evam mayā śrutam—ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme.

atha khalu sambahulā bhikṣavaḥ pūrvāhnasamaye nivasya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣan. atha khalu teṣāṃ bhikṣūṇām etad abhūt— “atiprage khalu tāvat śrāvastyāṃ piṇḍāya caritum, yan nūna vayaṃ yenānyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmas tenopasaṃkrāmemeti”. atha khalu te bhikṣavo yenānyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmas tenopasaṃkraman; upasaṃkramya tair anyatīrthyaiḥ parivrājakaiḥ sārdhaṃ samamodiṣata; sammodanīyāṃ kathāṃ smāraṇīyāṃ vyatisārya ekānte nyaṣīdan. ekānte niṣaṇṇān khalu tān bhikṣūṃs te 'nyatīrthyāḥ parivrājakā etad avocan:

“śramaṇa āyuṣmanto gautamaḥ kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ; śramaṇa āyuṣmanto gautamo rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ; śramaṇa āyuṣmanto gautamo vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ. iha na āyuṣmantaḥ ko viśeṣaḥ, ko 'dhiprayāsaḥ, kiṃ nānākaraṇaṃ śramaṇasya vā gautamasyāsmākaṃ vā—yad idaṃ dharmadeśanāyā vā dharmadeśanām, anuśāsanyā vā anuśāsanīm iti?”

atha khalu te bhikṣavas teṣām anyatīrthyānāṃ parivrājakānāṃ bhāṣitaṃ naivābhyanandan na pratyākrośan; anabhinandya apratyākruśyotthāyāsanāt prākraman— “bhagavato 'ntike etasya bhāṣitasya arthaṃ jñāsyāma” iti.

atha khalu te bhikṣavaḥ śrāvastyāṃ piṇḍāya caritvā paścādbhaktaṃ piṇḍapātapratikrāntā yena bhagavāṁs tenopasaṃkraman; upasaṃkramya bhagavantam abhivādyaikānte nyaṣīdan. ekānte niṣaṇṇāḥ khalu te bhikṣavo bhagavantam etad avocan: “iha vayaṃ bhadanta pūrvāhnasamaye nivasya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣāma. teṣāṃ no bhadantāsmākam etad abhūt— ‘atiprage khalu tāvat śrāvastyāṃ piṇḍāya caritum, yan nūna vayaṃ yenānyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmas tenopasaṃkrāmemeti’. atha khalu vayaṃ bhadanta yenānyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmas tenopasaṃkramāma; upasaṃkramya tair anyatīrthyaiḥ parivrājakaiḥ sārdhaṃ samamodāmahi; sammodanīyāṃ kathāṃ sāraṇīyāṃ vītisārya ekānte nyaṣīdāma. ekānte niṣaṇṇān khalu asmān bhadanta te 'nyatīrthyāḥ parivrājakā etad avocan: ‘śramaṇa āyuṣmanto gautamaḥ kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ. śramaṇa āyuṣmanto gautamo rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ. śramaṇa āyuṣmanto gautamo vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ. iha na āyuṣmantaḥ ko viśeṣaḥ, ko 'dhiprayāsaḥ, kiṃ nānākaraṇaṃ śramaṇasya vā gautamasyāsmākaṃ vā, yad idaṃ dharmadeśanāyā vā dharmadeśanām anuśāsanyā vā anuśāsanīm iti’. atha khalu vayaṃ bhadanta teṣām anyatīrthyānāṃ parivrājakānāṃ bhāṣitaṃ naivābhyanandāma na pratyākrośāma; anabhinandya apratyākruśyotthāyāsanāt prākkramāma— ‘bhagavataḥ santike etasya bhāṣitasya arthaṃ jñāsyāma’” iti.

“evaṃvādinaḥ, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā evam syur vacanīyāḥ: ‘kaḥ punar āyuṣmantaḥ kāmānām āsvādaḥ, ka ādīnavaḥ, kiṃ niḥsaraṇam? ko rūpāṇām āsvādaḥ, ka ādīnavaḥ, kiṃ niḥsaraṇam? ko vedanānām āsvādaḥ, ka ādīnavaḥ, kiṃ niḥsaraṇam iti?’ evaṃ pṛṣṭāḥ, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakā na caiva sampādayiṣyanti, uttaraṃ ca vighātam āpatsyante. tat kasya hetoḥ? yathā tad, bhikṣavaḥ, aviṣaye. nāhaṃ tam, bhikṣavaḥ, paśyāmi sadevake loke samārake sabrahmake saśramaṇabrāhmaṇyāṃ prajāyāṃ sadevamanuṣyāyāṃ ya imeṣāṃ praśnānāṃ vyākaraṇena cittam ārādhayet, anyatra tathāgatena vā tathāgataśrāvakena vā, ito vā punaḥ śrutvā.

kaś ca, bhikṣavaḥ, kāmānām āsvādaḥ? pañceme, bhikṣavaḥ, kāmaguṇāḥ. katame pañca? cakṣurvijñeyā rūpā iṣṭāḥ kāntā manāpāḥ priyarūpāḥ kāmopasaṃhitā rajanīyāḥ, śrotravijñeyāḥ śabdāḥ… pe… ghrāṇavijñeyā gandhāḥ… jihvāvijñeyā rasāḥ… kāyavijñeyāḥ sparśā iṣṭāḥ kāntā manāpāḥ priyarūpāḥ kāmopasaṃhitā rajanīyāḥ—ime khalu, bhikṣavaḥ, pañca kāmaguṇāḥ. yat khalu, bhikṣavaḥ, imān pañca kāmaguṇān pratītyotpadyate sukhaṃ saumanasyam—ayaṃ kāmānām āsvādaḥ.

kaś ca, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ? iha, bhikṣavaḥ, kulaputro yena śilpasthānena jīvikāṃ kalpayati—yadi mudrayā yadi gaṇanayā yadi saṃkhyānena yadi kṛṣyā yadi vaṇijyayā yadi gorakṣyeṇa yadi iṣvastreṇa yadi rājapauruṣyeṇa yadi śilpānyatareṇa—śītasya puraskṛta uṣṇasya puraskṛto daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasparśai riṣyamāṇaḥ kṣutpipāsābhyāṃ mriyamāṇaḥ; ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭiko, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

tasya ced, bhikṣavaḥ, kulaputrasya evam uttiṣṭhato ghaṭamānasya vyāyacchamānasya te bhogā nābhiniṣpadyante. sa śocati klāmyati paridevate urastāḍaṃ krandati, sammoham āpadyate: ‘moghaṃ vata me utthānam, aphalo vata me vyāyāma’ iti. ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭiko duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

tasya ced, bhikṣavaḥ, kulaputrasya evam uttiṣṭhato ghaṭamānasya vyāyacchamānasya te bhogā abhiniṣpadyante. sa teṣāṃ bhogānām ārakṣādhikaraṇaṃ duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayati: ‘kiṃ nu me bhogān naiva rājāno hareyuḥ, na corā hareyuḥ, nāgnir dahet, nodakaṃ vahet, nāpriyā dāyādā hareyur iti’. tasyaivam ārakṣato gopāyatas te bhogān rājāno vā haranti, corā vā haranti, agnir vā dahati, udakaṃ vā vahati, apriyā vā dāyādā haranti. sa śocati klāmyati paridevate urastāḍaṃ krandati, sammoham āpadyate: ‘yad api me 'bhūt tad api no nāstīti’. ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭiko, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetū rājāno 'pi rājabhir vivadante, kṣatriyā api kṣatriyair vivadante, brāhmaṇā api brāhmaṇair vivadante, gṛhapatayo 'pi gṛhapatibhir vivadante, mātāpi putreṇa vivadate, putro 'pi mātrā vivadate, pitāpi putreṇa vivadate, putro 'pi pitrā vivadate, bhrātāpi bhrātrā vivadate, bhrātāpi bhaginyā vivadate, bhaginy api bhrātrā vivadate, sahāyo 'pi sahāyena vivadate. te tatra kalahavigrahavivādāpannā anyonyam pāṇibhir apy upakramante, leṣṭubhir apy upakramante, daṇḍair apy upakramante, śastrair apy upakramante. te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham. ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭiko, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetur asicarma gṛhītvā, dhanukalāpaṃ saṃnahya, ubhatovyūḍhaṃ saṃgrāmaṃ praskandanti iṣuṣv api kṣipyamāṇeṣu, śaktiṣv api kṣipyamāṇāsu, asiṣv api vidyotatsu. te tatra iṣubhir api vidhyanti, śaktyāpi vidhyanti, asināpi śīrṣaṃ chindanti. te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham. ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭiko, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetur asicarma gṛhītvā, dhanukalāpaṃ saṃnahya, ārdrāvalepanā upakārikāḥ praskandanti iṣuṣv api kṣipyamāṇeṣu, śaktiṣv api kṣipyamāṇāsu, asiṣv api vidyotatsu. te tatra iṣubhir api vidhyanti, śaktyāpi vidhyanti, chagaṇakāyāpy avasiñcanti, abhivargeṇāpy avamṛdnanti, asināpi śīrṣaṃ chindanti. te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham. ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭiko, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ sandhim api chindanti, nirlopam api haranti, ekāgārikam api kurvanti, paripanthe 'pi tiṣṭhanti, paradāram api gacchanti. tam enam rājāno gṛhītvā vividhāḥ karmakāraṇāḥ kārayanti—kaśābhir api tāḍayanti, vetrair api tāḍayanti, ardhadaṇḍakair api tāḍayanti; hastam api chindanti, pādam api chindanti, hastapādam api chindanti, karṇam api chindanti, nāsām api chindanti, karṇanāsām api chindanti; bilaṅgasthālikām api kurvanti, śaṅkhamuṇḍikām api kurvanti, rāhumukham api kurvanti, jyotirmālikām api kurvanti, hastapradīpikām api kurvanti, erakavartikām api kurvanti, cīrakavāsikām api kurvanti, eṇeyyakam api kurvanti, baḍiśamāṃsikām api kurvanti, kārṣāpaṇikām api kurvanti, kṣārāpatakṣikām api kurvanti, parighaparivartikām api kurvanti, palālapīṭhakam api kurvanti, taptenāpi tailenāvasiñcanti, śvabhir api khādayanti, jīvantam api śūle uttāsayanti, asināpi śīrṣaṃ chindanti. te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham. ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭiko, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ kāyena duścaritaṃ caranti, vācā duścaritaṃ caranti, manasā duścaritaṃ caranti. te kāyena duścaritaṃ caritvā, vācā duścaritaṃ caritvā, manasā duścaritaṃ caritvā, kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayam upapadyante. ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāmparāyiko, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ.

kiṃ ca, bhikṣavaḥ, kāmānāṃ niḥsaraṇam? yaḥ khalu, bhikṣavaḥ, kāmeṣu chandarāgavinayaś chandarāgaprahāṇam—idaṃ kāmānāṃ niḥsaraṇam.

ye hi kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ kāmānām āsvādaṃ ca āsvādato 'dīnavaṃ ca ādīnavato niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇato yathābhūtaṃ na prajānanti, te vata svayaṃ vā kāmān parijñāsyanti, paraṃ vā tathatvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ kāmān parijñāsyatīti—naitat sthānaṃ vidyate. ye ca khalu kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ kāmānām āsvādaṃ ca āsvādato 'dīnavaṃ ca ādīnavato niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇato yathābhūtaṃ prajānanti, te vata svayaṃ vā kāmān parijñāsyanti paraṃ vā tathatvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ kāmān parijñāsyatīti—sthānam etat vidyate.

kaś ca, bhikṣavaḥ, rūpāṇām āsvādaḥ? tadyathāpi, bhikṣavaḥ, kṣatriyakanyā vā brāhmaṇakanyā vā gṛhapatikanyā vā pañcadaśavarṣoddeśikā vā ṣoḍaśavarṣoddeśikā vā, nātidīrghā nātihrasvā nātikṛśā nātistūlā nātikṛṣṇā nātyavadātā paramā sā, bhikṣavaḥ, tasmin samaye śubhā varṇanibheti?

‘evam, bhadanta’.

yat khalu, bhikṣavaḥ, śubhāṃ varṇanibhāṃ pratītyotpadyate sukhaṃ saumanasyam—ayaṃ rūpāṇām āsvādaḥ.

kaś ca, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ? iha, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet apareṇa samayena aśītikaṃ vā navatikaṃ vā varṣaśatikaṃ vā jātyā, jīrṇāṃ gopānasīvakrāṃ bhagnāṃ daṇḍaparāyanāṃ pravedhamānāṃ gacchantīm āturāṃ gatayauvanāṃ khaṇḍadantāṃ palitakeśāṃ, vilūnāṃ khalitaśirasāṃ valināṃ tilakāhatagātrām.

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sāntarhītā, ādīnavaḥ prādurbhūta iti?

‘evam, bhadanta’.

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet ābādhikāṃ duḥkhitāṃ bāḍhagilānāṃ, svake mūtrapurīṣe paripannāṃ śayānām, anyair utthāpyamānām, anyaiḥ saṃveśyamānām.

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sāntarhītā, ādīnavaḥ prādurbhūta iti?

‘evam, bhadanta’.

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śmaśāne tyaktam—ekāhamṛtaṃ vā dvyahamṛtaṃ vā tryahamṛtaṃ vā, uddhmātakāṃ vinīlakāṃ vipūyakajātām.

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sāntarhītā, ādīnavaḥ prādurbhūta iti?

‘evam, bhadanta’.

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śmaśāne tyaktam—kākhair vā khādyamānaṃ, kuralair vā khādyamānaṃ, gṛdhrair vā khādyamānaṃ, kaṅkair vā khādyamānaṃ, śvabhir vā khādyamānaṃ, vyāghrair vā khādyamānaṃ, dvīpibhir vā khādyamānaṃ, śṛgālair vā khādyamānaṃ, vividhair vā prāṇakajātaiḥ khādyamānam.

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sāntarhītā, ādīnavaḥ prādurbhūta iti? ‘evam, bhadanta’. ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śmaśāne tyaktam—asthisaṅkhalikāṃ samāṃsalohitāṃ snāyusambaddhām, asthisaṅkhalikāṃ nirmāṃsalohitamakkhitāṃ snāyusambaddhām, asthisaṅkhalikām apagatamāṃsalohitāṃ snāyusambaddhām, asthīny apagatasambandhāni diśāvidiśāvikṣiptāni—anyena hastāsthi, anyena pādāsthi, anyena gulphakāsthi, anyena jaṅghāsthi, anyenorvasthi, anyena kaṭyasthi, anyena pārśukāsthi, anyena pṛṣṭhāsthi, anyena skandhāsthi, anyena grīvāsthi, anyena hanukāsthi, anyena dantāsthi, anyena śīrṣakaṭāham.

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sāntarhītā, ādīnavaḥ prādurbhūta iti? ‘evam, bhadanta’. ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śmaśāne tyaktam—asthīni śvetāni śaṅkhavarṇapratibhāgāni, asthīni puñjakitāni tirovārṣikāni, asthīni pūtīni cūrṇakajātāni.

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sāntarhītā, ādīnavaḥ prādurbhūta iti?

‘evam, bhadanta’.

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ.

kiṃ ca, bhikṣavaḥ, rūpāṇāṃ niḥsaraṇam? yo, bhikṣavaḥ, rūpeṣu chandarāgavinayaś chandarāgaprahāṇam—idaṃ rūpāṇāṃ niḥsaraṇam.

ye hi kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpāṇām āsvādaṃ ca āsvādato 'dīnavaṃ ca ādīnavato niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇato yathābhūtaṃ na prajānanti, te vata svayaṃ vā rūpāṇi parijñāsyanti, paraṃ vā tathatvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipanno rūpāṇi parijñāsyatīti—naitat sthānaṃ vidyate. ye ca khalu kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpāṇām āsvādaṃ ca āsvādato 'dīnavaṃ ca ādīnavato niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇato yathābhūtaṃ prajānanti te vata svayaṃ vā rūpāṇi parijñāsyanti paraṃ vā tathatvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipanno rūpāṇi parijñāsyatīti—sthānam etat vidyate.

kaś ca, bhikṣavaḥ, vedanānām āsvādaḥ? iha, bhikṣavaḥ, bhikṣur vivicyaiva kāmair vivicyākuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasampadya viharati. yasmin samaye, bhikṣavaḥ, bhikṣur vivicyaiva kāmair vivicyākuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasampadya viharati, naiva tasmin samaye ātmavyābādhāyāpi cetayate, na paravyābādhāyāpi cetayate, nobhayavyābādhāyāpi cetayate; avyābādhyām eva tasmin samaye vedanāṃ vedayate. avyābādhyaparamām aham, bhikṣavaḥ, vedanānām āsvādaṃ vadāmi.

punaś cāparaṃ, bhikṣavaḥ, bhikṣur vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamād adhyātmaṃ samprasādanaṃ cetasa ekotibhāvam avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasampadya viharati… pe… yasmin samaye, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ prītyāś ca virāgād upekṣakaś ca viharati, smṛtaś ca samprajānaḥ sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayati yat tad āryā ācakṣate: ‘upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārī’ti tṛtīyaṃ dhyānam upasampadya viharati… pe… yasmin samaye, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ sukhasya ca prahāṇād duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvaṃ ca saumanasyadaurmanasyayor astaṅgamād aduḥkhāsukham upekṣāsmṛtipariśuddhiṃ caturthaṃ dhyānam upasampadya viharati, naiva tasmin samaye ātmavyābādhāyāpi cetayate, na paravyābādhāyāpi cetayate, nobhayavyābādhāyāpi cetayate; avyābādhyām eva tasmin samaye vedanāṃ vedayate. avyābādhyaparamām aham, bhikṣavaḥ, vedanānām āsvādaṃ vadāmi.

kaś ca, bhikṣavaḥ, vedanānām ādīnavaḥ? yat, bhikṣavaḥ, vedanā anityā duḥkhā vipariṇāmadharmā—ayaṃ vedanānām ādīnavaḥ.

kiṃ ca, bhikṣavaḥ, vedanānāṃ niḥsaraṇam? yo, bhikṣavaḥ, vedanāsu chandarāgavinayaś chandarāgaprahāṇam—idaṃ vedanānāṃ niḥsaraṇam.

ye hi kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanānām āsvādaṃ ca āsvādato 'dīnavaṃ ca ādīnavato niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇato yathābhūtaṃ na prajānanti, te vata svayaṃ vā vedanāṃ parijñāsyanti, paraṃ vā tathatvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipanno vedanāṃ parijñāsyatīti—naitat sthānaṃ vidyate. ye ca khalu kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanānām āsvādaṃ ca āsvādato 'dīnavaṃ ca ādīnavato niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇato yathābhūtaṃ prajānanti te vata svayaṃ vā vedanāṃ parijñāsyanti, paraṃ vā tathatvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipanno vedanāṃ parijñāsyatīti—sthānam etat vidyate” iti.

idam avocad bhagavān. āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan.

mahāduḥkhaskandhasūktaṃ niṣṭhitaṃ tṛtīyam.