This is a Buddhist Hybrid Sanskrit translation of https://suttacentral.net/mn23/pli/ms


Madhyama Nikāya 23 — valmīkasūtram — The similie of the anthill

madhyamanikāyaḥ 23 - valmīkasūtram

evaṃ mayā śrutam — ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane anāthapiṇḍadasya ārāme . tena khalu punaḥ samayena āyuṣmān kumārakāśyapaḥ andhavane viharati sma .

atha khalu anyatamā devatā abhikrāntāyāṃ rātrau abhikrāntavarṇā kevalakalpam andhavanam avabhāsya āyuṣmantaṃ kumārakāśyapam upasaṃcakrāma ; upasaṃkramya ekānte asthāt . ekānte sthitā khalu sā devatā āyuṣmantaṃ kumārakāśyapam etad avocat —

bhikṣo bhikṣo, ayaṃ valmīkaḥ rātrau dhūmāyate, divā prajvalati . brāhmaṇaḥ evam āha — abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt argalām — argalā, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — utkṣipa argalām ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt uddhmāyikām . uddhmāyikā, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — utkṣipa uddhmāyikām ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt dvidhāpatham . dvidhāpathaḥ, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — utkṣipa dvidhāpatham ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt caṅgavāram . caṅgavāraḥ, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — utkṣipa caṅgavāram ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt kūrmam . kūrmaḥ, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — utkṣipa kūrmam ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt asisūnām . asisūnā, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — utkṣipa asisūnām ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt māṃsapeśīm . māṃsapeśī, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — utkṣipa māṃsapeśīm ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti .

abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya adrākṣīt nāgam . nāgaḥ, bhadanta iti . brāhmaṇaḥ evam āha — tiṣṭhatu nāgaḥ, mā nāgaṃ ghaṭṭaya ; namaḥ kuru nāgāya iti .

imān khalu tvam, bhikṣo, praśnān bhagavantam upasaṃkramya pṛccheḥ, yathā ca te bhagavān vyākaroti tathā enaṃ dhārayeḥ . na ahaṃ tam, bhikṣo, paśyāmi sadevake loke samārake sabrahmake saśramaṇabrāhmaṇyāṃ prajāyāṃ sadevamānuṣyām, yaḥ eṣāṃ praśnānāṃ vyākaraṇena cittam ārādhayet anyatra tathāgatena vā, tathāgataśrāvakena vā, itaḥ vā punaḥ śrutvā iti —

idam avocat sā devatā . idam uktvā tatra eva antardadhe .

atha khalu āyuṣmān kumārakāśyapaḥ tasyāḥ rātryāḥ atyayena bhagavantam upasaṃcakrāma ; upasaṃkramya bhagavantam abhivādya ekānte nyaṣīdat . ekānte niṣaṇṇaḥ khalu āyuṣmān kumārakāśyapaḥ bhagavantam etad avocat — asyāṃ, bhadanta, rātryām anyatamā devatā abhikrāntāyāṃ rātrau abhikrāntavarṇā kevalakalpam andhavanam avabhāsya mām upasaṃcakrāma ; upasaṃkramya ekānte asthāt . ekānte sthitā khalu, bhadanta, sā devatā mām etad avocat — bhikṣo bhikṣo, ayaṃ valmīkaḥ rātrau dhūmāyate, divā prajvalati . brāhmaṇaḥ evam āha — abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti . abhikhanan sumedhāḥ śastram ādāya … itaḥ vā punaḥ śrutvā iti .

idam avocat, bhadanta, sā devatā . idam uktvā tatra eva antardadhe . kaḥ nu khalu, bhadanta, valmīkaḥ, kā rātrau dhūmāyanā, kā divā prajvalanā, kaḥ brāhmaṇaḥ, kaḥ sumedhāḥ, kiṃ śastram, kim abhikhananam, kā argalā, kā uddhmāyikā, kaḥ dvidhāpathaḥ, kiṃ caṅgavāram, kaḥ kūrmaḥ, kā asisūnā, kā māṃsapeśī, kaḥ nāgaḥ iti ?

valmīkaḥ iti khalu, bhikṣo, asya etat cāturmahābhūtikasya kāyasya adhivacanam, mātāpaitṛkasaṃbhavasya odanakulmāṣopacayasya anityocchādanaparimardanabhedanavidhvaṃsanadharmasya .

yat khalu, bhikṣo, divā karmāntān ārabhya rātrau anuvitarkayati anuvicārayati — iyam rātrau dhūmāyanā . yat khalu, bhikṣo, rātrau anuvitarkya anuvicārya divā karmāntān prayuṅkte kāyena vācā manasā — iyam divā prajvalanā .

brāhmaṇaḥ iti khalu, bhikṣo, tathāgatasya etad adhivacanam arhataḥ samyaksambuddhasya . sumedhāḥ iti khalu, bhikṣo, śaikṣasya etad bhikṣoḥ adhivacanam .

śastram iti khalu, bhikṣo, āryāyāḥ etat prajñāyāḥ adhivacanam . abhikhananam iti khalu, bhikṣo, vīryārambhasya etad adhivacanam .

argalā iti khalu, bhikṣo, avidyāyāḥ etad adhivacanam . utkṣipa argalām, prajahīhi avidyām ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti ayam etasya arthaḥ .

uddhmāyikā iti khalu, bhikṣo, krodhopāyāsasya etad adhivacanam . utkṣipa uddhmāyikām, prajahīhi krodhopāyāsam ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti ayam etasya arthaḥ .

dvidhāpathaḥ iti khalu, bhikṣo, vicikitsāyāḥ etad adhivacanam . utkṣipa dvidhāpatham, prajahīhi vicikitsām ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti ayam etasya arthaḥ .

caṅgavāram iti khalu, bhikṣo, pañcānām etat nīvaraṇānām adhivacanam, tadyathā — kāmacchandanīvaraṇasya, vyāpādanīvaraṇasya, styānamiddhanīvaraṇasya, uddhatyakaukṛtyanīvaraṇasya, vicikitsānīvaraṇasya . utkṣipa caṅgavāram, prajahīhi pañca nīvaraṇāni ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti ayam etasya arthaḥ .

kūrmaḥ iti khalu, bhikṣo, pañcānām etat upādānaskandhānām adhivacanam, tadyathā — rūpopādānaskandhasya, vedanopādānaskandhasya, saṃjñopādānaskandhasya, saṃskāropādānaskandhasya, vijñānopādānaskandhasya . utkṣipa kūrmam, prajahīhi pañcopādānaskandhān ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti ayam etasya arthaḥ .

asisūnā iti khalu, bhikṣo, pañcānām etat kāmaguṇānām adhivacanam — cakṣurvijñeyānāṃ rūpāṇām iṣṭānāṃ kāntānāṃ manojñānāṃ priyarūpāṇāṃ kāmopasaṃhitānāṃ rajanīyānām, śrotravijñeyānāṃ śabdānām … ghrāṇavijñeyānāṃ gandhānām … jihvāvijñeyānāṃ rasānām … kāyavijñeyānāṃ spraṣṭavyānām iṣṭānāṃ kāntānāṃ manojñānāṃ priyarūpāṇāṃ kāmopasaṃhitānāṃ rajanīyānām . utkṣipa asisūnām, prajahīhi pañca kāmaguṇān ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti ayam etasya arthaḥ .

māṃsapeśī iti khalu, bhikṣo, nandīrāgasya etad adhivacanam . utkṣipa māṃsapeśīm, prajahīhi nandīrāgam ; abhikhana, sumedhaḥ, śastram ādāya iti ayam etasya arthaḥ .

nāgaḥ iti khalu, bhikṣo, kṣīṇāsravasya etad bhikṣoḥ adhivacanam . tiṣṭhatu nāgaḥ, mā nāgaṃ ghaṭṭaya ; namaḥ kuru nāgāya iti ayam etasya arthaḥ iti .

idam avocat bhagavān . āttamanāḥ āyuṣmān kumārakāśyapaḥ bhagavataḥ bhāṣitam abhyanandīt iti .

valmīkasūtraṃ niṣṭhitaṃ tṛtīyam .