← mn142 
 mn144 →

MN143 anāthapiṇḍadāvavādasūtram

Summary: As the foremost lay patron Anāthapiṇḍada lies dying in agony, Venerable Śāriputra delivers a radical meditation on total non-attachment across the sense faculties, sensory objects, aggregates (skandhas), elements (dhātus), and formless dimensions. Overwhelmed with tearful joy at hearing this deep teaching reserved for the monastic order, Anāthapiṇḍada peacefully passes away and is reborn in the Tuṣita celestial realm.

मध्यमनिकाये उपरिपञ्चाशत्पाठे षडायतनवर्गेऽनाथपिण्डदाववादसूत्रं प्रथमम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। तेन खलु पुनः समयेनानाथपिण्डदो गृहपतिराबाधिकोऽभूद्दुःखितो बाढग्लानः। अथ खल्वनाथपिण्डदो गृहपतिरन्यतमं पुरुषमाममन्त्रत — एहि त्वमम्भोः पुरुष, येन भगवांस्तेनोपसङ्क्राम; उपसङ्क्रम्य मम वचनेन भगवतः पादौ शिरसा वन्दस्व — अनाथपिण्डदो भदन्त गृहपतिराबाधिको दुःखितो बाढग्लानः, स भगवतः पादौ शिरसा वन्दत इति। येन चायुष्माञ्शारिपुत्रस्तेनोपसङ्क्राम; उपसङ्क्रम्य मम वचनेनायुष्मतः शारिपुत्रस्य पादौ शिरसा वन्दस्व — अनाथपिण्डदो भदन्त गृहपतिराबाधिको दुःखितो बाढग्लानः, स आयुष्मतः शारिपुत्रस्य पादौ शिरसा वन्दत इति। एवञ्च वद — साधु किल भदन्तायुष्माञ्शारिपुत्रो येनानाथपिण्डदस्य गृहपतेर्निवेशनं तेनोपसङ्क्रामत्वनुकम्पामुपादायेति।

एवं भदन्तेति खलु स पुरुषोऽनाथपिण्डदाय गृहपतये प्रतिश्रुत्य येन भगवांस्तेनोपासङ्क्रमीत्; उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णः खलु स पुरुषो भगवन्तमेतदवोचत् — अनाथपिण्डदो भदन्त गृहपतिराबाधिको दुःखितो बाढग्लानः, स भगवतः पादौ शिरसा वन्दत इति। येन चायुष्माञ्शारिपुत्रस्तेनोपासङ्क्रमीत्; उपसङ्क्रम्यायुष्मन्तं शारिपुत्रमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णः खलु स पुरुष आयुष्मन्तं शारिपुत्रमेतदवोचत् — अनाथपिण्डदो भदन्त गृहपतिराबाधिको दुःखितो बाढग्लानः, स आयुष्मतः शारिपुत्रस्य पादौ शिरसा वन्दते; एवञ्च वदति — साधु किल भदन्तायुष्माञ्शारिपुत्रो येनानाथपिण्डदस्य गृहपतेर्निवेशनं तेनोपसङ्क्रामत्वनुकम्पामुपादायेति। अध्यावावसत्खल्वायुष्माञ्शारिपुत्रस्तूष्णीम्भावेन।

अथ खल्वायुष्माञ्शारिपुत्रो निवास्य पात्रचीवरमादायायुष्मतानन्देन पश्चाच्छ्रमणेन येनानाथपिण्डदस्य गृहपतेर्निवेशनं तेनोपासङ्क्रमीत्; उपसङ्क्रम्य प्रज्ञप्त आसने न्यषदत्। निषद्य खल्वायुष्माञ्शारिपुत्रोऽनाथपिण्डदं गृहपतिमेतदवोचत् — कच्चित्ते गृहपते क्षमणीयं कच्चिद्यापनीयम्? कच्चित्ते दुःखा वेदनाः प्रतिक्रामन्ति, नाभिक्रामन्ति; प्रतिक्रम आसां प्रज्ञायते, नाभिक्रम इति?

न मे भदन्त शारिपुत्र क्षमणीयं न यापनीयम्। बाढा मे दुःखा वेदना अभिक्रामन्ति, न प्रतिक्रामन्ति; अभिक्रम आसां प्रज्ञायते, न प्रतिक्रमः। तद्यथापि भदन्त शारिपुत्र बलवान्पुरुषस्तीक्ष्णेन शिखरेण मूर्ध्न्यभिमथ्नीयात्; एवमेव खलु मे भदन्त शारिपुत्राधिमात्रा वाता मूर्ध्न्युद्घ्नन्ति। न मे भदन्त शारिपुत्र क्षमणीयं न यापनीयम्। बाढा मे दुःखा वेदना अभिक्रामन्ति, न प्रतिक्रामन्ति; अभिक्रम आसां प्रज्ञायते, न प्रतिक्रमः। तद्यथापि भदन्त शारिपुत्र बलवान्पुरुषो दृढेन वरत्राखण्डेन शिरसि शिरोवेष्टं दद्यात्; एवमेव खलु मे भदन्त शारिपुत्राधिमात्रा शिरसि शिरोवेदना। न मे भदन्त शारिपुत्र क्षमणीयं न यापनीयम्। बाढा मे दुःखा वेदना अभिक्रामन्ति, न प्रतिक्रामन्ति; अभिक्रम आसां प्रज्ञायते, न प्रतिक्रमः। तद्यथापि भदन्त शारिपुत्र दक्षो गोघातको वा गोघातकान्तेवासी वा तीक्ष्णेन गोविकर्तनेन कुक्षिं परिकृन्तेत्; एवमेव खलु मे भदन्त शारिपुत्राधिमात्रा वाताः कुक्षिं परिकृन्तन्ति। न मे भदन्त शारिपुत्र क्षमणीयं न यापनीयम्। बाढा मे दुःखा वेदना अभिक्रामन्ति, न प्रतिक्रामन्ति; अभिक्रम आसां प्रज्ञायते, न प्रतिक्रमः। तद्यथापि भदन्त शारिपुत्र द्वौ बलवन्तौ पुरुषौ दुर्बलतरं पुरुषं नानाबाह्वोर्गृहीत्वाङ्गारकर्ष्वां सन्तापयेताम्, सम्परितापयेताम्; एवमेव खलु मे भदन्त शारिपुत्राधिमात्रः काये दाहः। न मे भदन्त शारिपुत्र क्षमणीयं न यापनीयम्। बाढा मे दुःखा वेदना अभिक्रामन्ति, न प्रतिक्रामन्ति; अभिक्रम आसां प्रज्ञायते, न प्रतिक्रम इति।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न चक्षुरुपादास्ये, न च मे चक्षुर्निश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न श्रोत्रमुपादास्ये, न च मे श्रोत्रनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न घ्राणमुपादास्ये, न च मे घ्राणनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न जिह्वामुपादास्ये, न च मे जिह्वानिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न कायमुपादास्ये, न च मे कायनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न मन उपादास्ये, न च मे मनोनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न रूपमुपादास्ये, न च मे रूपनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न शब्दमुपादास्ये (पूर्ववत्) न गन्धमुपादास्ये … न रसमुपादास्ये … न स्प्रष्टव्यमुपादास्ये … न धर्ममुपादास्ये, न च मे धर्मनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न चक्षुर्विज्ञानमुपादास्ये, न च मे चक्षुर्विज्ञाननिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न श्रोत्रविज्ञानमुपादास्ये … न घ्राणविज्ञानमुपादास्ये … न जिह्वाविज्ञानमुपादास्ये … न कायविज्ञानमुपादास्ये … न मनोविज्ञानमुपादास्ये, न च मे मनोविज्ञाननिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न चक्षुःसंस्पर्शमुपादास्ये, न च मे चक्षुःसंस्पर्शनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न श्रोत्रसंस्पर्शमुपादास्ये … न घ्राणसंस्पर्शमुपादास्ये … न जिह्वासंस्पर्शमुपादास्ये … न कायसंस्पर्शमुपादास्ये … न मनःसंस्पर्शमुपादास्ये, न च मे मनःसंस्पर्शनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न चक्षुःसंस्पर्शजां वेदनामुपादास्ये, न च मे चक्षुःसंस्पर्शजवेदनानिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न श्रोत्रसंस्पर्शजां वेदनामुपादास्ये … न घ्राणसंस्पर्शजां वेदनामुपादास्ये … न जिह्वासंस्पर्शजां वेदनामुपादास्ये … न कायसंस्पर्शजां वेदनामुपादास्ये … न मनःसंस्पर्शजां वेदनामुपादास्ये, न च मे मनःसंस्पर्शजवेदनानिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न पृथिवीधातुमुपादास्ये, न च मे पृथिवीधातुनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — नाब्धातुमुपादास्ये … न तेजोधातुमुपादास्ये … न वायुधातुमुपादास्ये … नाकाशधातुमुपादास्ये … न विज्ञानधातुमुपादास्ये, न च मे विज्ञानधातुनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न रूपमुपादास्ये, न च मे रूपनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न वेदनामुपादास्ये … न संज्ञामुपादास्ये … न संस्कारानुपादास्ये … न विज्ञानमुपादास्ये, न च मे विज्ञाननिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — नाकाशानन्त्यायतनमुपादास्ये, न च म आकाशानन्त्यायतननिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न विज्ञानानन्त्यायतनमुपादास्ये … नाकिञ्चन्यायतनमुपादास्ये … न नैवसंज्ञानासंज्ञायतनमुपादास्ये, न च मे नैवसंज्ञानासंज्ञायतननिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्।

तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — नेहलोकमुपादास्ये, न च म इहलोकनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — न परलोकमुपादास्ये, न च मे परलोकनिश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यम्। तस्मादिह ते गृहपत एवं शिक्षितव्यम् — यदपि मे दृष्टं श्रुतं मतं विज्ञातं प्राप्तं पर्येषितमनुपर्येषितमनुचरितं मनसा, तदपि नोपादास्ये, न च मे तन्निश्रितं विज्ञानं भविष्यतीति। एवं हि ते गृहपते शिक्षितव्यमिति।

एवमुक्तेऽनाथपिण्डदो गृहपतिः प्रारोदीदश्रूणि प्रावीवृतत्। अथ खल्वायुष्मानानन्दोऽनाथपिण्डदं गृहपतिमेतदवोचत् — अवलीयसे खलु त्वं गृहपते, संसीदसि खलु त्वं गृहपत इति? नाहं भदन्तानन्दावलीये, नापि संसीदामि; अपि च मे दीर्घरात्रं शास्ता पर्युपासितो मनोभावनीयाश्च भिक्षवः; न च म एवंरूपा धार्मिकी कथा श्रुतपूर्वेति। न खलु गृहपते गृहिणामवदातवसनानामेवंरूपा धार्मिकी कथा प्रतिभाति; प्रव्रजितानां खलु गृहपत एवंरूपा धार्मिकी कथा प्रतिभातीति। तेन हि भदन्त शारिपुत्र गृहिणामप्यवदातवसनानामेवंरूपा धार्मिकी कथा प्रतिभातु। सन्ति हि भदन्त कुलपुत्रा अल्परजस्कजातिकाः, अश्रवणत्वेन धर्मस्य परिहीयन्ते, भविष्यन्त्याज्ञातारो धर्मस्येति।

अथ खल्वायुष्मांश्च शारिपुत्र आयुष्मांश्चानन्दोऽनाथपिण्डदं गृहपतिमनेनाववादेनाववाद्योत्थायासनात्प्राक्रमिष्टाम्। अथ खल्वनाथपिण्डदो गृहपतिरचिरप्रक्रान्तयोरायुष्मति च शारिपुत्र आयुष्मति चानन्दे कालमकार्षीत्तुषितं कायमुपापादि। अथ खल्वनाथपिण्डदो देवपुत्रोऽभिक्रान्तायां रात्रावभिक्रान्तवर्णः केवलकल्पं जेतवनमवभास्य येन भगवांस्तेनोपासङ्क्रमीत्; उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्तेऽस्थात्। एकान्ते स्थितः खल्वनाथपिण्डदो देवपुत्रो भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषिष्ट —

इदं हि तज्जेतवनमृषिसङ्घनिषेवितम्, ओषितं धर्मराजेन प्रीतिसञ्जननं मम।

कर्म विद्या च धर्मश्च शीलं जीवितमुत्तमम्, एतेन मर्त्याः शुध्यन्ति न गोत्रेण धनेन वा।

तस्माद्धि पण्डितः पुमान्सम्पश्यन्नर्थमात्मनः, योनिशो विमृशेद्धर्ममेवं तत्र विशुध्यति।

शारिपुत्रवत्प्रज्ञया शीलेनोपशमेन च, योऽपि पारङ्गतो भिक्षुरेतावत्परमो भवेदिति।

इदमवोचदनाथपिण्डदो देवपुत्रः। समनुज्ञः शास्ताभूत्। अथ खल्वनाथपिण्डदो देवपुत्रः — समनुज्ञो मे शास्तेति भगवन्तमभिवाद्य प्रदक्षिणं कृत्वा तत्रैवान्तरधायि।

अथ खलु भगवांस्तस्या रात्रेरत्ययेन भिक्षूनाममन्त्रत — इमां भिक्षवो रात्रिमन्यतमो देवपुत्रोऽभिक्रान्तायां रात्रावभिक्रान्तवर्णः केवलकल्पं जेतवनमवभास्य येनाहं तेनोपासङ्क्रमीत्; उपसङ्क्रम्य मामभिवाद्यैकान्तेऽस्थात्। एकान्ते स्थितः खलु स देवपुत्रो मां गाथाभिरध्यभाषिष्ट —

इदं हि तज्जेतवनमृषिसङ्घनिषेवितम्, ओषितं धर्मराजेन प्रीतिसञ्जननं मम।

कर्म विद्या च धर्मश्च शीलं जीवितमुत्तमम्, एतेन मर्त्याः शुध्यन्ति न गोत्रेण धनेन वा।

तस्माद्धि पण्डितः पुमान्सम्पश्यन्नर्थमात्मनः, योनिशो विमृशेद्धर्ममेवं तत्र विशुध्यति।

शारिपुत्रवत्प्रज्ञया शीलेनोपशमेन च, योऽपि पारङ्गतो भिक्षुरेतावत्परमो भवेदिति।

इदमवोचद्भिक्षवः स देवपुत्रः। समनुज्ञो मे शास्तेति मामभिवाद्य प्रदक्षिणं कृत्वा तत्रैवान्तरधायीति।

एवमुक्त आयुष्मानानन्दो भगवन्तमेतदवोचत् — स हि नूनं स भदन्तानाथपिण्डदो देवपुत्रो भविष्यति। अनाथपिण्डदो भदन्त गृहपतिरायुष्मति शारिपुत्रेऽभिप्रसन्नोऽभूदिति। साधु साध्वानन्द! यावत्खल्वानन्द तर्केण प्राप्तव्यमनुप्राप्तं तत्त्वया। अनाथपिण्डदः स आनन्द देवपुत्र इति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमना आयुष्मानानन्दो भगवतो भाषितमभ्यनन्दीदिति।

अनाथपिण्डदाववादसूत्रं निष्ठितं प्रथमम्।

—

madhyamanikāye uparipañcāśatpāṭhe ṣaḍāyatanavarge'nāthapiṇḍadāvavādasūtraṃ prathamam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñśrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tena khalu punaḥ samayenānāthapiṇḍado gṛhapatirābādhiko'bhūdduḥkhito bāḍhaglānaḥ. atha khalvanāthapiṇḍado gṛhapatiranyatamaṃ puruṣamāmamantrata — ehi tvamambhoḥ puruṣa, yena bhagavāṃstenopasaṅkrāma; upasaṅkramya mama vacanena bhagavataḥ pādau śirasā vandasva — anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatirābādhiko duḥkhito bāḍhaglānaḥ, sa bhagavataḥ pādau śirasā vandata iti. yena cāyuṣmāñśāriputrastenopasaṅkrāma; upasaṅkramya mama vacanenāyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vandasva — anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatirābādhiko duḥkhito bāḍhaglānaḥ, sa āyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vandata iti. evañca vada — sādhu kila bhadantāyuṣmāñśāriputro yenānāthapiṇḍadasya gṛhapaterniveśanaṃ tenopasaṅkrāmatvanukampāmupādāyeti.

evaṃ bhadanteti khalu sa puruṣo'nāthapiṇḍadāya gṛhapataye pratiśrutya yena bhagavāṃstenopāsaṅkramīt; upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalu sa puruṣo bhagavantametadavocat — anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatirābādhiko duḥkhito bāḍhaglānaḥ, sa bhagavataḥ pādau śirasā vandata iti. yena cāyuṣmāñśāriputrastenopāsaṅkramīt; upasaṅkramyāyuṣmantaṃ śāriputramabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalu sa puruṣa āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat — anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatirābādhiko duḥkhito bāḍhaglānaḥ, sa āyuṣmataḥ śāriputrasya pādau śirasā vandate; evañca vadati — sādhu kila bhadantāyuṣmāñśāriputro yenānāthapiṇḍadasya gṛhapaterniveśanaṃ tenopasaṅkrāmatvanukampāmupādāyeti. adhyāvāvasatkhalvāyuṣmāñśāriputrastūṣṇīmbhāvena.

atha khalvāyuṣmāñśāriputro nivāsya pātracīvaramādāyāyuṣmatānandena paścācchramaṇena yenānāthapiṇḍadasya gṛhapaterniveśanaṃ tenopāsaṅkramīt; upasaṅkramya prajñapta āsane nyaṣadat. niṣadya khalvāyuṣmāñśāriputro'nāthapiṇḍadaṃ gṛhapatimetadavocat — kaccitte gṛhapate kṣamaṇīyaṃ kaccidyāpanīyam? kaccitte duḥkhā vedanāḥ pratikrāmanti, nābhikrāmanti; pratikrama āsāṃ prajñāyate, nābhikrama iti?

na me bhadanta śāriputra kṣamaṇīyaṃ na yāpanīyam. bāḍhā me duḥkhā vedanā abhikrāmanti, na pratikrāmanti; abhikrama āsāṃ prajñāyate, na pratikramaḥ. tadyathāpi bhadanta śāriputra balavānpuruṣastīkṣṇena śikhareṇa mūrdhnyabhimathnīyāt; evameva khalu me bhadanta śāriputrādhimātrā vātā mūrdhnyudghnanti. na me bhadanta śāriputra kṣamaṇīyaṃ na yāpanīyam. bāḍhā me duḥkhā vedanā abhikrāmanti, na pratikrāmanti; abhikrama āsāṃ prajñāyate, na pratikramaḥ. tadyathāpi bhadanta śāriputra balavānpuruṣo dṛḍhena varatrākhaṇḍena śirasi śiroveṣṭaṃ dadyāt; evameva khalu me bhadanta śāriputrādhimātrā śirasi śirovedanā. na me bhadanta śāriputra kṣamaṇīyaṃ na yāpanīyam. bāḍhā me duḥkhā vedanā abhikrāmanti, na pratikrāmanti; abhikrama āsāṃ prajñāyate, na pratikramaḥ. tadyathāpi bhadanta śāriputra dakṣo goghātako vā goghātakāntevāsī vā tīkṣṇena govikartanena kukṣiṃ parikṛntet; evameva khalu me bhadanta śāriputrādhimātrā vātāḥ kukṣiṃ parikṛntanti. na me bhadanta śāriputra kṣamaṇīyaṃ na yāpanīyam. bāḍhā me duḥkhā vedanā abhikrāmanti, na pratikrāmanti; abhikrama āsāṃ prajñāyate, na pratikramaḥ. tadyathāpi bhadanta śāriputra dvau balavantau puruṣau durbalataraṃ puruṣaṃ nānābāhvorgṛhītvāṅgārakarṣvāṃ santāpayetām, samparitāpayetām; evameva khalu me bhadanta śāriputrādhimātraḥ kāye dāhaḥ. na me bhadanta śāriputra kṣamaṇīyaṃ na yāpanīyam. bāḍhā me duḥkhā vedanā abhikrāmanti, na pratikrāmanti; abhikrama āsāṃ prajñāyate, na pratikrama iti.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na cakṣurupādāsye, na ca me cakṣurniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na śrotramupādāsye, na ca me śrotraniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na ghrāṇamupādāsye, na ca me ghrāṇaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na jihvāmupādāsye, na ca me jihvāniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na kāyamupādāsye, na ca me kāyaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na mana upādāsye, na ca me manoniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na rūpamupādāsye, na ca me rūpaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na śabdamupādāsye (pūrvavat) na gandhamupādāsye … na rasamupādāsye … na spraṣṭavyamupādāsye … na dharmamupādāsye, na ca me dharmaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na cakṣurvijñānamupādāsye, na ca me cakṣurvijñānaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na śrotravijñānamupādāsye … na ghrāṇavijñānamupādāsye … na jihvāvijñānamupādāsye … na kāyavijñānamupādāsye … na manovijñānamupādāsye, na ca me manovijñānaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na cakṣuḥsaṃsparśamupādāsye, na ca me cakṣuḥsaṃsparśaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na śrotrasaṃsparśamupādāsye … na ghrāṇasaṃsparśamupādāsye … na jihvāsaṃsparśamupādāsye … na kāyasaṃsparśamupādāsye … na manaḥsaṃsparśamupādāsye, na ca me manaḥsaṃsparśaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na cakṣuḥsaṃsparśajāṃ vedanāmupādāsye, na ca me cakṣuḥsaṃsparśajavedanāniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na śrotrasaṃsparśajāṃ vedanāmupādāsye … na ghrāṇasaṃsparśajāṃ vedanāmupādāsye … na jihvāsaṃsparśajāṃ vedanāmupādāsye … na kāyasaṃsparśajāṃ vedanāmupādāsye … na manaḥsaṃsparśajāṃ vedanāmupādāsye, na ca me manaḥsaṃsparśajavedanāniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na pṛthivīdhātumupādāsye, na ca me pṛthivīdhātuniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — nābdhātumupādāsye … na tejodhātumupādāsye … na vāyudhātumupādāsye … nākāśadhātumupādāsye … na vijñānadhātumupādāsye, na ca me vijñānadhātuniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na rūpamupādāsye, na ca me rūpaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na vedanāmupādāsye … na saṃjñāmupādāsye … na saṃskārānupādāsye … na vijñānamupādāsye, na ca me vijñānaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — nākāśānantyāyatanamupādāsye, na ca ma ākāśānantyāyatananiśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na vijñānānantyāyatanamupādāsye … nākiñcanyāyatanamupādāsye … na naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanamupādāsye, na ca me naivasaṃjñānāsaṃjñāyatananiśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam.

tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — nehalokamupādāsye, na ca ma ihalokaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — na paralokamupādāsye, na ca me paralokaniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyam. tasmādiha te gṛhapata evaṃ śikṣitavyam — yadapi me dṛṣṭaṃ śrutaṃ mataṃ vijñātaṃ prāptaṃ paryeṣitamanuparyeṣitamanucaritaṃ manasā, tadapi nopādāsye, na ca me tanniśritaṃ vijñānaṃ bhaviṣyatīti. evaṃ hi te gṛhapate śikṣitavyamiti.

evamukte'nāthapiṇḍado gṛhapatiḥ prārodīdaśrūṇi prāvīvṛtat. atha khalvāyuṣmānānando'nāthapiṇḍadaṃ gṛhapatimetadavocat — avalīyase khalu tvaṃ gṛhapate, saṃsīdasi khalu tvaṃ gṛhapata iti? nāhaṃ bhadantānandāvalīye, nāpi saṃsīdāmi; api ca me dīrgharātraṃ śāstā paryupāsito manobhāvanīyāśca bhikṣavaḥ; na ca ma evaṃrūpā dhārmikī kathā śrutapūrveti. na khalu gṛhapate gṛhiṇāmavadātavasanānāmevaṃrūpā dhārmikī kathā pratibhāti; pravrajitānāṃ khalu gṛhapata evaṃrūpā dhārmikī kathā pratibhātīti. tena hi bhadanta śāriputra gṛhiṇāmapyavadātavasanānāmevaṃrūpā dhārmikī kathā pratibhātu. santi hi bhadanta kulaputrā alparajaskajātikāḥ, aśravaṇatvena dharmasya parihīyante, bhaviṣyantyājñātāro dharmasyeti.

atha khalvāyuṣmāṃśca śāriputra āyuṣmāṃścānando'nāthapiṇḍadaṃ gṛhapatimanenāvavādenāvavādyotthāyāsanātprākramiṣṭām. atha khalvanāthapiṇḍado gṛhapatiraciraprakrāntayorāyuṣmati ca śāriputra āyuṣmati cānande kālamakārṣīttuṣitaṃ kāyamupāpādi. atha khalvanāthapiṇḍado devaputro'bhikrāntāyāṃ rātrāvabhikrāntavarṇaḥ kevalakalpaṃ jetavanamavabhāsya yena bhagavāṃstenopāsaṅkramīt; upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte'sthāt. ekānte sthitaḥ khalvanāthapiṇḍado devaputro bhagavantaṃ gāthābhiradhyabhāṣiṣṭa —

idaṃ hi tajjetavanamṛṣisaṅghaniṣevitam, oṣitaṃ dharmarājena prītisañjananaṃ mama.

karma vidyā ca dharmaśca śīlaṃ jīvitamuttamam, etena martyāḥ śudhyanti na gotreṇa dhanena vā.

tasmāddhi paṇḍitaḥ pumānsampaśyannarthamātmanaḥ, yoniśo vimṛśeddharmamevaṃ tatra viśudhyati.

śāriputravatprajñayā śīlenopaśamena ca, yo'pi pāraṅgato bhikṣuretāvatparamo bhavediti.

idamavocadanāthapiṇḍado devaputraḥ. samanujñaḥ śāstābhūt. atha khalvanāthapiṇḍado devaputraḥ — samanujño me śāsteti bhagavantamabhivādya pradakṣiṇaṃ kṛtvā tatraivāntaradhāyi.

atha khalu bhagavāṃstasyā rātreratyayena bhikṣūnāmamantrata — imāṃ bhikṣavo rātrimanyatamo devaputro'bhikrāntāyāṃ rātrāvabhikrāntavarṇaḥ kevalakalpaṃ jetavanamavabhāsya yenāhaṃ tenopāsaṅkramīt; upasaṅkramya māmabhivādyaikānte'sthāt. ekānte sthitaḥ khalu sa devaputro māṃ gāthābhiradhyabhāṣiṣṭa —

idaṃ hi tajjetavanamṛṣisaṅghaniṣevitam, oṣitaṃ dharmarājena prītisañjananaṃ mama.

karma vidyā ca dharmaśca śīlaṃ jīvitamuttamam, etena martyāḥ śudhyanti na gotreṇa dhanena vā.

tasmāddhi paṇḍitaḥ pumānsampaśyannarthamātmanaḥ, yoniśo vimṛśeddharmamevaṃ tatra viśudhyati.

śāriputravatprajñayā śīlenopaśamena ca, yo'pi pāraṅgato bhikṣuretāvatparamo bhavediti.

idamavocadbhikṣavaḥ sa devaputraḥ. samanujño me śāsteti māmabhivādya pradakṣiṇaṃ kṛtvā tatraivāntaradhāyīti.

evamukta āyuṣmānānando bhagavantametadavocat — sa hi nūnaṃ sa bhadantānāthapiṇḍado devaputro bhaviṣyati. anāthapiṇḍado bhadanta gṛhapatirāyuṣmati śāriputre'bhiprasanno'bhūditi. sādhu sādhvānanda! yāvatkhalvānanda tarkeṇa prāptavyamanuprāptaṃ tattvayā. anāthapiṇḍadaḥ sa ānanda devaputra iti.

idamavocadbhagavān. āttamanā āyuṣmānānando bhagavato bhāṣitamabhyanandīditi.

anāthapiṇḍadāvavādasūtraṃ niṣṭhitaṃ prathamam.

← mn142 
mn 
 mn144 →