यदा खलु गुरुरार्यो हरिगोविन्दः पञ्चनदसिन्धुप्रभृतीन्जनपदान्पर्यपालयत्, तदा समजायतेदमाख्यानकम्। एकदा ताराचन्दवख्तमलाभिधानौ द्वौ तच्छिष्यौ जात्यौ वाजिनावुपायनीचिकीर्षू स्वविषयाद्गुरोः सकाशं प्रतस्थाते। अध्वनि तु यवनपतिः शाहजहानो बलात्ताभ्यां तौ तुरगौ गृहीत्वा, तौ च शिष्यौ कशाभिघातैर्जर्जरीकृत्य विससर्ज। तावागत्य गुरवे हरिगोविन्दाय निखिलं तद्व्यतिकरं न्यवेदयताम्। तस्मिन्नेव च समये विधिचन्दनामा शिष्यो गुरोः पार्श्वे समतिष्ठत। स च गुरोर्वदनग्लानिमालोक्य प्रतिजज्ञे—‘अहमेव तौ तुरङ्गमावाहरिष्यामि’ इति।
आसीत्खलु स विधिचन्दः शौर्यशाली प्रज्ञापटुश्च। अथासौ हरितकोमलतृणभारं मूर्ध्नि बिभ्रद्यवनराजशिबिरस्थिताया मन्दुरायाः सविधे चचार। अश्वाध्यक्षश्च परितुष्टमनास्तं यवसराशिमक्रैषीत्। इत्थं सप्तरात्रं यावद्यवसं विक्रीणानो विधिचन्दो मन्दुराधिकृतस्य सौहार्दं लेभे। ततश्चासौ तस्यां वाजिशालायां कर्मणि न्ययुज्यत। सर्वैश्च परिजनैः साकं सप्रश्रयं व्यवहरन्नतन्द्रितश्च स्वकर्म कुर्वन्नचिरादेव तयोरेव हययोः परिचर्यायां नियोजितो बभूव। अथ मासद्वयाभ्यन्तरे निरतिशयशुश्रूषया स तयोस्तुरगयोः परं प्रीतिभाजनमजायत।
अथैकस्यां निशि यदा सर्वेऽपि रक्षिणः सुरामदविह्वलाः प्रसुप्ता आसन्, तदा विधिचन्दो द्वयोरेकं सप्तिं बन्धनादुन्मोच्य, तमधिरुह्य, वेगेनोत्प्लुत्य दुर्गप्राकारमुल्लङ्घ्य, रावीसंज्ञकायामिरावत्यां सरिति निपत्य च, तां सवाजिकस्तीर्त्वापलायिष्ट; अपरेद्युश्च गुरोर्हरिगोविन्दस्य पुरस्तात्प्रादुरभूत्।
प्रातश्च तुरगापहारवार्तामाकर्ण्य शाहजहानो भृशं विषण्णो विस्मयस्तब्धश्च बभूव। केन पुंसा केन वा क्रमेणासौ वाजी हृत्वापवाहित इति न कोऽप्यबुद्ध।
अवशिष्टस्तु द्वितीयोऽपि हयो विधिचन्देनानेतव्य एवासीत्खल्विति स पुनरुद्युक्तोऽभवत्। अथासौ मौहूर्तिकवेषमास्थाय यवनपतेः शिबिरं प्राविक्षत्। तस्य वाक्पाटवमवलोक्य चमत्कृतः शाहजहानस्तमभाषत—‘भो दैवज्ञ, केन चौरेण कथं वासौ तुरङ्गमस्तेनित इति यदि त्वं निश्चयेन ब्रूयाः, तर्हि तुभ्यं महतीं दक्षिणां प्रतिपादयेयम्’ इति।
तच्छ्रुत्वा विधिचन्दो जगाद—‘कियानेष प्रयासः? यत्र खलु स वाजी बद्ध आसीत्, तं प्रदेशं मां नयत तावत्; सर्वं निरूप्य मुहूर्तमात्रेणैव याथातथ्यं निवेदयिष्यामि’ इति।
अथ राज्ञा समं स मन्दुरामगात्। तत्र च परीक्षणव्याजेनेतस्ततः परिक्रामन्नवशिष्टस्य तस्य सप्तेः पृष्ठे पाणिं निधाय स्वाभिज्ञानमजीज्ञपत्। सोऽपि तुरगस्तमभिज्ञाय प्रहर्षेणोच्चैर्जिहेषे। ततो निमेषमात्रात्तस्य पाशमुन्मुच्य, तत्पृष्ठमारुह्य च विधिचन्दो राजानमाबभाषे—‘राजन्, स पूर्वो वाजी तेनैव विधिनापहृतो येनायमितरस्तुरङ्ग इदानीं दुर्गाद्विनिर्याति। हर्ता चास्य विधिचन्दो नाम, यः खल्वहमेवास्मि। उभावप्येतावश्वौ गुरवे हरिगोविन्दाय प्राभृतीकर्तुमुद्दिष्टावास्ताम्। तयोरेकस्तावत्स्वस्थानं प्रापितः, साम्प्रतमसावपि तदेव पदं यास्यति’ इत्युदीर्यैव स वेगेनोत्प्लुत्य दुर्गप्राकारमतिक्रम्य, रावीनद्यामवप्लुत्य च लीलया तामुत्तीर्य चक्षुर्विषयात्तिरोदधे।
तदिदमतिमर्त्यं विधिचन्दस्य साहसकर्म समवलोक्य शाहजहानस्तदीयाश्चामात्याः परं विस्मयमापुः।