← mn130 
 mn132 →

MN131 bhadraikarātrasūtram

Summary: The Buddha recites the seminal verse on the single auspicious night (bhadraikarātra), urging practitioners neither to chase after the departed past nor to harbor anxious longings for the unarrived future. Disciples are instructed to maintain clear, unshakeable vipaśyanā observation of whatever conditioned phenomena arise in the immediate present, ardently striving to dismantle defilement before death intervenes.

मध्यमनिकाये उपरिपञ्चाशत्पाठे विभङ्गवर्गे भद्रैकरात्रसूत्रं प्रथमम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। तत्र खलु भगवान्भिक्षूनाममन्त्रत — भिक्षव इति। भदन्तेति ते भिक्षवो भगवते प्रत्यश्रौषुः। भगवानेतदवोचत् — भद्रैकरात्रस्य वो भिक्षव उद्देशं च विभङ्गं च देशयिष्यामि। तं शृणुत, साधु मनसिकुरुत, भाषिष्य इति। एवं भदन्तेति खलु ते भिक्षवो भगवते प्रत्यश्रौषुः। भगवानेतदवोचत् —

अतीतं नान्वागच्छेन्न प्रतिकाङ्क्षेदनागतम्। यदतीतं प्रहीणं तदप्राप्तं चाप्यनागतम्॥

प्रत्युत्पन्नं च यो धर्मं तत्र तत्र विपश्यति। असंहार्यमसंकोप्यं तं विद्वाननुबृंहयेत्॥

अद्यैव कृत्यमाताप्यं को जानीयान्मरणं श्वः। न हि नः सङ्गरस्तेन महासेनेन मृत्युना॥

एवंविहार्यातापिनमहोरात्रमतन्द्रितम्। तं वै भद्रैकरात्र इति शान्त आचष्टे मुनिः॥

कथं च भिक्षवोऽतीतमन्वागच्छति? एवंरूपोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति। एवंवेदनोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति। एवंसंज्ञोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति। एवंसंस्कारोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति। एवंविज्ञानोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति — एवं खलु भिक्षवोऽतीतमन्वागच्छति।

कथं च भिक्षवोऽतीतं नान्वागच्छति? एवंरूपोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति। एवंवेदनोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति। एवंसंज्ञोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति। एवंसंस्कारोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति। एवंविज्ञानोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति — एवं खलु भिक्षवोऽतीतं नान्वागच्छति।

कथं च भिक्षवोऽनागतं प्रतिकाङ्क्षति? एवंरूपः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति। एवंवेदनः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंज्ञः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंस्कारः स्याम् (पूर्ववत्) एवंविज्ञानः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति — एवं खलु भिक्षवोऽनागतं प्रतिकाङ्क्षति।

कथं च भिक्षवोऽनागतं न प्रतिकाङ्क्षति? एवंरूपः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति। एवंवेदनः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंज्ञः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंस्कारः स्याम् (पूर्ववत्) एवंविज्ञानः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति — एवं खलु भिक्षवोऽनागतं न प्रतिकाङ्क्षति।

कथं च भिक्षवः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु संह्रियते? इह भिक्षवोऽश्रुतवान्पृथग्जन आर्याणामदर्शक आर्यधर्मस्याकोविद आर्यधर्मेऽविनीतः सत्पुरुषाणामदर्शकः सत्पुरुषधर्मस्याकोविदः सत्पुरुषधर्मेऽविनीतो रूपमात्मत्वेन समनुपश्यति, रूपवन्तं वात्मानमात्मनि वा रूपं रूपे वात्मानं, वेदनाम् (पूर्ववत्) संज्ञाम् (पूर्ववत्) संस्कारान् (पूर्ववत्) विज्ञानमात्मत्वेन समनुपश्यति, विज्ञानवन्तं वात्मानमात्मनि वा विज्ञानं विज्ञाने वात्मानम् — एवं खलु भिक्षवः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु संह्रियते।

कथं च भिक्षवः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु न संह्रियते? इह भिक्षवः श्रुतवानार्यश्रावक आर्याणां दर्शक आर्यधर्मस्य कोविद आर्यधर्मे सुविनीतः सत्पुरुषाणां दर्शकः सत्पुरुषधर्मस्य कोविदः सत्पुरुषधर्मे सुविनीतो न रूपमात्मत्वेन समनुपश्यति, न रूपवन्तं वात्मानं नात्मनि वा रूपं न रूपे वात्मानं, न वेदनाम् (पूर्ववत्) न संज्ञाम् (पूर्ववत्) न संस्कारान् (पूर्ववत्) न विज्ञानमात्मत्वेन समनुपश्यति, न विज्ञानवन्तं वात्मानं नात्मनि वा विज्ञानं न विज्ञाने वात्मानम् — एवं खलु भिक्षवः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु न संह्रियते।

अतीतं नान्वागच्छेन्न प्रतिकाङ्क्षेदनागतम्। यदतीतं प्रहीणं तदप्राप्तं चाप्यनागतम्॥

प्रत्युत्पन्नं च यो धर्मं तत्र तत्र विपश्यति। असंहार्यमसंकोप्यं तं विद्वाननुबृंहयेत्॥

अद्यैव कृत्यमाताप्यं को जानीयान्मरणं श्वः। न हि नः सङ्गरस्तेन महासेनेन मृत्युना॥

एवंविहार्यातापिनमहोरात्रमतन्द्रितम्। तं वै भद्रैकरात्र इति शान्त आचष्टे मुनिरिति॥

भद्रैकरात्रस्य वो भिक्षव उद्देशं च विभङ्गं च देशयिष्यामीति — इति यत्तदुक्तमिदमेतत्प्रतीत्योक्तमिति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमनसस्ते भिक्षवो भगवतो भाषितमभ्यनन्दिषुः।

भद्रैकरात्रसूत्रं निष्ठितं प्रथमम्॥

—

madhyamanikāye uparipañcāśatpāṭhe vibhaṅgavarge bhadraikarātrasūtraṃ prathamam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñśrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalu bhagavānbhikṣūnāmamantrata — bhikṣava iti. bhadanteti te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavānetadavocat — bhadraikarātrasya vo bhikṣava uddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ ca deśayiṣyāmi. taṃ śṛṇuta, sādhu manasikuruta, bhāṣiṣya iti. evaṃ bhadanteti khalu te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavānetadavocat —

atītaṃ nānvāgacchenna pratikāṅkṣedanāgatam. yadatītaṃ prahīṇaṃ tadaprāptaṃ cāpyanāgatam..

pratyutpannaṃ ca yo dharmaṃ tatra tatra vipaśyati. asaṃhāryamasaṃkopyaṃ taṃ vidvānanubṛṃhayet..

adyaiva kṛtyamātāpyaṃ ko jānīyānmaraṇaṃ śvaḥ. na hi naḥ saṅgarastena mahāsenena mṛtyunā..

evaṃvihāryātāpinamahorātramatandritam. taṃ vai bhadraikarātra iti śānta ācaṣṭe muniḥ..

kathaṃ ca bhikṣavo'tītamanvāgacchati? evaṃrūpo'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati. evaṃvedano'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati. evaṃsaṃjño'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati. evaṃsaṃskāro'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati. evaṃvijñāno'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati — evaṃ khalu bhikṣavo'tītamanvāgacchati.

kathaṃ ca bhikṣavo'tītaṃ nānvāgacchati? evaṃrūpo'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati. evaṃvedano'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati. evaṃsaṃjño'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati. evaṃsaṃskāro'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati. evaṃvijñāno'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati — evaṃ khalu bhikṣavo'tītaṃ nānvāgacchati.

kathaṃ ca bhikṣavo'nāgataṃ pratikāṅkṣati? evaṃrūpaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati. evaṃvedanaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃjñaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃskāraḥ syām (pūrvavat) evaṃvijñānaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati — evaṃ khalu bhikṣavo'nāgataṃ pratikāṅkṣati.

kathaṃ ca bhikṣavo'nāgataṃ na pratikāṅkṣati? evaṃrūpaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati. evaṃvedanaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃjñaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃskāraḥ syām (pūrvavat) evaṃvijñānaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati — evaṃ khalu bhikṣavo'nāgataṃ na pratikāṅkṣati.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu saṃhriyate? iha bhikṣavo'śrutavānpṛthagjana āryāṇāmadarśaka āryadharmasyākovida āryadharme'vinītaḥ satpuruṣāṇāmadarśakaḥ satpuruṣadharmasyākovidaḥ satpuruṣadharme'vinīto rūpamātmatvena samanupaśyati, rūpavantaṃ vātmānamātmani vā rūpaṃ rūpe vātmānaṃ, vedanām (pūrvavat) saṃjñām (pūrvavat) saṃskārān (pūrvavat) vijñānamātmatvena samanupaśyati, vijñānavantaṃ vātmānamātmani vā vijñānaṃ vijñāne vātmānam — evaṃ khalu bhikṣavaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu saṃhriyate.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu na saṃhriyate? iha bhikṣavaḥ śrutavānāryaśrāvaka āryāṇāṃ darśaka āryadharmasya kovida āryadharme suvinītaḥ satpuruṣāṇāṃ darśakaḥ satpuruṣadharmasya kovidaḥ satpuruṣadharme suvinīto na rūpamātmatvena samanupaśyati, na rūpavantaṃ vātmānaṃ nātmani vā rūpaṃ na rūpe vātmānaṃ, na vedanām (pūrvavat) na saṃjñām (pūrvavat) na saṃskārān (pūrvavat) na vijñānamātmatvena samanupaśyati, na vijñānavantaṃ vātmānaṃ nātmani vā vijñānaṃ na vijñāne vātmānam — evaṃ khalu bhikṣavaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu na saṃhriyate.

atītaṃ nānvāgacchenna pratikāṅkṣedanāgatam. yadatītaṃ prahīṇaṃ tadaprāptaṃ cāpyanāgatam..

pratyutpannaṃ ca yo dharmaṃ tatra tatra vipaśyati. asaṃhāryamasaṃkopyaṃ taṃ vidvānanubṛṃhayet..

adyaiva kṛtyamātāpyaṃ ko jānīyānmaraṇaṃ śvaḥ. na hi naḥ saṅgarastena mahāsenena mṛtyunā..

evaṃvihāryātāpinamahorātramatandritam. taṃ vai bhadraikarātra iti śānta ācaṣṭe muniriti..

bhadraikarātrasya vo bhikṣava uddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ ca deśayiṣyāmīti — iti yattaduktamidametatpratītyoktamiti.

idamavocadbhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandiṣuḥ.

bhadraikarātrasūtraṃ niṣṭhitaṃ prathamam..

← mn130 
mn 
 mn132 →