[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]
madhyamāgame rājasaṃyuktavarge devadūtasūtraṃ saptamam.
evaṃ mayā śrutam. ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme.
tasminsamaye bhagavānbhikṣūnāmantrayata—ahaṃ, bhikṣavo, divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānpaśyāmi cyavamānānupapadyamānānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānyathābhūtaṃ prajānāmi. ime vata bhoḥ sattvāḥ kāyaduṣcaritena samanvāgatā vāgduṣcaritena samanvāgatā manoduṣcaritena samanvāgatā āryāṇāmapavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyante. ime punarbhoḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāksucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭikāḥ samyagdṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyante.
tadyathāpi, bhikṣavo, deve devaṃ varṣati mahāvṛṣṭyāṃ patantyāmudake jalabudbudā utpadyante ca nirudhyante ca. tatra cakṣuṣmānpuruṣa ekasminpradeśe sthitvotpadyamānānnirudhyamānāṃśca jalabudbudānpaśyet. evameva, bhikṣavo, ahaṃ divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānpaśyāmi cyavamānānupapadyamānānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānyathābhūtaṃ prajānāmi. ime vata bhoḥ sattvāḥ kāyaduṣcaritena samanvāgatā vāgduṣcaritena samanvāgatā manoduṣcaritena samanvāgatā āryāṇāmapavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyante. ime punarbhoḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāksucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭikāḥ samyagdṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyante.
tadyathāpi, bhikṣavo, deve devaṃ varṣati mahāvṛṣṭyāṃ patantyāmudakabindava utpatanti nipatanti ca. tatra cakṣuṣmānpuruṣa ekasminpradeśe sthitvotpatantonipatataścodakabindūnpaśyet. evameva, bhikṣavo, ahaṃ divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānpaśyāmi cyavamānānupapadyamānānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānyathābhūtaṃ prajānāmi. ime vata bhoḥ sattvāḥ kāyaduṣcaritena samanvāgatā vāgduṣcaritena samanvāgatā manoduṣcaritena samanvāgatā āryāṇāmapavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyante. ime punarbhoḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāksucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭikāḥ samyagdṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyante.
tadyathāpi, bhikṣavo, maṇirvaiḍūryaḥ śubho jātimānaṣṭāśraḥ suparikarmakṛto'ccho viprasannaḥ sūtreṇa grathito nīlena vā pītena vā lohitena vā kṛṣṇena vāvadātena vā. tatra cakṣuṣmānpuruṣa ekasminpradeśe sthitvā taṃ maṇiṃ vaiḍūryaṃ śubhaṃ jātimantamaṣṭāśraṃ suparikarmakṛtamacchaṃ viprasannaṃ sūtreṇa grathitaṃ nīlena vā pītena vā lohitena vā kṛṣṇena vāvadātena vā paśyet. evameva, bhikṣavo, ahaṃ divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānpaśyāmi cyavamānānupapadyamānānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānyathābhūtaṃ prajānāmi. ime vata bhoḥ sattvāḥ kāyaduṣcaritena samanvāgatā vāgduṣcaritena samanvāgatā manoduṣcaritena samanvāgatā āryāṇāmapavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyante. ime punarbhoḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāksucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭikāḥ samyagdṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyante.
tadyathāpi, bhikṣavo, dve gṛhe ekadvāre tatra bahavo janāḥ praviśanti ca niṣkrāmanti ca. tatra cakṣuṣmānpuruṣa ekasminpradeśe sthitvā praviśato niṣkrāmataśca janānpaśyet. evameva, bhikṣavo, ahaṃ divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānpaśyāmi cyavamānānupapadyamānānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānyathābhūtaṃ prajānāmi. ime vata bhoḥ sattvāḥ kāyaduṣcaritena samanvāgatā vāgduṣcaritena samanvāgatā manoduṣcaritena samanvāgatā āryāṇāmapavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyante. ime punarbhoḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāksucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭikāḥ samyagdṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyante.
tadyathāpi, bhikṣavo, harmyaprāsāde cakṣuṣmānpuruṣaḥ sthito'dhastājjanaṃ paśyedāgacchantaṃ gacchantamanucaṅkramamāṇaṃ niṣaṇṇaṃ śayānamutpatantaṃ ca. evameva, bhikṣavo, ahaṃ divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena sattvānpaśyāmi cyavamānānupapadyamānānsuvarṇāndurvarṇānsugatāndurgatānyathākarmopagānsattvānyathābhūtaṃ prajānāmi. ime vata bhoḥ sattvāḥ kāyaduṣcaritena samanvāgatā vāgduṣcaritena samanvāgatā manoduṣcaritena samanvāgatā āryāṇāmapavādakā mithyādṛṣṭikā mithyādṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyante. ime punarbhoḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatā vāksucaritena samanvāgatā manaḥsucaritena samanvāgatā āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭikāḥ samyagdṛṣṭikarmasamādānāḥ. te kāyasya bhedādparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyante.
iha, bhikṣavaḥ, ekatyaḥ pudgalo mātaraṃ na namasyati pitaraṃ na namasyati śramaṇabrāhmaṇānna satkaroti na yathābhūtaṃ carati puṇyakarma na karoti paralokāvadyabhayadarśī na bhavati. sa kāyasya bhedādparaṃ maraṇādyamasya rājño viṣayamupapadyate. tatra yamapuruṣā enaṃ gṛhītvā yamasya rājña upanamayanti śaṃsanti ca—deva, ayaṃ puruṣaḥ pūrvaṃ manuṣyabhūto mātaraṃ na namasyati pitaraṃ na namasyati śramaṇabrāhmaṇānna satkaroti na yathābhūtaṃ carati puṇyakarma na karoti paralokāvadyabhayadarśī na bhavati, deva, enaṃ śāstheti.
tato, bhikṣavo, yamo rājā taṃ puruṣaṃ prathamena devadūtena samyanuyuṅkte samyanugāhate samanubhāṣate samyanupariśāsti—bho puruṣa, kaccittvayā prathamo devadūtaḥ prādurbhūto dṛṣṭa iti. sa evamāha—na dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kaccittvayā grāme vā nagare vā dārako bālo mando mṛdutaruṇaśarīro mūtrakarīṣe śayānaḥ svayamuttaritumaśaknuvanmātāpitṛbhyāmuddhṛto dhautaḥ śaucikṛtaśca na dṛṣṭa iti. sa evamāha—dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kiṃ te tatra vijñānaprāptasya buddhiṃ pratilabdhasya naitadabhūt, ahamapi jātidharmo jātiṃ nātītaḥ, yannvahaṃ kalyāṇaṃ kuryāṃ kāyena vācā manasā iti. sa evamāha—nāśakaṃ deva, pramādādeva deva pramatto'bhūvamiti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, yatastvaṃ pramādamāpanno'si, tasmāttvāmidānīṃ pramattaṃ puruṣaṃ yathā tathā śāsiṣyāmi. tadidaṃ pāpakamakuśalaṃ karma na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ na rājñā na devena na śramaṇabrāhmaṇena kṛtam. api tu tvayaiva pāpakamakuśalaṃ karma kṛtam. tasmāttvameva tasya vipākaṃ pratisaṃvediṣyasa iti.
tato, bhikṣavo, yamo rājā taṃ puruṣaṃ prathamena devadūtena samyanuyujya samyanugāhya samanubhāṣya samyanupariśāsya dvitīyena devadūtena samyanuyuṅkte samyanugāhate samanubhāṣate samyanupariśāsti—bho puruṣa, kaccittvayā dvitīyo devadūtaḥ prādurbhūto dṛṣṭa iti. sa evamāha—na dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kaccittvayā grāme vā nagare vā strī puruṣo vā jīrṇo vṛddho mahallako gatavayāḥ khaṇḍadantaḥ palitakeśaḥ pravepamānagātraḥ kubjo daṇḍāvaṣṭabdho gacchan na dṛṣṭa iti. sa evamāha—dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kiṃ te tatra vijñānaprāptasya buddhiṃ pratilabdhasya naitadabhūt, ahamapi jarādharmo jarāṃ nātītaḥ, yannvahaṃ kalyāṇaṃ kuryāṃ kāyena vācā manasā iti. sa evamāha—nāśakaṃ deva, pramādādeva deva pramatto'bhūvamiti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, yatastvaṃ pramādamāpanno'si, tasmāttvāmidānīṃ pramattaṃ puruṣaṃ yathā tathā śāsiṣyāmi. tadidaṃ pāpakamakuśalaṃ karma na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ na rājñā na devena na śramaṇabrāhmaṇena kṛtam. api tu tvayaiva pāpakamakuśalaṃ karma kṛtam. tasmāttvameva tasya vipākaṃ pratisaṃvediṣyasa iti.
tato, bhikṣavo, yamo rājā taṃ puruṣaṃ dvitīyena devadūtena samyanuyujya samyanugāhya samanubhāṣya samyanupariśāsya tṛtīyena devadūtena samyanuyuṅkte samyanugāhate samanubhāṣate samyanupariśāsti—bho puruṣa, kaccittvayā tṛtīyo devadūtaḥ prādurbhūto dṛṣṭa iti. sa evamāha—na dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kaccittvayā grāme vā nagare vā strī puruṣo vā ābādhiko duḥkhito bāḍhaglāno mañce vā pīṭhe vā bhūmau vā svasminmūtrakarīṣe patito luṭhaṃstīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā amanojñāḥ prāṇaharā vedanā vedayamāno na dṛṣṭa iti. sa evamāha—dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kiṃ te tatra vijñānaprāptasya buddhiṃ pratilabdhasya naitadabhūt, ahamapi vyādhidharmo vyādhiṃ nātītaḥ, yannvahaṃ kalyāṇaṃ kuryāṃ kāyena vācā manasā iti. sa evamāha—nāśakaṃ deva, pramādādeva deva pramatto'bhūvamiti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, yatastvaṃ pramādamāpanno'si, tasmāttvāmidānīṃ pramattaṃ puruṣaṃ yathā tathā śāsiṣyāmi. tadidaṃ pāpakamakuśalaṃ karma na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ na rājñā na devena na śramaṇabrāhmaṇena kṛtam. api tu tvayaiva pāpakamakuśalaṃ karma kṛtam. tasmāttvameva tasya vipākaṃ pratisaṃvediṣyasa iti.
tato, bhikṣavo, yamo rājā taṃ puruṣaṃ tṛtīyena devadūtena samyanuyujya samyanugāhya samanubhāṣya samyanupariśāsya caturthena devadūtena samyanuyuṅkte samyanugāhate samanubhāṣate samyanupariśāsti—bho puruṣa, kaccittvayā caturtho devadūtaḥ prādurbhūto dṛṣṭa iti. sa evamāha—na dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kaccittvayā grāme vā nagare vā strī puruṣo vā mṛtaḥ, ekāhamṛto vā dvyāhamṛto vā yāvacchaḍahasaptāhamṛto vā, kākaiḥ khādyamānaḥ śṛgālaiḥ khādyamāno'gninā vā dahyamāno bhūmau vā nikhātaḥ pūtībhūto na dṛṣṭa iti. sa evamāha—dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kiṃ te tatra vijñānaprāptasya buddhiṃ pratilabdhasya naitadabhūt, ahamapi maraṇadharmo maraṇaṃ nātītaḥ, yannvahaṃ kalyāṇaṃ kuryāṃ kāyena vācā manasā iti. sa evamāha—nāśakaṃ deva, pramādādeva deva pramatto'bhūvamiti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, yatastvaṃ pramādamāpanno'si, tasmāttvāmidānīṃ pramattaṃ puruṣaṃ yathā tathā śāsiṣyāmi. tadidaṃ pāpakamakuśalaṃ karma na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ na rājñā na devena na śramaṇabrāhmaṇena kṛtam. api tu tvayaiva pāpakamakuśalaṃ karma kṛtam. tasmāttvameva tasya vipākaṃ pratisaṃvediṣyasa iti.
tato, bhikṣavo, yamo rājā taṃ puruṣaṃ caturthena devadūtena samyanuyujya samyanugāhya samanubhāṣya samyanupariśāsya pañcamena devadūtena samyanuyuṅkte samyanugāhate samanubhāṣate samyanupariśāsti—bho puruṣa, kaccittvayā pañcamo devadūtaḥ prādurbhūto dṛṣṭa iti. sa evamāha—na dṛṣṭo deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kaccittvayā grāme vā nagare vā rājapuruṣaiścoramāgaskāriṇaṃ gṛhītvā vividhāḥ karmakāraṇāḥ kārayamāṇā na dṛṣṭā iti. tadyathā hastau chindanti pādau chindanti hastapādau chindanti karṇau chindanti nāsikāṃ chindanti karṇanāsikaṃ chindanti khaṇḍaśaḥ kurvanti keśaśmaśrūṇyutpāṭayanti ayopañjare prakṣipyāgninā dahanti, vastreṇa veṣṭayitvāgninā dahanti tṛṇaiḥ pāṃśubhiśca veṣṭayitvāgninā dahanti ayogardabhagarbhe prakṣipanti ayovarāhamukhe prakṣipanti ayovyāghramukhe prakṣipyāgninā dahanti tāmrakaṭāhe prakṣipanti ayokaṭāhe prakṣipya kvāthayanti parikartanti tīkṣṇaśūlena vidhyanti aṅkuśenākarṣanti taptāyamañce śāyayitvā kvathitatailena siñcanti ayodūkhale niṣādyāyaḥmusalena kṣuṇvanti nāgasarpairdaśayanti kaśābhistāḍayanti daṇḍaiḥ praharanti laguḍaiḥ praharanti jīvantameva śūla āropayanti śiraśchindanti iti. sa evamāha—dṛṣṭā deveti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, kiṃ te tatra vijñānaprāptasya buddhiṃ pratilabdhasya naitadabhūt, ihadṛṣṭadhārmikaṃ vipākaṃ dṛṣṭvāham pāpakaṃ karma na kuryāṃ kāyena vācā manasā iti. sa evamāha—nāśakaṃ deva, pramādādeva deva pramatto'bhūvamiti. yamo rājā punarāha—bho puruṣa, yatastvaṃ pramādamāpanno'si, tasmāttvāmidānīṃ pramattaṃ puruṣaṃ yathā tathā śāsiṣyāmi. tadidaṃ pāpakamakuśalaṃ karma na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ na rājñā na devena na śramaṇabrāhmaṇena kṛtam. api tu tvayaiva pāpakamakuśalaṃ karma kṛtam. tasmāttvameva tasya vipākaṃ pratisaṃvediṣyasa iti.
tato, bhikṣavo, yamo rājā taṃ puruṣaṃ pañcabhirdevadūtaiḥ samyanuyujya samyanugāhya samanubhāṣya samyanupariśāśya nirayapālānām prayacchati. tatra nirayapālāstaṃ puruṣaṃ gṛhītvā caturodvāramahānarake prakṣipanti. tatremā gāthā bhavanti— catuḥstambhaṃ caturdvāraṃ dvādaśāśrasamanvitam | ayaḥprākārasaṃveṣṭamuparyayasā chāditam || ayomayī dṛḍhā bhūmirjvalitāgnisamākulā | gambhīramamitāyāmaṃ yāvadadho vyavasthitam || ghoraṃ tu duḥsahaṃ nityaṃ vahnivarṇaṃ sudurdṛśam | dṛṣṭvā lomaharṣo jāto bhayatrāsasuduḥkhadaḥ || patantyasyāṃ hyavākśīrṣā ūrdhvapādā durāśayāḥ | āryāṇāmapavādāraḥ sādhūnāṃ dāntacetasām ||
ūrdhvaṃ dīrghasyādhvano'tyayātpūrvaṃ dvāramapāvriyate. te dhāvanti yato dvāraṃ tatra gacchanti kṣemamākaṅkṣamāṇā leṇamākaṅkṣamāṇāḥ. ekaikadvāre'prameyāṇi śatasahasrāṇi saṃpatanti. tataḥ pūrvadvāraṃ pīdhīyate. tatra te tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante ākrośanti rudanti patanti bhūmau, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati. evameva dakṣiṇadvāraṃ paścimadvāramuttaradvāramapāvriyate. te dhāvanti yato dvāraṃ tatra gacchanti kṣemamākaṅkṣamāṇā leṇamākaṅkṣamāṇāḥ. ekaikadvāre'prameyāṇi śatasahasrāṇi saṃpatanti. tata uttaradvāraṃ pīdhīyate. tatra te tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante ākrośanti rudanti patanti bhūmau, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati.
tata ūrdhvaṃ dīrghasyādhvano'tyayātte sattvāścaturodvāramahānarakānniṣkramya kukūlaṃ nāma mahānarakaṃ praviśanti yatra kevalaṃ jvalitaṃ bhasma dhūmarahitaṃ jvālārahitaṃ ca dṛśyate. tatra gacchanti. pāde nikṣipte māṃsacchavirvidahyate pādutkṣipte punarutpadyate prakṛtisthena bhavati. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati.
tata ūrdhvaṃ dīrghasyādhvano'tyayātte sattvāḥ kukūlamahānarakānniṣkramya gūthaṃ nāma mahānarakaṃ praviśanti. tatra śatavyāmagambhīraṃ purīṣaṃ bhavati. te sattvāstattra patanti. tatra gūthe ṛṅgulā nāma prāṇina utpadyante śvetaśarīrāḥ kṛṣṇaśīrṣāḥ sūcīmukhāḥ. te pādau bhittvā pādasthi bhindanti, pādasthi bhittvā jaṅghāmāṃsaṃ bhittvā jaṅghāsthi bhindanti, jaṅghāsthi bhittvā ūrumāṃsaṃ bhittvārvasthi bhindanti, ūrvasthi bhittvā kaṭimāṃsaṃ bhittvā kaṭyasthi bhindanti, kaṭyasthi bhittvā pṛṣṭhamāṃsaṃ bhittvā pṛṣṭhasthi bhindanti, pṛṣṭhasthi bhittvā skandhamāṃsaṃ bhittvā skandhasthi bhindanti, skandhasthi bhittvā grīvāmāṃsaṃ bhittvā grīvāsthi bhindanti, grīvāsthi bhittvā śiromāṃsaṃ bhittvā śirasthi bhindanti, śirasthi bhittvā mastiṣkaṃ khādanti. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati.
tata ūrdhvaṃ dīrghasyādhvano'tyayātte sattvā gūthamahānarakānniṣkramyāyopattravanaṃ nāma mahānarakaṃ praviśanti. taṃ dṛṣṭvā śītalamiti matvā dhāvanti kṣemamākaṅkṣamāṇā leṇamākaṅkṣamāṇāḥ. te tatra patanti. tatra caturdiśaṃ taptavāyuḥ pravāti. tena vāyunāyopattrāṇi nipatanti, nipatya hastau chindanti pādau chindanti hastapādau chindanti karṇau chindanti nāsikāṃ chindanti karṇanāsikam avayavāṃśchittvā śarīraṃ rudhiraklinnaṃ kurvanti. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati. tatra ca mahāśvānastīkṣṇadaṃṣṭrāḥ pādagulphaṃ gṛhītvā yāvacchiromāṃsaṃ tvacaṃ vilupyanti khādanti, śiro gṛhītvā yāvatpādagulphaṃ tvacaṃ vilupyanti khādanti. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati. tatra cāyasāstuṇḍā vāyasā dhāvitvā lalāṭe nilīya cakṣuṣī utpāṭya kapālaṃ bhittvā mastiṣkaṃ khādanti. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati.
tata ūrdhvaṃ dīrghasyādhvano'tyayātte sattvā ayopattravanamahānarakānniṣkramyāyaḥśālmalīvanaṃ nāma mahānarakaṃ praviśanti. tatraikayojanocchritā vṛkṣā dṛśyante ūrdhvāvamukhīkaṇṭakāḥ ṣoḍaśāṅguladīrghāḥ. te tānārohanti cāvarohanti ca. yadā te ārohanti tadā kaṇṭakā adhomukhā bhavanti, yadāvarohanti tadā kaṇṭakā ūrdhvamukhā bhavanti. te kaṇṭakāḥ śarīraṃ vidhyanti, hastau vidhyanti pādau vidhyanti hastapādau vidhyanti karṇau vidhyanti nāsikāṃ vidhyanti karṇanāsikam avayavān viddhvā śarīraṃ rudhiraklinnaṃ kurvanti. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati.
tata ūrdhvaṃ dīrghasyādhvano'tyayātte sattvā ayaḥśālmalīvanamahānarakānniṣkramya kṣāranadīṃ nāma mahānarakaṃ praviśanti yasyāstīre kṣuradhārā uccaistejasā jvalanti taptakṣārajalapūrṇāndhakārāḥ. tāṃ dṛṣṭvā śītamudakamiti matvā dhāvanti. teṣāmevaṃ bhavati, tatra snātvā yatrakāmaṃ pītvā śītasukhaṃ prāpsyāma iti. te kṣemamākaṅkṣamāṇā leṇamākaṅkṣamāṇā anekaśatasahasrāṇi tatra kṣāranadyāṃ patanti. tatra te'nukūlaṃ pratikūlaṃ ca plavante, anukūlapratikūlaṃ plavamānānāṃ tvagvikliśyate māṃsaṃ vikliśyate tvagmāṃsaṃ yugapadvikliśyate asthīnyevāvaśiṣyante. kṣāranadītīre nirayapālāḥ khaḍgamuśalayaḥśūlahastāstiṣṭhanti. tīramuttitīrṣūnpunarapyantaḥ prakṣipanti.
punarapi kṣāranadītīre nirayapālā ayaśaṅkunā gṛhītvā tānsattvānkṣāranadyā utkṣipya jvalitāyobhūmau prakṣipyapṛcchanti—bho puruṣa, kutastvamāgata iti. te sattvā evamāhuḥ—vayaṃ na jānīmo yato vayamāgatāḥ, api tu bhṛśaṃ kṣudhitāsma iti. tato nirayapālāstānsattvāntaptāyamañce jvalite śāyayitvā balādāsyamudghāṭyāyaḥsaṃdaṃśenodghāṭite mukhe taptāyogolakaṃ prakṣipanti. sa oṣṭhau dahati oṣṭhau dagdhvā jihvāṃ dahati jihvāṃ dagdhvā tālūni dahati tālūni dagdhvā kaṇṭhaṃ dahati kaṇṭhaṃ dagdhvā hṛdayaṃ dahati hṛdayaṃ dagdhvā pakvāśayaṃ dahati pakvāśayaṃ dagdhvā āmāśayaṃ dahati āmāśayaṃ dagdhvā antraṃ dahati antraṃ dagdhvā adhoviniḥsarati. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati.
punarapi nirayapālāḥ pṛcchanti—bho puruṣa, kutra tvaṃ gantukāmo'sīti. te sattvā evamāhuḥ—vayaṃ na jānīmo yatra vayaṃ gacchāmaḥ, api tu bhṛśaṃ pipāsitāsma iti. tato nirayapālāstānsattvāntaptāyamañce jvalite śāyayitvā balādāsyamudghāṭyāyaḥsaṃdaṃśenodghāṭite mukhe taptatāmramāsiñcanti. tadoṣṭhau dahati oṣṭhau dagdhvā jihvāṃ dahati jihvāṃ dagdhvā tālūni dahati tālūni dagdhvā kaṇṭhaṃ dahati kaṇṭhaṃ dagdhvā hṛdayaṃ dahati hṛdayaṃ dagdhvā pakvāśayaṃ dahati pakvāśayaṃ dagdhvā āmāśayaṃ dahati āmāśayaṃ dagdhvā antraṃ dahati antraṃ dagdhvā adhoviniḥsarati. tatra te'nekaśatasahasravarṣāṇi tīvrāḥ kharāḥ kaṭukā duḥkhā vedanā vedayante, tathāpi na mriyante yāvattatpāpakamakuśalaṃ karma na kṣīyate na vyantībhavati.
yadi teṣāṃ sattvānāṃ tan narakapāpakarma sarvaṃ na kṣīyate na vyantībhavati te punarapi kṣāranadyāṃ patanti punarapyayaḥśālmalīvanamahānarakaṃ praviśanti punarapyayopattravanamahānarakaṃ praviśanti punarapi gūthamahānarakaṃ praviśanti punarapi kukūlamahānarakaṃ praviśanti punarapi caturodvāramahānarakaṃ praviśanti. yadi teṣāṃ sattvānāṃ tan narakapāpakarma sarvaṃ kṣīyate vyantībhavati te tadanantaraṃ tiryagyonau vā preteṣu vā devaloke vopapadyante. ye te, bhikṣavaḥ, sattvā ihāyamānuṣyake mātaraṃ na namasyanti pitaraṃ na namasyanti śramaṇabrāhmaṇānna satkurvanti na yathābhūtaṃ caranti puṇyakarma na kurvanti paralokāvadyabhayadarśino na bhavanti, te evamakāntamamanojñamapriyaṃ duḥkhavipākaṃ pratisaṃvedayanti tadyathā narakeṣu. ye punar, bhikṣavaḥ, sattvā ihāyamānuṣyake mātaraṃ namasyanti pitaraṃ namasyanti śramaṇabrāhmaṇānsatkurvanti yathābhūtaṃ caranti puṇyakarma kurvanti paralokāvadyabhayadarśino bhavanti, te evaṃ kāntaṃ manojñaṃ priyaṃ sukhavipākaṃ pratisaṃvedayanti tadyathākāśastheṣu divyavimāneṣu devalokeṣu.
bhūtapūrvaṃ, bhikṣavo, yamo rājā svasminnudāne viharannevaṃ praṇidhimakarot—aho vatāhaṃ kāyasya bhedādparaṃ manuṣyeṣūpapadyeyam, yatrābhijātāni kulāni mahāśālāni prabhūtavittopakaraṇāni prabhūtakośakoṣṭhāgārāṇi paripūrṇadarśanāni. kiṃ punastat? kṣatriyamahāśālakule vā brāhmaṇamahāśālakule vā gṛhapatimahāśālakule vā. evaṃrūpeṣu kuleṣūpapadyeyam. tatra tathāgatapraveditaṃ dharmavinayaṃ śrutvā śraddhāṃ pratilabheyam. śraddhāṃ pratilabhya keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajeyam. sa kulaputrastadarthaṃ keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajito yadanuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayamabhijñāya sākṣātkṛtyopasaṃpadya vihareyam, kṣīṇā me jātiruṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparamasmādbhavaparyāyamiti yathābhūtaṃ prajānīyāmiti.
bhūtapūrvaṃ, bhikṣavo, yamo rājā svasminnudāne viharannevaṃ praṇidhimakarot. tatremā gāthā bhavanti— coditā devadūtaiśca ye pramattā iha mānavāḥ | dīrgharātraṃ śocanti te kāmopahatamānasāḥ || coditā devadūtaiśca ye'pramattāḥ satpuruṣāḥ | na pramādyanti saddharme hyāryaiḥ samyakpravedite || upādāne bhayaṃ dṛṣṭvā jātijarāsamudbhave | anupādāya mucyante jātijarānikṛntanāt || kṣemaprāptāḥ sukhitāste dṛṣṭadharmābhinirvṛtāḥ | trāsaṃ sarvamatikrāntāḥ sarvaduḥkhātivartinaḥ ||
idamavocadbhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandan.
devadūtasūtraṃ saptamaṃ samāptam.
madhyamāgame rājasaṃyuktavargaḥ ṣaṣṭhaḥ samāptaḥ.