraṇaduḥkhāt.

śrutavāṃstv āryaśrāvakaḥ saddharmaṃ śṛṇoti satpuruṣān sevate, āryadharme vinīto bhavati yathābhūtadharmaṃ prajānāti. sa idaṃ duḥkham iti yathābhūtaṃ prajānāti, ayaṃ duḥkhasamudayo 'yaṃ duḥkhanirodho 'yaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad iti yathābhūtaṃ prajānāti.

tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyatas trīṇi saṃyojanāni kṣīyante — satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca. triṣu saṃyojaneṣu kṣīṇeṣu srotaāpanno bhavaty avinipātadharmā niyataḥ saṃbodhiparāyaṇaḥ. saptakṛtvaḥparamo devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca madhye saptakṛtvo 'nuvicaryānusaṃsṛtya duḥkhasyāntaṃ karoti.

yasyājānato 'paśyatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante. jānataḥ paśyatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante. ity ete āsravā darśanena prahātavyā ity ucyante.

katame cāsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāḥ? iha bhikṣuś cakṣuṣā rūpāṇi dṛṣṭvā cakṣurindriyaṃ saṃvṛṇoti yoniśomanasikāreṇāśubhapratyavekṣaṇena. asaṃvṛṇvaṃś cakṣurindriyam ayoniśomanasikāreṇa śubhapratyavekṣaṇena viharati. yasyāsaṃvṛṇvatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante, saṃvṛṇvatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante.

evam eva śrotreṇa śabdāñ śrutvā ghrāṇena gandhān ghrātvā jihvayā rasān āsvādya kāyena spraṣṭavyāni spṛṣṭvā manasā dharmān vijñāya manaindriyaṃ saṃvṛṇoti yoniśomanasikāreṇāśubhapratyavekṣaṇena. asaṃvṛṇvan manaindriyam ayoniśomanasikāreṇa śubhapratyavekṣaṇena viharati. yasyāsaṃvṛṇvatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante, saṃvṛṇvatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante. ity ete āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyā ity ucyante.

katame cāsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ? iha bhikṣuś caṇḍaṃ hastinaṃ dṛṣṭvā parivarjayati caṇḍam aśvaṃ caṇḍaṃ goṃ caṇḍaṃ kukkuraṃ āśīviṣam apathaṃ śvabhraṃ prapātaṃ saṃkāram uccāraprasrāvaṃ nadīṃ gambhīrakūpaṃ parvataṃ guhāṃ pāpamitraṃ pāpasahāyaṃ pāpatīrthikaṃ pāpagocaraṃ pāpāvāsaṃ parivarjayati. yatra vā nivisamānaṃ sabrahmacāriṇo 'sthāne doṣeṇāśaṅkeran sa tān pāpāvāsān parivarjayati. yasyāparivarjayatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante, parivarjayatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante. ity ete āsravāḥ parivarjanena prahātavyā ity ucyante.

katame cāsravāḥ pratisevanena prahātavyāḥ? iha bhikṣur yoniśo vyavalokya cīvaraṃ pratisevate — na lābhārthaṃ na madārthaṃ na maṇḍanārtham, yāvad eva daṃśamaśakavātavṛṣṭiśītoṣṇapratighātārthaṃ hrīvyapatrapārthaṃ ca.

yoniśo vyavalokya piṇḍapātaṃ pratisevate — na lābhārthaṃ na madārthaṃ na sthaulyārtham, yāvad evāsya kāyasya sthitaye kleśadaurmanasyoparamāyai brahmacaryānugrahāyai, iti purāṇāṃ ca vedanāṃ prahāsyāmi navāṃ ca vedanāṃ notpādayiṣyāmi yātrā ca me bhaviṣyaty anavadyatā cārogyaṃ phāsuvihāraś ceti.

yoniśo vyavalokyāvāsavihāraśayanāsanaṃ pratisevate — na lābhārthaṃ na madārthaṃ na maṇḍanārtham, yāvad eva pariśramoparamārthaṃ prātisaṃlayanārthaṃ ca.

yoniśo vyavalokya glānapratyayabhaiṣajyaṃ pratisevate — na lābhārthaṃ na madārthaṃ na sthaulyārtham, yāvad evotpannānāṃ vyādhijānāṃ vedanānāṃ pratighātāya jīvitendriyapālanārtham ārogyaparamatāyai. yasyāpratisevatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante, pratisevatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante. ity ete āsravāḥ pratisevanena prahātavyā ity ucyante.

katame cāsravā adhivāsanena prahātavyāḥ? iha bhikṣuḥ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya kuśalānāṃ dharmāṇāṃ bhāvanāyai nityam utpāditasaṃjñaḥ, ananyacittaḥ prārabdhavīryo viharati. kāmasya tvag māṃsaṃ snāyv asthi raktaṃ majjā ca śuṣyatu na tyajati vīryam, kāṅkṣite 'rthe āsādite tv eva vīryasya sraṃsanaṃ bhavati.

punar aparaṃ bhikṣuḥ kṣamatā bhavati jighatsāyāḥ pipāsāyāḥ śītasya uṣṇasya daṃśamaśakamakṣikāyūkāmatkuṇavātātapasarīsṛpasaṃsparśānāṃ duruktānāṃ vākyapathānām, prahārāṇāṃ daṇḍānāṃ ca kṣamatā bhavati. utpannānāṃ śārīrīṇāṃ vyādhīnāṃ duḥkhānāṃ tīvrāṇāṃ kharāṇāṃ kaṭukānām asātānām amanāpānāṃ prāṇaharāṇāṃ sarvāmanāpānāṃ cādhivāsakajātiko bhavati. yasyānadhivāsayatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante, adhivāsayatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante. ity ete āsravā adhivāsanena prahātavyā ity ucyante.

katame cāsravā vinodanena prahātavyāḥ? iha bhikṣur utpannaṃ kāmavitarkaṃ nādhivāsayati pajahati vinodayati vyantīkaroti. utpannaṃ vyāpādavitarkaṃ vihiṃsāvitarkaṃ nādhivāsayati pajahati vinodayati vyantīkaroti. yasyāvinodayatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante, vinodayatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante. ity ete āsravā vinodanena prahātavyā ity ucyante.

katame cāsravā bhāvanayā prahātavyāḥ? iha bhikṣuḥ smṛtisaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam. dharmapravicayasaṃbodhyaṅgaṃ vīryasaṃbodhyaṅgaṃ prītisaṃbodhyaṅgaṃ praśrabdhisaṃbodhyaṅgaṃ samādhisaṃbodhyaṅgaṃ saptamam upekṣāsaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇatam. yasyābhāvayatas tatra kleśā daurmanasyāni cotpadyante, bhāvayatas te kleśā daurmanasyāni ca notpadyante. ity ete āsravā bhāvanayā prahātavyā ity ucyante.

yato khalu bhikṣor ye āsravā darśanena prahātavyās te darśanena prahīṇā bhavanti, ye saṃvareṇa prahātavyās te saṃvareṇa prahīṇā bhavanti, ye parivarjanena prahātavyās te parivarjanena prahīṇā bhavanti, ye pratisevanena prahātavyās te pratisevanena prahīṇā bhavanti, ye 'dhivāsanena prahātavyās te 'dhivāsanena prahīṇā bhavanti, ye vinodanena prahātavyās te vinodanena prahīṇā bhavanti, ye bhāvanayā prahātavyās te bhāvanayā prahīṇā bhavanti. ayam ucyate bhikṣuḥ sarvāsravakṣīṇaś chinnasaṃyojanaḥ samyagjñānena duḥkhasyāntam akārṣīd iti.

idam avocad bhagavān. āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandiṣuḥ.

āsravakṣayasūktam niṣṭhitaṃ daśamam.