Summary: The Buddha instructs the monastic community on maintaining harmonious unity regarding the thirty-seven aids to awakening (bodhipakṣa dharmas), urging bhikṣus to resolve differences over phrasing or doctrine without hostility. He establishes guidelines for compassionate admonition and fraternal reconciliation, ensuring that disciplinary corrections are administered with gentleness and mutual spiritual welfare.
मध्यमनिकाये उपरिपञ्चाशत्पाठे देवदहवर्गे किमितिसूत्रं तृतीयम्
एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवान्कुशिनगर्यां विहरति स्म बलिहरणे वनषण्डे। तत्र खलु भगवान्भिक्षूनामन्त्रयत — भिक्षव इति। भदन्तेति ते भिक्षवो भगवते प्रत्यश्रौषुः। भगवानेतदवोचत् — किमिति वो, भिक्षवो, मयि भवति — चीवरहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयति, पिण्डपातहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयति, शयनासनहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयति, इतिभवाभवहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयतीति? न खलु नो, भदन्त, भगवत्येवं भवति — चीवरहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयति, पिण्डपातहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयति, शयनासनहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयति, इतिभवाभवहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयतीति।
न च किल वो, भिक्षवो, मय्येवं भवति — चीवरहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयति (पूर्ववत्) इतिभवाभवहेतोर्वा श्रमणो गौतमो धर्मं देशयतीति; अथ किमिति तर्हि वो, भिक्षवो, मयि भवतीति? एवं खलु नो, भदन्त, भगवति भवति — अनुकम्पको भगवान्हितैष्यनुकम्पामुपादाय धर्मं देशयतीति। एवं च किल वो, भिक्षवो, मयि भवति — अनुकम्पको भगवान्हितैष्यनुकम्पामुपादाय धर्मं देशयतीति।
तस्मादिह, भिक्षवो, ये वो मया धर्मा अभिज्ञाय देशितास्तद्यथेदम् — चत्वारि स्मृत्युपस्थानानि, चत्वारि सम्यक्प्रधानानि, चत्वार ऋद्धिपादाः, पञ्चेन्द्रियाणि, पञ्च बलानि, सप्त बोध्यङ्गान्यार्योऽष्टाङ्गिको मार्गस्तत्र सर्वैरेव समग्रैः सम्मोदमानैरविवदमानैः शिक्षितव्यम्। तेषां च वो, भिक्षवः, समग्राणां सम्मोदमानानामविवदमानानां शिक्षमाणानां स्यातां द्वौ भिक्षू अभिधर्मे नानावादौ। तत्र चेद्युष्माकमेवं स्यात् — अनयोः खल्वायुष्मतोरर्थतश्चैव नाना व्यञ्जनतश्च नानेति, तत्र यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतश्चैव नाना, व्यञ्जनतश्च नाना। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतश्चैव नाना, व्यञ्जनतश्च नाना। मायुष्मन्तो विवादमापद्ध्वमिति। अथापरेषामेकतःपक्षिकाणां भिक्षूणां यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतश्चैव नाना, व्यञ्जनतश्च नाना। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतश्चैव नाना, व्यञ्जनतश्च नाना। मायुष्मन्तो विवादमापद्ध्वमिति। इति दुर्गृहीतं दुर्गृहीतत्वेन धारयितव्यं, सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयितव्यम्। दुर्गृहीतं दुर्गृहीतत्वेन धारयित्वा सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयित्वा यो धर्मो यो विनयः स भाषितव्यः।
तत्र चेद्युष्माकमेवं स्यात् — अनयोः खल्वायुष्मतोरर्थतो हि खलु नाना, व्यञ्जनतः समेतीति, तत्र यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतो हि नाना, व्यञ्जनतः समेति। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतो हि खलु नाना, व्यञ्जनतः समेति। मायुष्मन्तो विवादमापद्ध्वमिति। अथापरेषामेकतःपक्षिकाणां भिक्षूणां यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतो हि खलु नाना, व्यञ्जनतः समेति। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतो हि खलु नाना, व्यञ्जनतः समेति। मायुष्मन्तो विवादमापद्ध्वमिति। इति दुर्गृहीतं दुर्गृहीतत्वेन धारयितव्यं, सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयितव्यम्। दुर्गृहीतं दुर्गृहीतत्वेन धारयित्वा सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयित्वा यो धर्मो यो विनयः स भाषितव्यः।
तत्र चेद्युष्माकमेवं स्यात् — अनयोः खल्वायुष्मतोरर्थतो हि खलु समेति, व्यञ्जनतो नानेति, तत्र यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतो हि समेति, व्यञ्जनतो नाना। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतो हि खलु समेति, व्यञ्जनतो नाना। अल्पमात्रकं खलु पुनरेतद्यदिदं — व्यञ्जनम्। मायुष्मन्तोऽल्पमात्रके विवादमापद्ध्वमिति। अथापरेषामेकतःपक्षिकाणां भिक्षूणां यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतो हि समेति, व्यञ्जनतो नाना। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतो हि खलु समेति, व्यञ्जनतो नाना। अल्पमात्रकं खलु पुनरेतद्यदिदं — व्यञ्जनम्। मायुष्मन्तोऽल्पमात्रके विवादमापद्ध्वमिति। इति सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयितव्यं, दुर्गृहीतं दुर्गृहीतत्वेन धारयितव्यम्। सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयित्वा दुर्गृहीतं दुर्गृहीतत्वेन धारयित्वा यो धर्मो यो विनयः स भाषितव्यः।
तत्र चेद्युष्माकमेवं स्यात् — अनयोः खल्वायुष्मतोरर्थतश्चैव समेति व्यञ्जनतश्च समेतीति, तत्र यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतश्चैव समेति, व्यञ्जनतश्च समेति। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतश्चैव समेति व्यञ्जनतश्च समेति। मायुष्मन्तो विवादमापद्ध्वमिति। अथापरेषामेकतःपक्षिकाणां भिक्षूणां यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — आयुष्मतोः खल्वर्थतश्चैव समेति व्यञ्जनतश्च समेति। तदनेनाप्येतदायुष्मन्तो जानीत — यथार्थतश्चैव समेति व्यञ्जनतश्च समेति। मायुष्मन्तो विवादमापद्ध्वमिति। इति सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयितव्यम्। सुगृहीतं सुगृहीतत्वेन धारयित्वा यो धर्मो यो विनयः स भाषितव्यः।
तेषां च वो, भिक्षवः, समग्राणां सम्मोदमानानामविवदमानानां शिक्षमाणानां स्यादन्यतरस्य भिक्षोरापत्तिः स्याद्व्यतिक्रमस्तत्र, भिक्षवो, न चोदनायै त्वरितव्यम्। पुद्गल उपपरीक्षितव्यः — इति मम चाविहेठना भविष्यति परस्य च पुद्गलस्यानुपघातः, परो हि पुद्गलोऽक्रोधनोऽनुपनाह्यदृढदृष्टिः सुप्रतिनिःसर्गी, शक्नोमि चाहमेतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुमिति। यदि, भिक्षव, एवं स्यात्, कल्यं वचनाय।
यदि पुनर्भिक्षव एवं स्यात् — मम खल्वविहेठना भविष्यति परस्य च पुद्गलस्योपघातः, परो हि पुद्गलः क्रोधन उपनाह्यदृढदृष्टिः सुप्रतिनिःसर्गी, शक्नोमि चाहमेतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुम्। अल्पमात्रकं खलु पुनरेतद्यदिदं — परस्य पुद्गलस्योपघातः। अथ खल्वेतदेव बहुतरं — सोऽहं शक्नोम्येतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुमिति। यदि, भिक्षव, एवं स्यात्, कल्यं वचनाय।
यदि पुनर्भिक्षव एवं स्यात् — मम खलु विहेठना भविष्यति परस्य च पुद्गलस्यानुपघातः। परो हि पुद्गलोऽक्रोधनोऽनुपनाही दृढदृष्टिर्दुष्प्रतिनिःसर्गी, शक्नोमि चाहमेतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुम्। अल्पमात्रकं खलु पुनरेतद्यदिदं — मम विहेठना। अथ खल्वेतदेव बहुतरं — सोऽहं शक्नोम्येतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुमिति। यदि, भिक्षव, एवं स्यात्, कल्यं वचनाय।
यदि पुनर्भिक्षव एवं स्यात् — मम च खलु विहेठना भविष्यति परस्य च पुद्गलस्योपघातः। परो हि पुद्गलः क्रोधन उपनाही दृढदृष्टिर्दुष्प्रतिनिःसर्गी, शक्नोमि चाहमेतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुम्। अल्पमात्रकं खलु पुनरेतद्यदिदं — मम च विहेठना भविष्यति परस्य च पुद्गलस्योपघातः। अथ खल्वेतदेव बहुतरं — सोऽहं शक्नोम्येतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुमिति। यदि, भिक्षव, एवं स्यात्, कल्यं वचनाय।
यदि पुनर्भिक्षव एवं स्यात् — मम च खलु विहेठना भविष्यति परस्य च पुद्गलस्योपघातः। परो हि पुद्गलः क्रोधन उपनाही दृढदृष्टिर्दुष्प्रतिनिःसर्गी, न चाहं शक्नोम्येतं पुद्गलमकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापयितुमिति। एवंरूपे, भिक्षवः, पुद्गल उपेक्षा नातिमन्तव्या।
तेषां च वो, भिक्षवः, समग्राणां सम्मोदमानानामविवदमानानां शिक्षमाणानामन्योन्यस्य वचःसंहार उत्पद्येत दृष्टिप्रदाशश्चेतस आघातोऽप्रत्ययोऽनभिरद्धिः। तत्रैकतःपक्षिकाणां भिक्षूणां यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — यो न, आयुष्मन्नस्माकं समग्राणां सम्मोदमानानामविवदमानानां शिक्षमाणानामन्योन्यस्य वचःसंहार उत्पन्नो दृष्टिप्रदाशश्चेतस आघातोऽप्रत्ययोऽनभिरद्धिस्तं जानञ्श्रमणो गर्हेतेति। सम्यग्व्याकुर्वन्, भिक्षवो, भिक्षुरेवं व्याकुर्यात् — यो न, आयुष्मन्नस्माकं समग्राणां सम्मोदमानानामविवदमानानां शिक्षमाणानामन्योन्यस्य वचःसंहार उत्पन्नो दृष्टिप्रदाशश्चेतस आघातोऽप्रत्ययोऽनभिरद्धिस्तं जानञ्श्रमणो गर्हेतेति। एतं पुनरायुष्मन्धर्ममप्रहाय निर्वाणं साक्षात्कुर्यादिति। सम्यग्व्याकुर्वन्, भिक्षवो, भिक्षुरेवं व्याकुर्यात् — एतमायुष्मन्धर्ममप्रहाय न निर्वाणं साक्षात्कुर्यादिति।
अथापरेषामेकतःपक्षिकाणां भिक्षूणां यं भिक्षुं सुवचतरं मन्येध्वं स उपसङ्क्रम्यैवं स्याद्वचनीयः — यो न, आयुष्मन्नस्माकं समग्राणां सम्मोदमानानामविवदमानानां शिक्षमाणानामन्योन्यस्य वचःसंहार उत्पन्नो दृष्टिप्रदाशश्चेतस आघातोऽप्रत्ययोऽनभिरद्धिस्तं जानञ्श्रमणो गर्हेतेति। सम्यग्व्याकुर्वन्, भिक्षवो, भिक्षुरेवं व्याकुर्यात् — यो न, आयुष्मन्नस्माकं समग्राणां सम्मोदमानानामविवदमानानां शिक्षमाणानामन्योन्यस्य वचःसंहार उत्पन्नो दृष्टिप्रदाशश्चेतस आघातोऽप्रत्ययोऽनभिरद्धिस्तं जानञ्श्रमणो गर्हेतेति। एतं पुनरायुष्मन्धर्ममप्रहाय निर्वाणं साक्षात्कुर्यादिति। सम्यग्व्याकुर्वन्, भिक्षवो, भिक्षुरेवं व्याकुर्यात् — एतं खल्वायुष्मन्धर्ममप्रहाय न निर्वाणं साक्षात्कुर्यादिति।
तं चेद्भिक्षवो भिक्षुं पर एवं पृच्छेयुः — आयुष्मता न्वेते भिक्षवोऽकुशलादुत्थाप्य कुशले प्रतिष्ठापिता इति? सम्यग्व्याकुर्वन्, भिक्षवो, भिक्षुरेवं व्याकुर्यात् — इहाहमायुष्मन्तो येन भगवांस्तेनोपसमक्रमिषं, तस्मै मे भगवान्धर्ममदिदिशत्, तमहं धर्मं श्रुत्वा तेभ्यो भिक्षुभ्योऽभाषिषि। तं ते भिक्षवो धर्मं श्रुत्वाकुशलादुदस्थुः, कुशले प्रत्यष्ठुरिति। एवं व्याकुर्वन्खलु, भिक्षवो, भिक्षुर्न चैवात्मानमुत्कर्षयति, न परं पांसयति, धर्मस्य चानुधर्मं व्याकरोति, न च कश्चित्सहधार्मिको वादानुवादो गर्ह्यं स्थानमागच्छतीति।
इदमवोचद्भगवान्। आत्तमनसस्ते भिक्षवो भगवतो भाषितमभ्यनन्दिषुरिति।
किमितिसूत्रं निष्ठितं तृतीयम्॥
—
madhyamanikāye uparipañcāśatpāṭhe devadahavarge kimitisūtraṃ tṛtīyam
evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavānkuśinagaryāṃ viharati sma baliharaṇe vanaṣaṇḍe. tatra khalu bhagavānbhikṣūnāmantrayata — bhikṣava iti. bhadanteti te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavānetadavocat — kimiti vo, bhikṣavo, mayi bhavati — cīvarahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayati, piṇḍapātahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayati, śayanāsanahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayati, itibhavābhavahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayatīti? na khalu no, bhadanta, bhagavatyevaṃ bhavati — cīvarahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayati, piṇḍapātahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayati, śayanāsanahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayati, itibhavābhavahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayatīti.
na ca kila vo, bhikṣavo, mayyevaṃ bhavati — cīvarahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayati (pūrvavat) itibhavābhavahetorvā śramaṇo gautamo dharmaṃ deśayatīti; atha kimiti tarhi vo, bhikṣavo, mayi bhavatīti? evaṃ khalu no, bhadanta, bhagavati bhavati — anukampako bhagavānhitaiṣyanukampāmupādāya dharmaṃ deśayatīti. evaṃ ca kila vo, bhikṣavo, mayi bhavati — anukampako bhagavānhitaiṣyanukampāmupādāya dharmaṃ deśayatīti.
tasmādiha, bhikṣavo, ye vo mayā dharmā abhijñāya deśitāstadyathedam — catvāri smṛtyupasthānāni, catvāri samyakpradhānāni, catvāra ṛddhipādāḥ, pañcendriyāṇi, pañca balāni, sapta bodhyaṅgānyāryo'ṣṭāṅgiko mārgastatra sarvaireva samagraiḥ sammodamānairavivadamānaiḥ śikṣitavyam. teṣāṃ ca vo, bhikṣavaḥ, samagrāṇāṃ sammodamānānāmavivadamānānāṃ śikṣamāṇānāṃ syātāṃ dvau bhikṣū abhidharme nānāvādau. tatra cedyuṣmākamevaṃ syāt — anayoḥ khalvāyuṣmatorarthataścaiva nānā vyañjanataśca nāneti, tatra yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthataścaiva nānā, vyañjanataśca nānā. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthataścaiva nānā, vyañjanataśca nānā. māyuṣmanto vivādamāpaddhvamiti. athāpareṣāmekataḥpakṣikāṇāṃ bhikṣūṇāṃ yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthataścaiva nānā, vyañjanataśca nānā. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthataścaiva nānā, vyañjanataśca nānā. māyuṣmanto vivādamāpaddhvamiti. iti durgṛhītaṃ durgṛhītatvena dhārayitavyaṃ, sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitavyam. durgṛhītaṃ durgṛhītatvena dhārayitvā sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitvā yo dharmo yo vinayaḥ sa bhāṣitavyaḥ.
tatra cedyuṣmākamevaṃ syāt — anayoḥ khalvāyuṣmatorarthato hi khalu nānā, vyañjanataḥ sametīti, tatra yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthato hi nānā, vyañjanataḥ sameti. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthato hi khalu nānā, vyañjanataḥ sameti. māyuṣmanto vivādamāpaddhvamiti. athāpareṣāmekataḥpakṣikāṇāṃ bhikṣūṇāṃ yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthato hi khalu nānā, vyañjanataḥ sameti. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthato hi khalu nānā, vyañjanataḥ sameti. māyuṣmanto vivādamāpaddhvamiti. iti durgṛhītaṃ durgṛhītatvena dhārayitavyaṃ, sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitavyam. durgṛhītaṃ durgṛhītatvena dhārayitvā sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitvā yo dharmo yo vinayaḥ sa bhāṣitavyaḥ.
tatra cedyuṣmākamevaṃ syāt — anayoḥ khalvāyuṣmatorarthato hi khalu sameti, vyañjanato nāneti, tatra yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthato hi sameti, vyañjanato nānā. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthato hi khalu sameti, vyañjanato nānā. alpamātrakaṃ khalu punaretadyadidaṃ — vyañjanam. māyuṣmanto'lpamātrake vivādamāpaddhvamiti. athāpareṣāmekataḥpakṣikāṇāṃ bhikṣūṇāṃ yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthato hi sameti, vyañjanato nānā. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthato hi khalu sameti, vyañjanato nānā. alpamātrakaṃ khalu punaretadyadidaṃ — vyañjanam. māyuṣmanto'lpamātrake vivādamāpaddhvamiti. iti sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitavyaṃ, durgṛhītaṃ durgṛhītatvena dhārayitavyam. sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitvā durgṛhītaṃ durgṛhītatvena dhārayitvā yo dharmo yo vinayaḥ sa bhāṣitavyaḥ.
tatra cedyuṣmākamevaṃ syāt — anayoḥ khalvāyuṣmatorarthataścaiva sameti vyañjanataśca sametīti, tatra yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthataścaiva sameti, vyañjanataśca sameti. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthataścaiva sameti vyañjanataśca sameti. māyuṣmanto vivādamāpaddhvamiti. athāpareṣāmekataḥpakṣikāṇāṃ bhikṣūṇāṃ yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — āyuṣmatoḥ khalvarthataścaiva sameti vyañjanataśca sameti. tadanenāpyetadāyuṣmanto jānīta — yathārthataścaiva sameti vyañjanataśca sameti. māyuṣmanto vivādamāpaddhvamiti. iti sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitavyam. sugṛhītaṃ sugṛhītatvena dhārayitvā yo dharmo yo vinayaḥ sa bhāṣitavyaḥ.
teṣāṃ ca vo, bhikṣavaḥ, samagrāṇāṃ sammodamānānāmavivadamānānāṃ śikṣamāṇānāṃ syādanyatarasya bhikṣorāpattiḥ syādvyatikramastatra, bhikṣavo, na codanāyai tvaritavyam. pudgala upaparīkṣitavyaḥ — iti mama cāviheṭhanā bhaviṣyati parasya ca pudgalasyānupaghātaḥ, paro hi pudgalo'krodhano'nupanāhyadṛḍhadṛṣṭiḥ supratiniḥsargī, śaknomi cāhametaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitumiti. yadi, bhikṣava, evaṃ syāt, kalyaṃ vacanāya.
yadi punarbhikṣava evaṃ syāt — mama khalvaviheṭhanā bhaviṣyati parasya ca pudgalasyopaghātaḥ, paro hi pudgalaḥ krodhana upanāhyadṛḍhadṛṣṭiḥ supratiniḥsargī, śaknomi cāhametaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitum. alpamātrakaṃ khalu punaretadyadidaṃ — parasya pudgalasyopaghātaḥ. atha khalvetadeva bahutaraṃ — so'haṃ śaknomyetaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitumiti. yadi, bhikṣava, evaṃ syāt, kalyaṃ vacanāya.
yadi punarbhikṣava evaṃ syāt — mama khalu viheṭhanā bhaviṣyati parasya ca pudgalasyānupaghātaḥ. paro hi pudgalo'krodhano'nupanāhī dṛḍhadṛṣṭirduṣpratiniḥsargī, śaknomi cāhametaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitum. alpamātrakaṃ khalu punaretadyadidaṃ — mama viheṭhanā. atha khalvetadeva bahutaraṃ — so'haṃ śaknomyetaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitumiti. yadi, bhikṣava, evaṃ syāt, kalyaṃ vacanāya.
yadi punarbhikṣava evaṃ syāt — mama ca khalu viheṭhanā bhaviṣyati parasya ca pudgalasyopaghātaḥ. paro hi pudgalaḥ krodhana upanāhī dṛḍhadṛṣṭirduṣpratiniḥsargī, śaknomi cāhametaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitum. alpamātrakaṃ khalu punaretadyadidaṃ — mama ca viheṭhanā bhaviṣyati parasya ca pudgalasyopaghātaḥ. atha khalvetadeva bahutaraṃ — so'haṃ śaknomyetaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitumiti. yadi, bhikṣava, evaṃ syāt, kalyaṃ vacanāya.
yadi punarbhikṣava evaṃ syāt — mama ca khalu viheṭhanā bhaviṣyati parasya ca pudgalasyopaghātaḥ. paro hi pudgalaḥ krodhana upanāhī dṛḍhadṛṣṭirduṣpratiniḥsargī, na cāhaṃ śaknomyetaṃ pudgalamakuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpayitumiti. evaṃrūpe, bhikṣavaḥ, pudgala upekṣā nātimantavyā.
teṣāṃ ca vo, bhikṣavaḥ, samagrāṇāṃ sammodamānānāmavivadamānānāṃ śikṣamāṇānāmanyonyasya vacaḥsaṃhāra utpadyeta dṛṣṭipradāśaścetasa āghāto'pratyayo'nabhiraddhiḥ. tatraikataḥpakṣikāṇāṃ bhikṣūṇāṃ yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — yo na, āyuṣmannasmākaṃ samagrāṇāṃ sammodamānānāmavivadamānānāṃ śikṣamāṇānāmanyonyasya vacaḥsaṃhāra utpanno dṛṣṭipradāśaścetasa āghāto'pratyayo'nabhiraddhistaṃ jānañśramaṇo garheteti. samyagvyākurvan, bhikṣavo, bhikṣurevaṃ vyākuryāt — yo na, āyuṣmannasmākaṃ samagrāṇāṃ sammodamānānāmavivadamānānāṃ śikṣamāṇānāmanyonyasya vacaḥsaṃhāra utpanno dṛṣṭipradāśaścetasa āghāto'pratyayo'nabhiraddhistaṃ jānañśramaṇo garheteti. etaṃ punarāyuṣmandharmamaprahāya nirvāṇaṃ sākṣātkuryāditi. samyagvyākurvan, bhikṣavo, bhikṣurevaṃ vyākuryāt — etamāyuṣmandharmamaprahāya na nirvāṇaṃ sākṣātkuryāditi.
athāpareṣāmekataḥpakṣikāṇāṃ bhikṣūṇāṃ yaṃ bhikṣuṃ suvacataraṃ manyedhvaṃ sa upasaṅkramyaivaṃ syādvacanīyaḥ — yo na, āyuṣmannasmākaṃ samagrāṇāṃ sammodamānānāmavivadamānānāṃ śikṣamāṇānāmanyonyasya vacaḥsaṃhāra utpanno dṛṣṭipradāśaścetasa āghāto'pratyayo'nabhiraddhistaṃ jānañśramaṇo garheteti. samyagvyākurvan, bhikṣavo, bhikṣurevaṃ vyākuryāt — yo na, āyuṣmannasmākaṃ samagrāṇāṃ sammodamānānāmavivadamānānāṃ śikṣamāṇānāmanyonyasya vacaḥsaṃhāra utpanno dṛṣṭipradāśaścetasa āghāto'pratyayo'nabhiraddhistaṃ jānañśramaṇo garheteti. etaṃ punarāyuṣmandharmamaprahāya nirvāṇaṃ sākṣātkuryāditi. samyagvyākurvan, bhikṣavo, bhikṣurevaṃ vyākuryāt — etaṃ khalvāyuṣmandharmamaprahāya na nirvāṇaṃ sākṣātkuryāditi.
taṃ cedbhikṣavo bhikṣuṃ para evaṃ pṛccheyuḥ — āyuṣmatā nvete bhikṣavo'kuśalādutthāpya kuśale pratiṣṭhāpitā iti? samyagvyākurvan, bhikṣavo, bhikṣurevaṃ vyākuryāt — ihāhamāyuṣmanto yena bhagavāṃstenopasamakramiṣaṃ, tasmai me bhagavāndharmamadidiśat, tamahaṃ dharmaṃ śrutvā tebhyo bhikṣubhyo'bhāṣiṣi. taṃ te bhikṣavo dharmaṃ śrutvākuśalādudasthuḥ, kuśale pratyaṣṭhuriti. evaṃ vyākurvankhalu, bhikṣavo, bhikṣurna caivātmānamutkarṣayati, na paraṃ pāṃsayati, dharmasya cānudharmaṃ vyākaroti, na ca kaścitsahadhārmiko vādānuvādo garhyaṃ sthānamāgacchatīti.
idamavocadbhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandiṣuriti.
kimitisūtraṃ niṣṭhitaṃ tṛtīyam..