← mn62 
 mn64 →

MN63 kṣudramālukyasūtram

Summary: Confronting Māluṅkyaputra’s demand to resolve speculative metaphysical questions concerning cosmic eternity and posthumous existence, the Buddha delivers the celebrated parable of the man wounded by a poisoned arrow. He asserts that speculating on irrelevant cosmological dilemmas distracts fatally from urgent spiritual emergency, affirming that he teaches exclusively duḥkha, its origin, its cessation, and the path to its end.

मध्यमनिकाये मध्यमपञ्चाशत्पाठे भिक्षुवर्गे क्षुद्रमालुक्यसूत्रं तृतीयम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्छ्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। अथ खल्वायुष्मतो मालुक्यपुत्रस्य रहोगतस्य प्रतिसल्लीनस्यैवं चेतसः परिवितर्क उदपादि — यानीमानि दृष्टिगतानि भगवताव्याकृतानि स्थापितानि प्रतिक्षिप्तानि — शाश्वतो लोक इत्यप्यशाश्वतो लोक इत्यप्यन्तवाँल्लोक इत्यप्यनन्तवाँल्लोक इत्यपि, स जीवस्तच्छरीरमित्यप्यन्यो जीवोऽन्यच्छरीरमित्यपि, भवति तथागतः परं मरणादित्यपि, न भवति तथागतः परं मरणादित्यपि, भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादित्यपि, नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादित्यपि — तानि मे भगवान्न व्याकरोति। यानि मे भगवान्न व्याकरोति तन्मे न रोचते, तन्मे न क्षमते। सोऽहं भगवन्तमुपसङ्क्रम्यैतमर्थं प्रक्ष्यामि। सचेन्मे भगवान्व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वा — एवमहं भगवति ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि। नो चेन्मे भगवान्व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वा — एवमहं शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावर्तिष्य इति।

अथ खल्वायुष्मान्मालुक्यपुत्रः सायाह्नसमये प्रतिसल्लानाद्व्युत्थितो येन भगवांस्तेनोपसमक्रमीत्। उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णः खल्वायुष्मान्मालुक्यपुत्रो भगवन्तमेतदवोचत् —

इह मम भदन्त रहोगतस्य प्रतिसल्लीनस्यैवं चेतसः परिवितर्क उदपादि — यानीमानि दृष्टिगतानि भगवताव्याकृतानि स्थापितानि प्रतिक्षिप्तानि — शाश्वतो लोक इत्यप्यशाश्वतो लोक इत्यपि (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादित्यपि — तानि मे भगवान्न व्याकरोति। यानि मे भगवान्न व्याकरोति तन्मे न रोचते, तन्मे न क्षमते। सोऽहं भगवन्तमुपसङ्क्रम्यैतमर्थं प्रक्ष्यामि। सचेन्मे भगवान्व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वा — एवमहं भगवति ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि। नो चेन्मे भगवान्व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वा — एवमहं शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावर्तिष्य इति। सचेद्भगवाञ्जानाति — शाश्वतो लोक इति — शाश्वतो लोक इति मे भगवान्व्याकरोतु। सचेद्भगवाञ्जानाति — अशाश्वतो लोक इति — अशाश्वतो लोक इति मे भगवान्व्याकरोतु। नो चेद्भगवाञ्जानाति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा — अजानतः खलु पुनरपश्यत एतदेवर्जुकं भवति यदिदम् — न जानामि, न पश्यामीति। सचेद्भगवाञ्जानाति — अन्तवाँल्लोक इति — अन्तवाँल्लोक इति मे भगवान्व्याकरोतु। सचेद्भगवाञ्जानाति — अनन्तवाँल्लोक इति — अनन्तवाँल्लोक इति मे भगवान्व्याकरोतु। नो चेद्भगवाञ्जानाति — अन्तवाँल्लोक इति वानन्तवाँल्लोक इति वा — अजानतः खलु पुनरपश्यत एतदेवर्जुकं भवति यदिदम् — न जानामि, न पश्यामीति। सचेद्भगवाञ्जानाति — स जीवस्तच्छरीरमिति — स जीवस्तच्छरीरमिति मे भगवान्व्याकरोतु। सचेद्भगवाञ्जानाति — अन्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति — अन्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति मे भगवान्व्याकरोतु। नो चेद्भगवाञ्जानाति — स जीवस्तच्छरीरमिति वान्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति वा — अजानतः खलु पुनरपश्यत एतदेवर्जुकं भवति यदिदम् — न जानामि, न पश्यामीति। सचेद्भगवाञ्जानाति — भवति तथागतः परं मरणादिति — भवति तथागतः परं मरणादिति मे भगवान्व्याकरोतु। सचेद्भगवाञ्जानाति — न भवति तथागतः परं मरणादिति — न भवति तथागतः परं मरणादिति मे भगवान्व्याकरोतु। नो चेद्भगवाञ्जानाति — भवति तथागतः परं मरणादिति वा, न भवति तथागतः परं मरणादिति वा — अजानतः खलु पुनरपश्यत एतदेवर्जुकं भवति यदिदम् — न जानामि, न पश्यामीति। सचेद्भगवाञ्जानाति — भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति — भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति मे भगवान्व्याकरोतु। सचेद्भगवाञ्जानाति — नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति — नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति मे भगवान्व्याकरोतु। नो चेद्भगवाञ्जानाति — भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति वा, नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वा — अजानतः खलु पुनरपश्यत एतदेवर्जुकं भवति यदिदम् — न जानामि, न पश्यामीति।

किं नु त्वामहं मालुक्यपुत्रैवमवोचम् — एहि त्वं मालुक्यपुत्र मयि ब्रह्मचर्यं चराहं ते व्याकरिष्यामि — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वान्तवाँल्लोक इति वानन्तवाँल्लोक इति वा, स जीवस्तच्छरीरमिति वान्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति वा, भवति तथागतः परं मरणादिति वा, न भवति तथागतः परं मरणादिति वा, भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति वा, नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वेति? नो ह्येतद्भदन्त। त्वं वा पुनर्मामेवमवोचः — अहं भदन्त भगवति ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि, भगवान्मे व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वान्तवाँल्लोक इति वानन्तवाँल्लोक इति वा, स जीवस्तच्छरीरमिति वान्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति वा, भवति तथागतः परं मरणादिति वा, न भवति तथागतः परं मरणादिति वा, भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति वा, नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वेति? नो ह्येतद्भदन्त। इति किल मालुक्यपुत्र नैवाहं त्वां वदामि — एहि त्वं मालुक्यपुत्र मयि ब्रह्मचर्यं चराहं ते व्याकरिष्यामि — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वेति। नापि किल मां त्वं वदसि — अहं भदन्त भगवति ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि, भगवान्मे व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वेति। एवं सति मोघपुरुष कः सन्कं प्रत्याचक्षे?

यः खलु मालुक्यपुत्रैवं वदेत् — न तावदहं भगवति ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि यावन्मे भगवान्न व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वेति — अव्याकृतमेव तन्मालुक्यपुत्र तथागतेन स्यादथ स पुद्गलः कालं कुर्यात्। तद्यथापि मालुक्यपुत्र पुरुषः शल्येन विद्धः स्यात्सविषेण गाढप्रलेपनेन। तस्य मित्रामात्या ज्ञातिसालोहिता भिषजं शल्यकर्तारमुपस्थापयेयुः। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तं पुरुषं जानामि येनास्मि विद्धः — क्षत्रियो वा ब्राह्मणो वा वैश्यो वा शूद्रो वेति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तं पुरुषं जानामि येनास्मि विद्धः — एवंनामैवंगोत्र इति वेति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तं पुरुषं जानामि येनास्मि विद्धः — दीर्घो वा ह्रस्वो वा मध्यमो वेति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तं पुरुषं जानामि येनास्मि विद्धः — कालो वा श्यामो वा मद्गुरच्छविर्वेति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तं पुरुषं जानामि येनास्मि विद्धः — अमुकस्मिन्ग्रामे वा निगमे वा नगरे वेति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तद्धनुर्जानामि येनास्मि विद्धः — यदि वा चापो यदि वा कोदण्ड इति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तां ज्यां जानामि ययास्मि विद्धः — यदि वार्कस्य यदि वा शणस्य यदि वा स्नायोर्यदि वा मूर्वाया यदि वा क्षीरपर्णिन इति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तत्काण्डं जानामि येनास्मि विद्धः — यदि वा गच्छं यदि वा रोपिममिति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तत्काण्डं जानामि येनास्मि विद्धः, यस्य पत्रैर्वाजितम् — यदि वा गृध्रस्य यदि वा कङ्कस्य यदि वा कुररस्य यदि वा मयूरस्य यदि वा शिथिलहनोरिति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तत्काण्डं जानामि येनास्मि विद्धः, यस्य स्नायुना परिक्षिप्तम् — यदि वा गोर्यदि वा महिषस्य यदि वा भैरवस्य यदि वा शैम्भारस्येति। स एवं वदेत् — न तावदहमिदं शल्यमाहरिष्यामि यावन्न तच्छल्यं जानामि येनास्मि विद्धः — यदि वा शल्यं यदि वा क्षुरप्रं यदि वा वैकर्णं यदि वा नाराचं यदि वा वत्सदन्तं यदि वा करवीरपत्रमिति — अज्ञातमेव तन्मालुक्यपुत्र तेन पुरुषेण स्यादथ स पुरुषः कालं कुर्यात्। एवमेव खलु मालुक्यपुत्र य एवं वदेत् — न तावदहं भगवति ब्रह्मचर्यं चरिष्यामि यावन्मे भगवान्न व्याकरिष्यति — शाश्वतो लोक इति वाशाश्वतो लोक इति वा (पूर्ववत्) नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वेति — अव्याकृतमेव तन्मालुक्यपुत्र तथागतेन स्यादथ स पुद्गलः कालं कुर्यात्।

शाश्वतो लोक इति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवं नो। अशाश्वतो लोक इति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवमपि नो। शाश्वतो लोक इति वा मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यामशाश्वतो लोक इति वा दृष्टौ सत्यामस्त्येव जातिरस्ति जरास्ति मरणं सन्ति शोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासाः — येषामहं दृष्ट एव धर्मे निघातं प्रज्ञापयामि। अन्तवाँल्लोक इति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवं नो। अनन्तवाँल्लोक इति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवमपि नो। अन्तवाँल्लोक इति वा मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यामनन्तवाँल्लोक इति वा दृष्टौ सत्यामस्त्येव जातिरस्ति जरास्ति मरणं सन्ति शोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासाः — येषामहं दृष्ट एव धर्मे निघातं प्रज्ञापयामि। स जीवस्तच्छरीरमिति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवं नो। अन्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवमपि नो। स जीवस्तच्छरीरमिति वा मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यामन्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति वा दृष्टौ सत्यामस्त्येव जातिः (पूर्ववत्) निघातं प्रज्ञापयामि। भवति तथागतः परं मरणादिति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवं नो। न भवति तथागतः परं मरणादिति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवमपि नो। भवति तथागतः परं मरणादिति वा मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां न भवति तथागतः परं मरणादिति वा दृष्टौ सत्यामस्त्येव जातिः (पूर्ववत्) येषामहं दृष्ट एव धर्मे निघातं प्रज्ञापयामि। भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवं नो। नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां ब्रह्मचर्यवासोऽभविष्यदित्येवमपि नो। भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति वा मालुक्यपुत्र दृष्टौ सत्यां नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति वा दृष्टौ सत्यामस्त्येव जातिः (पूर्ववत्) येषामहं दृष्ट एव धर्मे निघातं प्रज्ञापयामि।

तस्मादिह मालुक्यपुत्राव्याकृतं च मेऽव्याकृतत्वेन धारयत, व्याकृतं च मे व्याकृतत्वेन धारयत। किं च मालुक्यपुत्र मयाव्याकृतम्? शाश्वतो लोक इति मालुक्यपुत्र मयाव्याकृतम्। अशाश्वतो लोक इति मयाव्याकृतम्। अन्तवाँल्लोक इति मयाव्याकृतम्। अनन्तवाँल्लोक इति मयाव्याकृतम्। स जीवस्तच्छरीरमिति मयाव्याकृतम्। अन्यो जीवोऽन्यच्छरीरमिति मयाव्याकृतम्। भवति तथागतः परं मरणादिति मयाव्याकृतम्। न भवति तथागतः परं मरणादिति मयाव्याकृतम्। भवति च न च भवति तथागतः परं मरणादिति मयाव्याकृतम्। नैव भवति न न भवति तथागतः परं मरणादिति मयाव्याकृतम्। कस्माच्चैतन्मालुक्यपुत्र मयाव्याकृतम्? न ह्येतन्मालुक्यपुत्रार्थसंहितं नादिब्रह्मचर्यकं न निर्वेदाय न विरागाय न निरोधाय नोपशमाय नाभिज्ञायै न सम्बोधाय न निर्वाणाय संवर्तते। तस्मात्तन्मयाव्याकृतम्। किं च मालुक्यपुत्र मया व्याकृतम्? इदं दुःखमिति मालुक्यपुत्र मया व्याकृतम्। अयं दुःखसमुदय इति मया व्याकृतम्। अयं दुःखनिरोध इति मया व्याकृतम्। इयं दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदिति मया व्याकृतम्। कस्माच्चैतन्मालुक्यपुत्र मया व्याकृतम्? एतद्धि मालुक्यपुत्रार्थसंहितमेतदादिब्रह्मचर्यकं निर्वेदाय विरागाय निरोधायोपशमायाभिज्ञायै सम्बोधाय निर्वाणाय संवर्तते। तस्मात्तन्मया व्याकृतम्। तस्मादिह मालुक्यपुत्राव्याकृतं च मेऽव्याकृतत्वेन धारयत, व्याकृतं च मे व्याकृतत्वेन धारयतेति।

इदमवोचद्भगवान्। आप्तमना आयुष्मान्मालुक्यपुत्रो भगवतो भाषितमभ्यनन्दीदिति।

क्षुद्रमालुक्यसूत्रं निष्ठितं तृतीयम्।

—

madhyamanikāye madhyamapañcāśatpāṭhe bhikṣuvarge kṣudramālukyasūtraṃ tṛtīyam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. atha khalvāyuṣmato mālukyaputrasya rahogatasya pratisallīnasyaivaṃ cetasaḥ parivitarka udapādi — yānīmāni dṛṣṭigatāni bhagavatāvyākṛtāni sthāpitāni pratikṣiptāni — śāśvato loka ityapyaśāśvato loka ityapyantavām̐lloka ityapyanantavām̐lloka ityapi, sa jīvastaccharīramityapyanyo jīvo'nyaccharīramityapi, bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇādityapi, na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇādityapi, bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇādityapi, naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇādityapi — tāni me bhagavānna vyākaroti. yāni me bhagavānna vyākaroti tanme na rocate, tanme na kṣamate. so'haṃ bhagavantamupasaṅkramyaitamarthaṃ prakṣyāmi. sacenme bhagavānvyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā — evamahaṃ bhagavati brahmacaryaṃ cariṣyāmi. no cenme bhagavānvyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā — evamahaṃ śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvartiṣya iti.

atha khalvāyuṣmānmālukyaputraḥ sāyāhnasamaye pratisallānādvyutthito yena bhagavāṃstenopasamakramīt. upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalvāyuṣmānmālukyaputro bhagavantametadavocat —

iha mama bhadanta rahogatasya pratisallīnasyaivaṃ cetasaḥ parivitarka udapādi — yānīmāni dṛṣṭigatāni bhagavatāvyākṛtāni sthāpitāni pratikṣiptāni — śāśvato loka ityapyaśāśvato loka ityapi (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇādityapi — tāni me bhagavānna vyākaroti. yāni me bhagavānna vyākaroti tanme na rocate, tanme na kṣamate. so'haṃ bhagavantamupasaṅkramyaitamarthaṃ prakṣyāmi. sacenme bhagavānvyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā — evamahaṃ bhagavati brahmacaryaṃ cariṣyāmi. no cenme bhagavānvyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā — evamahaṃ śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvartiṣya iti. sacedbhagavāñjānāti — śāśvato loka iti — śāśvato loka iti me bhagavānvyākarotu. sacedbhagavāñjānāti — aśāśvato loka iti — aśāśvato loka iti me bhagavānvyākarotu. no cedbhagavāñjānāti — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā — ajānataḥ khalu punarapaśyata etadevarjukaṃ bhavati yadidam — na jānāmi, na paśyāmīti. sacedbhagavāñjānāti — antavām̐lloka iti — antavām̐lloka iti me bhagavānvyākarotu. sacedbhagavāñjānāti — anantavām̐lloka iti — anantavām̐lloka iti me bhagavānvyākarotu. no cedbhagavāñjānāti — antavām̐lloka iti vānantavām̐lloka iti vā — ajānataḥ khalu punarapaśyata etadevarjukaṃ bhavati yadidam — na jānāmi, na paśyāmīti. sacedbhagavāñjānāti — sa jīvastaccharīramiti — sa jīvastaccharīramiti me bhagavānvyākarotu. sacedbhagavāñjānāti — anyo jīvo'nyaccharīramiti — anyo jīvo'nyaccharīramiti me bhagavānvyākarotu. no cedbhagavāñjānāti — sa jīvastaccharīramiti vānyo jīvo'nyaccharīramiti vā — ajānataḥ khalu punarapaśyata etadevarjukaṃ bhavati yadidam — na jānāmi, na paśyāmīti. sacedbhagavāñjānāti — bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi — bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi me bhagavānvyākarotu. sacedbhagavāñjānāti — na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi — na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi me bhagavānvyākarotu. no cedbhagavāñjānāti — bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā — ajānataḥ khalu punarapaśyata etadevarjukaṃ bhavati yadidam — na jānāmi, na paśyāmīti. sacedbhagavāñjānāti — bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi — bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi me bhagavānvyākarotu. sacedbhagavāñjānāti — naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi — naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi me bhagavānvyākarotu. no cedbhagavāñjānāti — bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā — ajānataḥ khalu punarapaśyata etadevarjukaṃ bhavati yadidam — na jānāmi, na paśyāmīti.

kiṃ nu tvāmahaṃ mālukyaputraivamavocam — ehi tvaṃ mālukyaputra mayi brahmacaryaṃ carāhaṃ te vyākariṣyāmi — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vāntavām̐lloka iti vānantavām̐lloka iti vā, sa jīvastaccharīramiti vānyo jīvo'nyaccharīramiti vā, bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi veti? no hyetadbhadanta. tvaṃ vā punarmāmevamavocaḥ — ahaṃ bhadanta bhagavati brahmacaryaṃ cariṣyāmi, bhagavānme vyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vāntavām̐lloka iti vānantavām̐lloka iti vā, sa jīvastaccharīramiti vānyo jīvo'nyaccharīramiti vā, bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā, naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi veti? no hyetadbhadanta. iti kila mālukyaputra naivāhaṃ tvāṃ vadāmi — ehi tvaṃ mālukyaputra mayi brahmacaryaṃ carāhaṃ te vyākariṣyāmi — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi veti. nāpi kila māṃ tvaṃ vadasi — ahaṃ bhadanta bhagavati brahmacaryaṃ cariṣyāmi, bhagavānme vyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi veti. evaṃ sati moghapuruṣa kaḥ sankaṃ pratyācakṣe?

yaḥ khalu mālukyaputraivaṃ vadet — na tāvadahaṃ bhagavati brahmacaryaṃ cariṣyāmi yāvanme bhagavānna vyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi veti — avyākṛtameva tanmālukyaputra tathāgatena syādatha sa pudgalaḥ kālaṃ kuryāt. tadyathāpi mālukyaputra puruṣaḥ śalyena viddhaḥ syātsaviṣeṇa gāḍhapralepanena. tasya mitrāmātyā jñātisālohitā bhiṣajaṃ śalyakartāramupasthāpayeyuḥ. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna taṃ puruṣaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ — kṣatriyo vā brāhmaṇo vā vaiśyo vā śūdro veti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna taṃ puruṣaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ — evaṃnāmaivaṃgotra iti veti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna taṃ puruṣaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ — dīrgho vā hrasvo vā madhyamo veti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna taṃ puruṣaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ — kālo vā śyāmo vā madguracchavirveti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna taṃ puruṣaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ — amukasmingrāme vā nigame vā nagare veti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna taddhanurjānāmi yenāsmi viddhaḥ — yadi vā cāpo yadi vā kodaṇḍa iti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna tāṃ jyāṃ jānāmi yayāsmi viddhaḥ — yadi vārkasya yadi vā śaṇasya yadi vā snāyoryadi vā mūrvāyā yadi vā kṣīraparṇina iti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna tatkāṇḍaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ — yadi vā gacchaṃ yadi vā ropimamiti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna tatkāṇḍaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ, yasya patrairvājitam — yadi vā gṛdhrasya yadi vā kaṅkasya yadi vā kurarasya yadi vā mayūrasya yadi vā śithilahanoriti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna tatkāṇḍaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ, yasya snāyunā parikṣiptam — yadi vā goryadi vā mahiṣasya yadi vā bhairavasya yadi vā śaimbhārasyeti. sa evaṃ vadet — na tāvadahamidaṃ śalyamāhariṣyāmi yāvanna tacchalyaṃ jānāmi yenāsmi viddhaḥ — yadi vā śalyaṃ yadi vā kṣurapraṃ yadi vā vaikarṇaṃ yadi vā nārācaṃ yadi vā vatsadantaṃ yadi vā karavīrapatramiti — ajñātameva tanmālukyaputra tena puruṣeṇa syādatha sa puruṣaḥ kālaṃ kuryāt. evameva khalu mālukyaputra ya evaṃ vadet — na tāvadahaṃ bhagavati brahmacaryaṃ cariṣyāmi yāvanme bhagavānna vyākariṣyati — śāśvato loka iti vāśāśvato loka iti vā (pūrvavat) naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi veti — avyākṛtameva tanmālukyaputra tathāgatena syādatha sa pudgalaḥ kālaṃ kuryāt.

śāśvato loka iti mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevaṃ no. aśāśvato loka iti mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevamapi no. śāśvato loka iti vā mālukyaputra dṛṣṭau satyāmaśāśvato loka iti vā dṛṣṭau satyāmastyeva jātirasti jarāsti maraṇaṃ santi śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ — yeṣāmahaṃ dṛṣṭa eva dharme nighātaṃ prajñāpayāmi. antavām̐lloka iti mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevaṃ no. anantavām̐lloka iti mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevamapi no. antavām̐lloka iti vā mālukyaputra dṛṣṭau satyāmanantavām̐lloka iti vā dṛṣṭau satyāmastyeva jātirasti jarāsti maraṇaṃ santi śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ — yeṣāmahaṃ dṛṣṭa eva dharme nighātaṃ prajñāpayāmi. sa jīvastaccharīramiti mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevaṃ no. anyo jīvo'nyaccharīramiti mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevamapi no. sa jīvastaccharīramiti vā mālukyaputra dṛṣṭau satyāmanyo jīvo'nyaccharīramiti vā dṛṣṭau satyāmastyeva jātiḥ (pūrvavat) nighātaṃ prajñāpayāmi. bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevaṃ no. na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevamapi no. bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā dṛṣṭau satyāmastyeva jātiḥ (pūrvavat) yeṣāmahaṃ dṛṣṭa eva dharme nighātaṃ prajñāpayāmi. bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevaṃ no. naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ brahmacaryavāso'bhaviṣyadityevamapi no. bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā mālukyaputra dṛṣṭau satyāṃ naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi vā dṛṣṭau satyāmastyeva jātiḥ (pūrvavat) yeṣāmahaṃ dṛṣṭa eva dharme nighātaṃ prajñāpayāmi.

tasmādiha mālukyaputrāvyākṛtaṃ ca me'vyākṛtatvena dhārayata, vyākṛtaṃ ca me vyākṛtatvena dhārayata. kiṃ ca mālukyaputra mayāvyākṛtam? śāśvato loka iti mālukyaputra mayāvyākṛtam. aśāśvato loka iti mayāvyākṛtam. antavām̐lloka iti mayāvyākṛtam. anantavām̐lloka iti mayāvyākṛtam. sa jīvastaccharīramiti mayāvyākṛtam. anyo jīvo'nyaccharīramiti mayāvyākṛtam. bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mayāvyākṛtam. na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mayāvyākṛtam. bhavati ca na ca bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mayāvyākṛtam. naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇāditi mayāvyākṛtam. kasmāccaitanmālukyaputra mayāvyākṛtam? na hyetanmālukyaputrārthasaṃhitaṃ nādibrahmacaryakaṃ na nirvedāya na virāgāya na nirodhāya nopaśamāya nābhijñāyai na sambodhāya na nirvāṇāya saṃvartate. tasmāttanmayāvyākṛtam. kiṃ ca mālukyaputra mayā vyākṛtam? idaṃ duḥkhamiti mālukyaputra mayā vyākṛtam. ayaṃ duḥkhasamudaya iti mayā vyākṛtam. ayaṃ duḥkhanirodha iti mayā vyākṛtam. iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipaditi mayā vyākṛtam. kasmāccaitanmālukyaputra mayā vyākṛtam? etaddhi mālukyaputrārthasaṃhitametadādibrahmacaryakaṃ nirvedāya virāgāya nirodhāyopaśamāyābhijñāyai sambodhāya nirvāṇāya saṃvartate. tasmāttanmayā vyākṛtam. tasmādiha mālukyaputrāvyākṛtaṃ ca me'vyākṛtatvena dhārayata, vyākṛtaṃ ca me vyākṛtatvena dhārayateti.

idamavocadbhagavān. āptamanā āyuṣmānmālukyaputro bhagavato bhāṣitamabhyanandīditi.

kṣudramālukyasūtraṃ niṣṭhitaṃ tṛtīyam.

← mn62 
mn 
 mn64 →