← mn87 
 mn89 →

MN88 bāhitikasūtram

Summary: King Prasenajit questions Venerable Ānanda concerning the precise bodily, verbal, and mental behavior censured or praised by wise contemplatives. Ānanda explains that conduct driven by defilement and producing harm is condemned, whereas deeds fostering mental purification and non-harm are universally commended, prompting the King to offer an imperial cloak in admiration.

मध्यमनिकाये मध्यमपञ्चाशत्पाठे राजवर्गे बाहितिकसूत्रमष्टमम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्छ्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। अथ खल्वायुष्मानानन्दः पूर्वाह्णसमये निवास्य पात्रचीवरमादाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्। श्रावस्त्यां पिण्डाय चरित्वा पश्चाद्भक्तं पिण्डपातप्रतिक्रान्तो येन पूर्वारामो मृगारमातृप्रासादस्तेनोपसमक्रमीद्दिवाविहाराय। तेन खलु पुनः समयेन राजा प्रसेनजित्कौसल एकपुण्डरीकं नागमभिरुह्य श्रावस्त्या निर्यासीद्दिवा दिवसस्य। अद्राक्षीत्खलु राजा प्रसेनजित्कौसल आयुष्मन्तमानन्दं दूरत एवागच्छन्तम्। दृष्ट्वा श्रीवर्धं महामात्रमाममन्त्रत — आयुष्मान्न्वेष सौम्य श्रीवर्धानन्द इति। एवं महाराजायुष्मानेष आनन्द इति। अथ खलु राजा प्रसेनजित्कौसलोऽन्यतरं पुरुषमाममन्त्रत — एहि त्वमम्भोः पुरुष येनायुष्मानानन्दस्तेनोपसङ्क्रम, उपसङ्क्रम्य मम वचनेनायुष्मत आनन्दस्य पादौ शिरसा वन्दस्व — राजा भदन्त प्रसेनजित्कौसल आयुष्मत आनन्दस्य पादौ शिरसा वन्दत इति। एवं च वद — सचेत्किल भदन्तायुष्मत आनन्दस्य न किञ्चिदात्ययिकं करणीयमागमयतु किल भदन्तायुष्मानानन्दो मुहूर्तमनुकम्पामुपादायेति। एवं देवेति खलु स पुरुषो राज्ञे प्रसेनजिते कौसलाय प्रतिश्रुत्य येनायुष्मानानन्दस्तेनोपसमक्रमीत्। उपसङ्क्रम्यायुष्मन्तमानन्दमभिवाद्यैकान्तेऽस्थात्। एकान्ते स्थितः खलु स पुरुष आयुष्मन्तमानन्दमेतदवोचत् — राजा भदन्त प्रसेनजित्कौसल आयुष्मत आनन्दस्य पादौ शिरसा वन्दत एवं च वदति — सचेत्किल भदन्तायुष्मत आनन्दस्य न किञ्चिदात्ययिकं करणीयमागमयतु किल भदन्तायुष्मानानन्दो मुहूर्तमनुकम्पामुपादायेति। अध्यवीवसत्खल्वायुष्मानानन्दस्तूष्णीम्भावेन। अथ खलु राजा प्रसेनजित्कौसलो यावती नागस्य भूमिर्नागेन गत्वा नागात्प्रत्यवरुह्य पत्तिरेव येनायुष्मानानन्दस्तेनोपसमक्रमीत्। उपसङ्क्रम्यायुष्मन्तमानन्दमभिवाद्यैकान्तेऽस्थात्। एकान्ते स्थितः खलु राजा प्रसेनजित्कौसल आयुष्मन्तमानन्दमेतदवोचत् — सचेद्भदन्तायुष्मत आनन्दस्य न किञ्चिदात्ययिकं करणीयं साधु भदन्तायुष्मानानन्दो येनाचिरवत्या नद्यास्तीरं तेनोपसङ्क्रमत्वनुकम्पामुपादायेति। अध्यवीवसत्खल्वायुष्मानानन्दस्तूष्णीम्भावेन।

अथ खल्वायुष्मानानन्दो येनाचिरवत्या नद्यास्तीरं तेनोपसमक्रमीत्। उपसङ्क्रम्यान्यतरस्मिन्वृक्षमूले प्रज्ञप्त आसने न्यषदत्। अथ खलु राजा प्रसेनजित्कौसलो यावती नागस्य भूमिर्नागेन गत्वा नागात्प्रत्यवरुह्य पत्तिरेव येनायुष्मानानन्दस्तेनोपसमक्रमीत्। उपसङ्क्रम्यायुष्मन्तमानन्दमभिवाद्यैकान्तेऽस्थात्। एकान्ते स्थितः खलु राजा प्रसेनजित्कौसल आयुष्मन्तमानन्दमेतदवोचत् — इह भदन्तायुष्मानानन्दो हस्त्यास्तरे निषीदत्विति। अलं महाराज, निषीद त्वं निषण्णोऽहं स्वक आसन इति। न्यषदत्खलु राजा प्रसेनजित्कौसलः प्रज्ञप्त आसने। निषद्य खलु राजा प्रसेनजित्कौसल आयुष्मन्तमानन्दमेतदवोचत् — किं नु खलु भदन्तानन्द स भगवांस्तथारूपं कायसमाचारं समाचरेद्योऽस्य कायसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैरिति? न खलु महाराज स भगवांस्तथारूपं कायसमाचारं समाचरेद्योऽस्य कायसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति।

किं पुनर्भदन्तानन्द स भगवांस्तथारूपं वाक्समाचारं (पूर्ववत्) मनःसमाचारं समाचरेद्योऽस्य मनःसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैरिति? न खलु महाराज स भगवांस्तथारूपं मनःसमाचारं समाचरेद्योऽस्य मनःसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति।

आश्चर्यं भदन्ताद्भुतं भदन्त! यद्धि वयं भदन्त नाशकाम प्रश्नेन परिपूरयितुं तद्भदन्तायुष्मतानन्देन प्रश्नस्य व्याकरणेन परिपूरितम्। ये ते भदन्त बाला अव्यक्ता अननुविद्यापर्यवगाह्य परेषां वर्णं वावर्णं वा भाषन्ते, न वयं तत्सारत्वेन प्रत्यागच्छामः। ये पुनस्ते भदन्त पण्डिता व्यक्ता मेधाविनोऽनुविद्य पर्यवगाह्य परेषां वर्णं वावर्णं वा भाषन्ते, वयं तत्सारत्वेन प्रत्यागच्छाम इति।

कतमः पुनर्भदन्तानन्द कायसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति? यः खलु महाराज कायसमाचारोऽकुशल इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारोऽकुशल इति? यः खलु महाराज कायसमाचारः सावद्य इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारः सावद्य इति? यः खलु महाराज कायसमाचारः सव्याबाध इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारः सव्याबाध इति? यः खलु महाराज कायसमाचारो दुःखविपाक इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारो दुःखविपाक इति? यः खलु महाराज कायसमाचार आत्मव्याबाधायापि संवर्तते, परव्याबाधायापि संवर्तत उभयव्याबाधायापि संवर्तते, तस्याकुशला धर्मा अभिवर्धन्ते, कुशला धर्माः परिहीयन्ते — एवंरूपः खलु महाराज कायसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति।

कतमः पुनर्भदन्तानन्द वाक्समाचारः (पूर्ववत्) मनःसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति? यः खलु महाराज मनःसमाचारोऽकुशल इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारोऽकुशल इति? यः खलु महाराज मनःसमाचारः सावद्य इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारः सावद्य इति? यः खलु महाराज मनःसमाचारः सव्याबाध इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारः सव्याबाध इति? यः खलु महाराज मनःसमाचारो दुःखविपाक इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारो दुःखविपाक इति? यः खलु महाराज मनःसमाचार आत्मव्याबाधायापि संवर्तते, परव्याबाधायापि संवर्तत उभयव्याबाधायापि संवर्तते, तस्याकुशला धर्मा अभिवर्धन्ते, कुशला धर्माः परिहीयन्ते — एवंरूपः खलु महाराज मनःसमाचार औपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति।

किं नु खलु भदन्तानन्द स भगवान्सर्वेषामेवाकुशलानां धर्माणां प्रहाणं वर्णयतीति? सर्वाकुशलधर्मप्रहीणः खलु महाराज तथागतः कुशलधर्मसमन्वागत इति।

कतमः पुनर्भदन्तानन्द कायसमाचारोऽनौपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति? यः खलु महाराज कायसमाचारः कुशल इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारः कुशल इति? यः खलु महाराज कायसमाचारोऽनवद्य इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारोऽनवद्य इति? यः खलु महाराज कायसमाचारोऽव्याबाध इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारोऽव्याबाध इति? यः खलु महाराज कायसमाचारः सुखविपाक इति।

कतमः पुनर्भदन्त कायसमाचारः सुखविपाक इति? यः खलु महाराज कायसमाचारो नैवात्मव्याबाधायापि संवर्तते, न परव्याबाधायापि संवर्तते, नोभयव्याबाधायापि संवर्तते, तस्याकुशला धर्माः परिहीयन्ते, कुशला धर्मा अभिवर्धन्ते — एवंरूपः खलु महाराज कायसमाचारोऽनौपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति।

कतमः पुनर्भदन्तानन्द वाक्समाचारः (पूर्ववत्) मनःसमाचारोऽनौपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति? यः खलु महाराज मनःसमाचारः कुशल इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारः कुशल इति? यः खलु महाराज मनःसमाचारोऽनवद्य इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारोऽनवद्य इति? यः खलु महाराज मनःसमाचारोऽव्याबाध इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारोऽव्याबाध इति? यः खलु महाराज मनःसमाचारः सुखविपाक इति।

कतमः पुनर्भदन्त मनःसमाचारः सुखविपाक इति? यः खलु महाराज मनःसमाचारो नैवात्मव्याबाधायापि संवर्तते, न परव्याबाधायापि संवर्तते, नोभयव्याबाधायापि संवर्तते, तस्याकुशला धर्माः परिहीयन्ते, कुशला धर्मा अभिवर्धन्ते — एवंरूपः खलु महाराज मनःसमाचारोऽनौपारम्भः श्रमणैर्ब्राह्मणैर्विज्ञैरिति।

किं पुनर्भदन्तानन्द स भगवान्सर्वेषामेव कुशलानां धर्माणामुपसम्पदं वर्णयतीति? सर्वाकुशलधर्मप्रहीणः खलु महाराज तथागतः कुशलधर्मसमन्वागत इति।

आश्चर्यं भदन्ताद्भुतं भदन्त! यावत्सुभाषितं चेदं भदन्तायुष्मतानन्देन। अनेन च वयं भदन्तायुष्मत आनन्दस्य सुभाषितेनाप्तमनसोऽभिराद्धाः। एवमाप्तमनसोऽभिराद्धाश्च वयं भदन्तायुष्मत आनन्दस्य सुभाषितेन — सचेद्भदन्तायुष्मत आनन्दाय हस्तिरत्नं कल्पेत, हस्तिरत्नमपि वयमायुष्मत आनन्दाय दद्याम। सचेद्भदन्तायुष्मत आनन्दायाश्वरत्नं कल्पेताश्वरत्नमपि वयमायुष्मत आनन्दाय दद्याम। सचेद्भदन्तायुष्मत आनन्दाय ग्रामवरः कल्पेत, ग्रामवरमपि वयमायुष्मत आनन्दाय दद्याम। अपि च भदन्त वयमप्येतज्जानीमः — नैतदायुष्मत आनन्दाय कल्पत इति। इयं मे भदन्त बाहितिका राज्ञा मागधेनाजातशत्रुणा वैदेहीपुत्रेण वस्त्रनाड्यां प्रक्षिप्य प्रहिता षोडशसमायामेनाष्टसमा विस्तारेण। तां भदन्तायुष्मानानन्दः प्रतिगृह्णात्वनुकम्पामुपादायेति। अलं महाराज, परिपूर्णं मे त्रिचीवरमिति।

इयं भदन्ताचिरवती नदी दृष्टायुष्मता चैवानन्देनास्माभिश्च। यदोपरिपर्वते महामेघोऽभिप्रवृष्टो भवत्यथेयमचिरवती नद्युभयतः कूले संविष्यन्दमाना गच्छति — एवमेव खलु भदन्तायुष्मानानन्दोऽनया बाहितिकयात्मनस्त्रिचीवरं करिष्यति। यत्पुनरायुष्मत आनन्दस्य पुराणं त्रिचीवरं तत्सब्रह्मचारिभिः संविभक्ष्यति। एवमियमस्माकं दक्षिणा संविष्यन्दमाना मन्ये गमिष्यति। प्रतिगृह्णातु भदन्तायुष्मानानन्दो बाहितिकामिति। प्रत्यग्रहीत्खल्वायुष्मानानन्दो बाहितिकाम्।

अथ खलु राजा प्रसेनजित्कौसल आयुष्मन्तमानन्दमेतदवोचत् — हन्त चेदानीं वयं भदन्तानन्द गच्छामः, बहुकृत्या वयं बहुकरणीया इति। यस्येदानीं त्वं महाराज कालं मन्यस इति। अथ खलु राजा प्रसेनजित्कौसल आयुष्मत आनन्दस्य भाषितमभिनन्द्यानुमोद्योत्थायासनादायुष्मन्तमानन्दमभिवाद्य प्रदक्षिणं कृत्वा प्राक्रमीत्।

अथ खल्वायुष्मानानन्दोऽचिरप्रक्रान्ते राज्ञि प्रसेनजिति कौसले येन भगवांस्तेनोपसमक्रमीत्। उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णः खल्वायुष्मानानन्दो यावानभूद्राज्ञा प्रसेनजिता कौसलेन सार्धं कथासल्लापस्तं सर्वं भगवत आरूरोचत्। तां च बाहितिकां भगवते प्रादात्। अथ खलु भगवान्भिक्षूनाममन्त्रत — लाभा भिक्षवो राज्ञः प्रसेनजितः कौसलस्य, सुलब्धलाभा भिक्षवो राज्ञः प्रसेनजितः कौसलस्य, यद्राजा प्रसेनजित्कौसलो लभत आनन्दं दर्शनाय, लभते पर्युपासनायेति।

इदमवोचद्भगवान्। आप्तमनसस्ते भिक्षवो भगवतो भाषितमभ्यनन्दिषुः।

बाहितिकसूत्रं निष्ठितमष्टमम्॥

—

madhyamanikāye madhyamapañcāśatpāṭhe rājavarge bāhitikasūtramaṣṭamam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. atha khalvāyuṣmānānandaḥ pūrvāhṇasamaye nivāsya pātracīvaramādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat. śrāvastyāṃ piṇḍāya caritvā paścādbhaktaṃ piṇḍapātapratikrānto yena pūrvārāmo mṛgāramātṛprāsādastenopasamakramīddivāvihārāya. tena khalu punaḥ samayena rājā prasenajitkausala ekapuṇḍarīkaṃ nāgamabhiruhya śrāvastyā niryāsīddivā divasasya. adrākṣītkhalu rājā prasenajitkausala āyuṣmantamānandaṃ dūrata evāgacchantam. dṛṣṭvā śrīvardhaṃ mahāmātramāmamantrata — āyuṣmānnveṣa saumya śrīvardhānanda iti. evaṃ mahārājāyuṣmāneṣa ānanda iti. atha khalu rājā prasenajitkausalo'nyataraṃ puruṣamāmamantrata — ehi tvamambhoḥ puruṣa yenāyuṣmānānandastenopasaṅkrama, upasaṅkramya mama vacanenāyuṣmata ānandasya pādau śirasā vandasva — rājā bhadanta prasenajitkausala āyuṣmata ānandasya pādau śirasā vandata iti. evaṃ ca vada — sacetkila bhadantāyuṣmata ānandasya na kiñcidātyayikaṃ karaṇīyamāgamayatu kila bhadantāyuṣmānānando muhūrtamanukampāmupādāyeti. evaṃ deveti khalu sa puruṣo rājñe prasenajite kausalāya pratiśrutya yenāyuṣmānānandastenopasamakramīt. upasaṅkramyāyuṣmantamānandamabhivādyaikānte'sthāt. ekānte sthitaḥ khalu sa puruṣa āyuṣmantamānandametadavocat — rājā bhadanta prasenajitkausala āyuṣmata ānandasya pādau śirasā vandata evaṃ ca vadati — sacetkila bhadantāyuṣmata ānandasya na kiñcidātyayikaṃ karaṇīyamāgamayatu kila bhadantāyuṣmānānando muhūrtamanukampāmupādāyeti. adhyavīvasatkhalvāyuṣmānānandastūṣṇīmbhāvena. atha khalu rājā prasenajitkausalo yāvatī nāgasya bhūmirnāgena gatvā nāgātpratyavaruhya pattireva yenāyuṣmānānandastenopasamakramīt. upasaṅkramyāyuṣmantamānandamabhivādyaikānte'sthāt. ekānte sthitaḥ khalu rājā prasenajitkausala āyuṣmantamānandametadavocat — sacedbhadantāyuṣmata ānandasya na kiñcidātyayikaṃ karaṇīyaṃ sādhu bhadantāyuṣmānānando yenāciravatyā nadyāstīraṃ tenopasaṅkramatvanukampāmupādāyeti. adhyavīvasatkhalvāyuṣmānānandastūṣṇīmbhāvena.

atha khalvāyuṣmānānando yenāciravatyā nadyāstīraṃ tenopasamakramīt. upasaṅkramyānyatarasminvṛkṣamūle prajñapta āsane nyaṣadat. atha khalu rājā prasenajitkausalo yāvatī nāgasya bhūmirnāgena gatvā nāgātpratyavaruhya pattireva yenāyuṣmānānandastenopasamakramīt. upasaṅkramyāyuṣmantamānandamabhivādyaikānte'sthāt. ekānte sthitaḥ khalu rājā prasenajitkausala āyuṣmantamānandametadavocat — iha bhadantāyuṣmānānando hastyāstare niṣīdatviti. alaṃ mahārāja, niṣīda tvaṃ niṣaṇṇo'haṃ svaka āsana iti. nyaṣadatkhalu rājā prasenajitkausalaḥ prajñapta āsane. niṣadya khalu rājā prasenajitkausala āyuṣmantamānandametadavocat — kiṃ nu khalu bhadantānanda sa bhagavāṃstathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācaredyo'sya kāyasamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairiti? na khalu mahārāja sa bhagavāṃstathārūpaṃ kāyasamācāraṃ samācaredyo'sya kāyasamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti.

kiṃ punarbhadantānanda sa bhagavāṃstathārūpaṃ vāksamācāraṃ (pūrvavat) manaḥsamācāraṃ samācaredyo'sya manaḥsamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairiti? na khalu mahārāja sa bhagavāṃstathārūpaṃ manaḥsamācāraṃ samācaredyo'sya manaḥsamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti.

āścaryaṃ bhadantādbhutaṃ bhadanta! yaddhi vayaṃ bhadanta nāśakāma praśnena paripūrayituṃ tadbhadantāyuṣmatānandena praśnasya vyākaraṇena paripūritam. ye te bhadanta bālā avyaktā ananuvidyāparyavagāhya pareṣāṃ varṇaṃ vāvarṇaṃ vā bhāṣante, na vayaṃ tatsāratvena pratyāgacchāmaḥ. ye punaste bhadanta paṇḍitā vyaktā medhāvino'nuvidya paryavagāhya pareṣāṃ varṇaṃ vāvarṇaṃ vā bhāṣante, vayaṃ tatsāratvena pratyāgacchāma iti.

katamaḥ punarbhadantānanda kāyasamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāro'kuśala iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāro'kuśala iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāraḥ sāvadya iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāraḥ sāvadya iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāraḥ savyābādha iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāraḥ savyābādha iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāro duḥkhavipāka iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāro duḥkhavipāka iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāra ātmavyābādhāyāpi saṃvartate, paravyābādhāyāpi saṃvartata ubhayavyābādhāyāpi saṃvartate, tasyākuśalā dharmā abhivardhante, kuśalā dharmāḥ parihīyante — evaṃrūpaḥ khalu mahārāja kāyasamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti.

katamaḥ punarbhadantānanda vāksamācāraḥ (pūrvavat) manaḥsamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāro'kuśala iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāro'kuśala iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāraḥ sāvadya iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāraḥ sāvadya iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāraḥ savyābādha iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāraḥ savyābādha iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāro duḥkhavipāka iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāro duḥkhavipāka iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāra ātmavyābādhāyāpi saṃvartate, paravyābādhāyāpi saṃvartata ubhayavyābādhāyāpi saṃvartate, tasyākuśalā dharmā abhivardhante, kuśalā dharmāḥ parihīyante — evaṃrūpaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāra aupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti.

kiṃ nu khalu bhadantānanda sa bhagavānsarveṣāmevākuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇaṃ varṇayatīti? sarvākuśaladharmaprahīṇaḥ khalu mahārāja tathāgataḥ kuśaladharmasamanvāgata iti.

katamaḥ punarbhadantānanda kāyasamācāro'naupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāraḥ kuśala iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāraḥ kuśala iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāro'navadya iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāro'navadya iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāro'vyābādha iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāro'vyābādha iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāraḥ sukhavipāka iti.

katamaḥ punarbhadanta kāyasamācāraḥ sukhavipāka iti? yaḥ khalu mahārāja kāyasamācāro naivātmavyābādhāyāpi saṃvartate, na paravyābādhāyāpi saṃvartate, nobhayavyābādhāyāpi saṃvartate, tasyākuśalā dharmāḥ parihīyante, kuśalā dharmā abhivardhante — evaṃrūpaḥ khalu mahārāja kāyasamācāro'naupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti.

katamaḥ punarbhadantānanda vāksamācāraḥ (pūrvavat) manaḥsamācāro'naupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāraḥ kuśala iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāraḥ kuśala iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāro'navadya iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāro'navadya iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāro'vyābādha iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāro'vyābādha iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāraḥ sukhavipāka iti.

katamaḥ punarbhadanta manaḥsamācāraḥ sukhavipāka iti? yaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāro naivātmavyābādhāyāpi saṃvartate, na paravyābādhāyāpi saṃvartate, nobhayavyābādhāyāpi saṃvartate, tasyākuśalā dharmāḥ parihīyante, kuśalā dharmā abhivardhante — evaṃrūpaḥ khalu mahārāja manaḥsamācāro'naupārambhaḥ śramaṇairbrāhmaṇairvijñairiti.

kiṃ punarbhadantānanda sa bhagavānsarveṣāmeva kuśalānāṃ dharmāṇāmupasampadaṃ varṇayatīti? sarvākuśaladharmaprahīṇaḥ khalu mahārāja tathāgataḥ kuśaladharmasamanvāgata iti.

āścaryaṃ bhadantādbhutaṃ bhadanta! yāvatsubhāṣitaṃ cedaṃ bhadantāyuṣmatānandena. anena ca vayaṃ bhadantāyuṣmata ānandasya subhāṣitenāptamanaso'bhirāddhāḥ. evamāptamanaso'bhirāddhāśca vayaṃ bhadantāyuṣmata ānandasya subhāṣitena — sacedbhadantāyuṣmata ānandāya hastiratnaṃ kalpeta, hastiratnamapi vayamāyuṣmata ānandāya dadyāma. sacedbhadantāyuṣmata ānandāyāśvaratnaṃ kalpetāśvaratnamapi vayamāyuṣmata ānandāya dadyāma. sacedbhadantāyuṣmata ānandāya grāmavaraḥ kalpeta, grāmavaramapi vayamāyuṣmata ānandāya dadyāma. api ca bhadanta vayamapyetajjānīmaḥ — naitadāyuṣmata ānandāya kalpata iti. iyaṃ me bhadanta bāhitikā rājñā māgadhenājātaśatruṇā vaidehīputreṇa vastranāḍyāṃ prakṣipya prahitā ṣoḍaśasamāyāmenāṣṭasamā vistāreṇa. tāṃ bhadantāyuṣmānānandaḥ pratigṛhṇātvanukampāmupādāyeti. alaṃ mahārāja, paripūrṇaṃ me tricīvaramiti.

iyaṃ bhadantāciravatī nadī dṛṣṭāyuṣmatā caivānandenāsmābhiśca. yadopariparvate mahāmegho'bhipravṛṣṭo bhavatyatheyamaciravatī nadyubhayataḥ kūle saṃviṣyandamānā gacchati — evameva khalu bhadantāyuṣmānānando'nayā bāhitikayātmanastricīvaraṃ kariṣyati. yatpunarāyuṣmata ānandasya purāṇaṃ tricīvaraṃ tatsabrahmacāribhiḥ saṃvibhakṣyati. evamiyamasmākaṃ dakṣiṇā saṃviṣyandamānā manye gamiṣyati. pratigṛhṇātu bhadantāyuṣmānānando bāhitikāmiti. pratyagrahītkhalvāyuṣmānānando bāhitikām.

atha khalu rājā prasenajitkausala āyuṣmantamānandametadavocat — hanta cedānīṃ vayaṃ bhadantānanda gacchāmaḥ, bahukṛtyā vayaṃ bahukaraṇīyā iti. yasyedānīṃ tvaṃ mahārāja kālaṃ manyasa iti. atha khalu rājā prasenajitkausala āyuṣmata ānandasya bhāṣitamabhinandyānumodyotthāyāsanādāyuṣmantamānandamabhivādya pradakṣiṇaṃ kṛtvā prākramīt.

atha khalvāyuṣmānānando'ciraprakrānte rājñi prasenajiti kausale yena bhagavāṃstenopasamakramīt. upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalvāyuṣmānānando yāvānabhūdrājñā prasenajitā kausalena sārdhaṃ kathāsallāpastaṃ sarvaṃ bhagavata ārūrocat. tāṃ ca bāhitikāṃ bhagavate prādāt. atha khalu bhagavānbhikṣūnāmamantrata — lābhā bhikṣavo rājñaḥ prasenajitaḥ kausalasya, sulabdhalābhā bhikṣavo rājñaḥ prasenajitaḥ kausalasya, yadrājā prasenajitkausalo labhata ānandaṃ darśanāya, labhate paryupāsanāyeti.

idamavocadbhagavān. āptamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandiṣuḥ.

bāhitikasūtraṃ niṣṭhitamaṣṭamam..

← mn87 
mn 
 mn89 →