evaṃ mayā śrutam—ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ vyahārṣīj jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayām āsa - “bhikṣava” iti.

“bhadante” ti te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ. bhagavān etad avocat:

“ihaiva, bhikṣavaḥ, śramaṇaḥ, iha dvitīyaḥ śramaṇaḥ, iha tṛtīyaḥ śramaṇaḥ, iha caturthaḥ śramaṇaḥ; śūnyāḥ parapravādāḥ śramaṇair anyair iti. evam etad, bhikṣavaḥ, samyak siṃhanādaṁ nadata.

sthānaṁ khalu punar etad, bhikṣavaḥ, vidyate yad anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vadeyuḥ: ‘kaḥ punar āyuṣmatām āśvāsaḥ, kiṁ balaṁ, yena yūyam āyuṣmanta evaṁ vadatha—ihaiva śramaṇaḥ, iha dvitīyaḥ śramaṇaḥ, iha tṛtīyaḥ śramaṇaḥ, iha caturthaḥ śramaṇaḥ; śūnyāḥ parapravādāḥ śramaṇair anyair’ iti? evaṁvādino, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evam syur vacanīyāḥ: ‘santi khalu no, āyuṣmantas, tena bhagavatā jānatā paśyatā 'rahatā samyaksambuddhena catvāro dharmā ākhyātā yān vayam ātmani sampaśyanta evaṁ vadāmaḥ—

ihaiva śramaṇaḥ, iha dvitīyaḥ śramaṇaḥ, iha tṛtīyaḥ śramaṇaḥ, iha caturthaḥ śramaṇaḥ; śūnyāḥ parapravādāḥ śramaṇair anyair iti. katame catvāraḥ? asti khalu no, āyuṣmantaḥ, śāstari prasādaḥ, asti dharme prasādaḥ, asti śīleṣu paripūrakāritā; sahadhārmikāḥ khalu punaḥ priyā manāpāḥ—gṛhasthāś caiva pravrajitāś ca. ime khalu no, āyuṣmantas, tena bhagavatā jānatā paśyatā 'rahatā samyaksambuddhena catvāro dharmā ākhyātā yān vayam ātmani sampaśyanta evaṁ vadāmaḥ—ihaiva śramaṇaḥ, iha dvitīyaḥ śramaṇaḥ, iha tṛtīyaḥ śramaṇaḥ, iha caturthaḥ śramaṇaḥ; śūnyāḥ parapravādāḥ śramaṇair anyair i’ti.

sthānaṁ khalu punar etad, bhikṣavaḥ, vidyate yad anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vadeyuḥ: ‘asmākam api khalu, āyuṣmanto, asti śāstari prasādo yo 'smākaṁ śāstā, asmākam apy asti dharme prasādo yo 'smākaṁ dharmo, vayam api śīleṣu paripūrakāriṇo yāny asmākaṁ śīlāni, asmākam api sahadhārmikāḥ priyā manāpāḥ—gṛhasthāś caiva pravrajitāś ca. iha no, āyuṣmantaḥ, ko viśeṣaḥ ko 'dhiprayāsaḥ kiṁ nānākaraṇaṁ yad idaṁ yuṣmākaṃ caivāsmākaṃ cā’ti?

evaṁvādino, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evam syur vacanīyāḥ: ‘kiṁ punar āyuṣmanta, ekā niṣṭhā, utāho pṛthag niṣṭhā’ti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘ekāyuṣmanto, niṣṭhā, na pṛthag niṣṭhā’ti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā sarāgasyotāho vītarāgasyā’ti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘vītarāgasyāyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā, na sā niṣṭhā sarāgasyā’ti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā sadveṣasyotāho vītadveṣasyā’ti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘vītadveṣasyāyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā, na sā niṣṭhā sadveṣasya’ iti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā samohasyotāho vītamohasyā’ti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘vītamohasyāyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā, na sā niṣṭhā samohasya’ iti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā satṛṣṇasyotāho vītatṛṣṇasyā’ti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘vītatṛṣṇasyāyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā, na sā niṣṭhā satṛṣṇasya’ iti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā sopādānasyotāho anupādānasyā’ti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘anupādānasyāyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā, na sā niṣṭhā sopādānasyā’ti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā viduṣa utāho 'viduṣa’ iti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘viduṣa, āyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā, na sā niṣṭhā 'viduṣa’ iti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā anuruddhaprativiruddhasyotāho 'nanuruddhāprativiruddhasyā’ti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘ananuruddhāprativiruddhasyāyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā, na sā niṣṭhā anuruddhaprativiruddhasyā’ti.

‘sā punar āyuṣmanto, niṣṭhā prapañcārāmasya prapañcaratina utāho niṣprapañcārāmasya niṣprapañcaratina’ iti? samyag vyākurvāṇā, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evaṁ vyākuryuḥ: ‘niṣprapañcārāmasyāyuṣmantaḥ, sā niṣṭhā niṣprapañcaratinaḥ, na sā niṣṭhā prapañcārāmasya prapañcaratina’ iti.

dve ime, bhikṣavaḥ, dṛṣṭī—bhavadṛṣṭiś ca vibhavadṛṣṭiś ca. ye hi kecid, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā bhavadṛṣṭim ālīnā bhavadṛṣṭim upagatā bhavadṛṣṭim adhyavasitāḥ, vibhavadṛṣṭyā te prativiruddhāḥ. ye hi kecid, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavadṛṣṭim ālīnā vibhavadṛṣṭim upagatā vibhavadṛṣṭim adhyavasitāḥ, bhavadṛṣṭyā te prativiruddhāḥ.

ye hi kecid, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā 'nayoḥ dvayor dṛṣṭyoḥ samudayañ cāstaṅgamañ cāsvādañ cādīnavañ ca niḥsaraṇañ ca yathābhūtaṁ na prajānanti, te sarāgāḥ te sadveṣāḥ te samohāḥ te satṛṣṇāḥ te sopādānāḥ te 'viduṣaḥ te 'nuruddhaprativiruddhāḥ te prapañcārāmāḥ prapañcaratinaḥ; te na parimucyante jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevaiḥ duḥkhair daurmanasyair upāyāsaiḥ; ‘na parimucyante duḥkhād’ iti vadāmi.

ye ca khalu kecid, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā 'nayoḥ dvayor dṛṣṭyoḥ samudayañ cāstaṅgamañ cāsvādañ cādīnavañ ca niḥsaraṇañ ca yathābhūtaṁ prajānanti, te vītarāgāḥ te vītadveṣāḥ te vītamohāḥ te vītatṛṣṇāḥ te 'nupādānāḥ te viduṣaḥ te 'nanuruddhāprativiruddhāḥ te niṣprapañcārāmāḥ niṣprapañcaratinaḥ; te parimucyante jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevaiḥ duḥkhair daurmanasyair upāyāsaiḥ; ‘parimucyante duḥkhād’ iti vadāmi.

catvārimāni, bhikṣavaḥ, upādānāni. katamāni catvāri? kāmopādānaṁ, dṛṣṭyupādānaṁ, śīlavratopādānam, ātmavādopādānam.

santi, bhikṣavaḥ, eke śramaṇabrāhmaṇāḥ sarvopādānaparijñāvādāḥ pratijānamānāḥ. te na samyak sarvopādānaparijñāṁ prajñāpayanti—kāmopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na dṛṣṭyupādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na śīlavratopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na ātmavādopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti. tat kasya hetoḥ? imāni hi te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇāḥ trīṇi sthānāni yathābhūtaṁ na prajānanti. tasmāt te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇāḥ sarvopādānaparijñāvādāḥ pratijānamānāḥ; te na samyak sarvopādānaparijñāṁ prajñāpayanti—kāmopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na dṛṣṭyupādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na śīlavratopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na ātmavādopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti.

santi, bhikṣavaḥ, eke śramaṇabrāhmaṇāḥ sarvopādānaparijñāvādāḥ pratijānamānāḥ. te na samyak sarvopādānaparijñāṁ prajñāpayanti—kāmopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, dṛṣṭyupādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na śīlavratopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na ātmavādopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti. tat kasya hetoḥ? imāni hi te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇāḥ dve sthāne yathābhūtaṁ na prajānanti. tasmāt te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇāḥ sarvopādānaparijñāvādāḥ pratijānamānāḥ; te na samyak sarvopādānaparijñāṁ prajñāpayanti—kāmopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, dṛṣṭyupādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na śīlavratopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na ātmavādopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti.

santi, bhikṣavaḥ, eke śramaṇabrāhmaṇāḥ sarvopādānaparijñāvādāḥ pratijānamānāḥ. te na samyak sarvopādānaparijñāṁ prajñāpayanti—kāmopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, dṛṣṭyupādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, śīlavratopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na ātmavādopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti. tat kasya hetoḥ? idam hi te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇā ekaṁ sthānaṁ yathābhūtaṁ na prajānanti. tasmāt te bhavantaḥ śramaṇabrāhmaṇāḥ sarvopādānaparijñāvādāḥ pratijānamānāḥ; te na samyak sarvopādānaparijñāṁ prajñāpayanti—kāmopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, dṛṣṭyupādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, śīlavratopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti, na ātmavādopādānasya parijñāṁ prajñāpayanti.

evarūpe khalu, bhikṣavaḥ, dharmavinaye yaḥ śāstari prasādaḥ sa na samyaggata ākhyāyate; yo dharme prasādaḥ sa na samyaggata ākhyāyate; yā śīleṣu paripūrakāritā sā na samyaggatā ākhyāyate; yā sahadhārmikeṣu piyamanāpatā sā na samyaggatā ākhyāyate. tat kasya hetoḥ? evañ hi tad, bhikṣavaḥ, bhavati yathā tad durākhyāte dharmavinaye duṣpravedite 'nairyāṇike 'nupaśamasaṃvartanike 'samyaksambuddhapravedite.

tathāgataś ca khalu, bhikṣavaḥ, arhan samyaksambuddhaḥ sarvopādānaparijñāvādaḥ pratijānamānaḥ samyak sarvopādānaparijñāṁ prajñāpayati—kāmopādānasya parijñāṁ prajñāpayati, dṛṣṭyupādānasya parijñāṁ prajñāpayati, śīlavratopādānasya parijñāṁ prajñāpayati, ātmavādopādānasya parijñāṁ prajñāpayati.

evarūpe khalu, bhikṣavaḥ, dharmavinaye yaḥ śāstari prasādaḥ sa samyaggata ākhyāyate; yo dharme prasādaḥ sa samyaggata ākhyāyate; yā śīleṣu paripūrakāritā sā samyaggatā ākhyāyate; yā sahadhārmikeṣu priyamanāpatā sā samyaggatā ākhyāyate. tat kasya hetoḥ? evañ hi tad, bhikṣavaḥ, bhavati yathā tat svākhyāte dharmavinaye supravedite nairyāṇike upaśamasaṃvartanike samyaksambuddhapravedite.

imāni ca, bhikṣavaḥ, catvāri upādānāni. kiṁnidānāni kiṁsamudayāni kiṁjātikāni kiṁprabhavāni? imāni catvāri upādānāni tṛṣṇānidānāni tṛṣṇāsamudayāni tṛṣṇājātikāni tṛṣṇāprabhavāni. tṛṣṇā ceyaṁ, bhikṣavaḥ, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁprabhavā? tṛṣṇā vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātikā vedanāprabhavā. vedanā ceyaṁ, bhikṣavaḥ, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁprabhavā? vedanā sparśanidānā sparśasamudayā sparśajātikā sparśaprabhavā. sparśaś cāyaṁ, bhikṣavaḥ, kiṁnidānaḥ kiṁsamudayaḥ kiṁjātikaḥ kiṁprabhavaḥ? sparśaḥ ṣaḍāyatananidānaḥ ṣaḍāyatanasamudayaḥ ṣaḍāyatanajātikaḥ ṣaḍāyatanaprabhavaḥ. ṣaḍāyatanañ cedaṁ, bhikṣavaḥ, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁprabhavam? ṣaḍāyatanaṁ nāmarūpanidānaṁ nāmarūpasamudayaṁ nāmarūpajātikaṁ nāmarūpaprabhavam. nāmarūpañ cedaṁ, bhikṣavaḥ, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁprabhavam? nāmarūpaṁ vijñāṇanidānaṁ vijñāṇasamudayaṁ vijñāṇajātikaṁ vijñāṇaprabhavam. vijñānañ cedaṁ, bhikṣavaḥ, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁprabhavam? vijñānaṁ saṃskāranidānaṁ saṃskārasamudayaṁ saṃskārajātikaṁ saṃskāraprabhavam. saṃskārāś cime, bhikṣavaḥ, kiṁnidānāḥ kiṁsamudayāḥ kiṁjātikāḥ kiṁprabhavāḥ? saṃskārā avidyānidānā avidyāsamudayā avidyājātikā avidyāprabhavāḥ.

yataś ca khalu, bhikṣavaḥ, bhikṣor avidyā prahīṇā bhavati vidyotpannā, so 'vidyāvirāgād vidyotpādān naiva kāmopādānam upādatte, na dṛṣṭyupādānam upādatte, na śīlavratopādānam upādatte, nātmavādopādānam upādatte. anupādadāno na paritrasati, aparitrasan pratyātmam eva parinirvāti.

‘kṣīṇā jātir uṣitaṁ brahmacaryaṁ kṛtaṁ karaṇīyaṁ nāparam itthatvāya' ity prajānātī”ti.

idam avocad bhagavān. āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan.

kṣudrasiṃhanādasūktaṃ niṣṭhitaṃ prathamam.