mn41 
 mn43

This is a Buddhist Hybrid Sanskrit translation of https://suttacentral.net/mn42/pli/ms


Madhyama Nikāya 42 — vairantyasūtram — To the brahmin householders of Vairantī

madhyamanikāyaḥ 42 - vairantyasūtram

evaṃ mayā śrutam — ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane anāthapiṇḍadasya ārāme .

tena khalu punaḥ samayena vairantyāḥ brāhmaṇagṛhapatayaḥ śrāvastyāṃ prativasanti sma kenacit eva karaṇīyena . aśrauṣuḥ khalu vairantyāḥ brāhmaṇagṛhapatayaḥ —

śramaṇaḥ khalu, bhoḥ, gautamaḥ śākyaputraḥ śākyakulāt pravrajitaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasya ārāme . taṃ khalu punaḥ bhavantaṃ gautamam evaṃ kalyāṇaḥ kīrtiśabdaḥ abhyudgataḥ — iti api saḥ bhagavān arhan samyaksambuddhaḥ vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugataḥ lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddhaḥ bhagavān . saḥ imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ saśramaṇabrāhmaṇīṃ prajāṃ sadevamanuṣyāṃ svayam abhijñāya sākṣātkṛtya pravedayati . saḥ dharmaṃ deśayati ādikalyāṇaṃ madhyekalyāṇaṃ paryavasānakalyāṇaṃ sārthaṃ savyañjanam ; kevalaparipūrṇaṃ pariśuddhaṃ brahmacaryaṃ prakāśayati . sādhu khalu punaḥ tathārūpāṇām arhatāṃ darśanaṃ bhavati iti .

atha khalu vairantyāḥ brāhmaṇagṛhapatayaḥ bhagavantam upasaṃcakramuḥ ; upasaṃkramya api ekake bhagavantam abhivādya ekānte nyaṣīdan ; api ekake bhagavatā sārdhaṃ samamodanta, saṃmodanīyāṃ kathāṃ smāraṇīyāṃ vyatisārya ekānte nyaṣīdan ; api ekake bhagavantam añjalinā praṇamya ekānte nyaṣīdan ; api ekake bhagavataḥ antike nāmagotraṃ śrāvayitvā ekānte nyaṣīdan ; api ekake tūṣṇīmbhūtāḥ ekānte nyaṣīdan . ekānte niṣaṇṇāḥ khalu vairantyāḥ brāhmaṇagṛhapatayaḥ bhagavantam etad avocan — kaḥ nu khalu, bhoḥ gautama, hetuḥ, kaḥ pratyayaḥ yena iha ekake sattvāḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakam upapadyante ? kaḥ punaḥ, bhoḥ gautama, hetuḥ, kaḥ pratyayaḥ yena iha ekake sattvāḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ svargaṃ lokam upapadyante iti ?

adharmacaryāviṣamacaryāhetuḥ khalu, gṛhapatayaḥ, evam iha ekake sattvāḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakam upapadyante . dharmacaryāsamacaryāhetuḥ khalu, gṛhapatayaḥ, evam iha ekake sattvāḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ svargaṃ lokam upapadyante iti .

na khalu vayam asya bhavataḥ gautamasya saṃkṣiptena bhāṣitasya, vistāreṇa artham avibhaktasya, vistāreṇa artham ājānīmaḥ . sādhu naḥ bhavān gautamaḥ tathā dharmaṃ deśayatu yathā vayam asya bhavataḥ gautamasya saṃkṣiptena bhāṣitasya, vistāreṇa artham avibhaktasya, vistāreṇa artham ājānīyāma iti . tena hi, gṛhapatayaḥ, śṛṇuta sādhu manasi kuruta, bhāṣiṣye iti . evam, bhoḥ iti khalu vairantyāḥ brāhmaṇagṛhapatayaḥ bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ . bhagavān etad avocat —

trividhaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, kāyena adharmacārī viṣamacārī bhavati, caturvidhaṃ vācā adharmacārī viṣamacārī bhavati, trividhaṃ manasā adharmacārī viṣamacārī bhavati .

kathaṃ ca, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ kāyena adharmacārī viṣamacārī bhavati ? iha, gṛhapatayaḥ, ekakaḥ prāṇātipātī bhavati . raudraḥ lohitapāṇiḥ hataprahate niviṣṭaḥ adayāpannaḥ prāṇabhūteṣu . adattādāyī khalu punaḥ bhavati . yat tat parasya paravittopakaraṇaṃ … tad adattaṃ steyasaṃkhyātam ādātā bhavati . kāmeṣu mithyācārī khalu punaḥ bhavati . yāḥ tāḥ mātṛrakṣitāḥ … tathārūpāsu cāritram āpattā bhavati . evaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ kāyena adharmacārī viṣamacārī bhavati .

kathaṃ ca, gṛhapatayaḥ, caturvidhaṃ vācā adharmacārī viṣamacārī bhavati ? iha, gṛhapatayaḥ, ekakaḥ mṛṣāvādī bhavati . sabhāgataḥ vā … saṃprajānan mṛṣā bhāṣitā bhavati . piśunavācaḥ khalu punaḥ bhavati . itaḥ śrutvā amutra ākhyātā … vargakaraṇīṃ vācaṃ bhāṣitā bhavati . paruṣavācaḥ khalu punaḥ bhavati . yā sā vācā aṇḍakā karkaśā … tathārūpīṃ vācaṃ bhāṣitā bhavati . saṃbhinnapralāpī khalu punaḥ bhavati . akālavādī … aparyantavatīm anarthasaṃhitām . evaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, caturvidhaṃ vācā adharmacārī viṣamacārī bhavati .

kathaṃ ca, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ manasā adharmacārī viṣamacārī bhavati ? iha, gṛhapatayaḥ, ekakaḥ abhidhyāluḥ bhavati … tat mama syāt iti . vyāpannacittaḥ khalu punaḥ bhavati praduṣṭamanassaṃkalpaḥ — ime sattvāḥ hanyantāṃ vā … mā vā abhūvan iti . mithyādṛṣṭikaḥ khalu punaḥ bhavati viparītadarśanaḥ — na asti dattaṃ, na asti iṣṭaṃ … svayam abhijñāya sākṣātkṛtya pravedayanti iti . evaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ manasā adharmacārī viṣamacārī bhavati .

evam adharmacaryāviṣamacaryāhetuḥ khalu, gṛhapatayaḥ, evam iha ekake sattvāḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakam upapadyante .

trividhaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, kāyena dharmacārī samacārī bhavati, caturvidhaṃ vācā dharmacārī samacārī bhavati, trividhaṃ manasā dharmacārī samacārī bhavati .

kathaṃ ca, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ kāyena dharmacārī samacārī bhavati ? iha, gṛhapatayaḥ, ekakaḥ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātāt prativirataḥ bhavati, nihitadaṇḍaḥ nihitaśastraḥ lajjī dayāpannaḥ sarvaprāṇabhūtahitānukampī viharati . adattādānaṃ prahāya adattādānāt prativirataḥ bhavati, yat tat parasya … tat na adattaṃ steyasaṃkhyātam ādātā bhavati . kāmeṣu mithyācāraṃ prahāya … tathārūpāsu na cāritram āpattā bhavati . evaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ kāyena dharmacārī samacārī bhavati .

kathaṃ ca, gṛhapatayaḥ, caturvidhaṃ vācā dharmacārī samacārī bhavati ? iha, gṛhapatayaḥ, ekakaḥ mṛṣāvādaṃ prahāya mṛṣāvādāt prativirataḥ bhavati . sabhāgataḥ vā … na saṃprajānan mṛṣā bhāṣitā bhavati . piśunāṃ vācaṃ prahāya … samagrakaraṇīṃ vācaṃ bhāṣitā bhavati . paruṣāṃ vācaṃ prahāya … tathārūpāṃ vācaṃ bhāṣitā bhavati . saṃbhinnapralāpaṃ prahāya … kālena sāpadeśāṃ paryantavatīm arthasaṃhitām . evaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, caturvidhaṃ vācā dharmacārī samacārī bhavati .

kathaṃ ca, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ manasā dharmacārī samacārī bhavati ? iha, gṛhapatayaḥ, ekakaḥ anabhidhyāluḥ bhavati . yat tat parasya paravittopakaraṇaṃ tat na abhidhyātā bhavati — aho vata yat parasya, tat mama syāt iti . avyāpannacittaḥ khalu punaḥ bhavati apraduṣṭamanassaṃkalpaḥ — ime sattvāḥ avairāḥ avyābādhāḥ anīghāḥ sukhinaḥ ātmānaṃ pariharantu iti . samyagdṛṣṭikaḥ khalu punaḥ bhavati aviparītadarśanaḥ — asti dattaṃ, asti iṣṭaṃ … svayam abhijñāya sākṣātkṛtya pravedayanti iti . evaṃ khalu, gṛhapatayaḥ, trividhaṃ manasā dharmacārī samacārī bhavati .

evaṃ dharmacaryāsamacaryāhetuḥ khalu, gṛhapatayaḥ, evam iha ekake sattvāḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ svargaṃ lokam upapadyante .

ākāṅkṣeta cet, gṛhapatayaḥ, dharmacārī samacārī — aho vata ahaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt kṣatriyamahāśālānāṃ sahāyatām upapadyeya iti ; sthānaṃ khalu punar etad vidyate, yat saḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt kṣatriyamahāśālānāṃ sahāyatām upapadyeta . tat kasya hetoḥ ? tathā hi saḥ dharmacārī samacārī .

ākāṅkṣeta cet, gṛhapatayaḥ, dharmacārī samacārī — aho vata ahaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt brāhmaṇamahāśālānāṃ … gṛhapatimahāśālānāṃ sahāyatām upapadyeya iti ; sthānaṃ khalu punar etad vidyate, yat saḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt gṛhapatimahāśālānāṃ sahāyatām upapadyeta . tat kasya hetoḥ ? tathā hi saḥ dharmacārī samacārī .

ākāṅkṣeta cet, gṛhapatayaḥ, dharmacārī samacārī — aho vata ahaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt cāturmahārājikānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeya iti ; sthānaṃ khalu punar etad vidyate, yat saḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt cāturmahārājikānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeta . tat kasya hetoḥ ? tathā hi saḥ dharmacārī samacārī .

ākāṅkṣeta cet, gṛhapatayaḥ, dharmacārī samacārī — aho vata ahaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt trāyastriṃśānāṃ devānāṃ … yāmānāṃ devānāṃ … tuṣitānāṃ devānāṃ … nirmāṇaratīnāṃ devānāṃ … paranirmitavaśavartīnāṃ devānāṃ … brahmakāyikānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeya iti ; sthānaṃ khalu punar etad vidyate, yat saḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt brahmakāyikānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeta . tat kasya hetoḥ ? tathā hi saḥ dharmacārī samacārī .

ākāṅkṣeta cet, gṛhapatayaḥ, dharmacārī samacārī — aho vata ahaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt ābhānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeya iti ; sthānaṃ khalu punar etad vidyate, yat saḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt ābhānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeta . tat kasya hetoḥ ? tathā hi saḥ dharmacārī samacārī .

ākāṅkṣeta cet, gṛhapatayaḥ, dharmacārī samacārī — aho vata ahaṃ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt parīttābhānāṃ devānāṃ … apramāṇābhānāṃ devānāṃ … ābhāsvarāṇāṃ devānāṃ … parīttaśubhānāṃ devānāṃ … apramāṇaśubhānāṃ devānāṃ … śubhakṛtsnānāṃ devānāṃ … bṛhatphalānāṃ devānāṃ … avṛhānāṃ devānāṃ … atapānāṃ devānāṃ … sudṛśānāṃ devānāṃ … sudarśanānāṃ devānāṃ … akaniṣṭhānāṃ devānāṃ … ākāśānantyāyatanopagānāṃ devānāṃ … vijñānānantyāyatanopagānāṃ devānāṃ … ākiṃcanyāyatanopagānāṃ devānāṃ … naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeya iti ; sthānaṃ khalu punar etad vidyate, yat saḥ kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanopagānāṃ devānāṃ sahāyatām upapadyeta . tat kasya hetoḥ ? tathā hi saḥ dharmacārī samacārī .

ākāṅkṣeta cet, gṛhapatayaḥ, dharmacārī samacārī — aho vata aham āsravāṇāṃ kṣayāt anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭe eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtya upasaṃpadya vihareyam iti ; sthānaṃ khalu punar etad vidyate, yat saḥ āsravāṇāṃ kṣayāt anāsravāṃ cetovimuktiṃ prajñāvimuktiṃ dṛṣṭe eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtya upasaṃpadya vihareta . tat kasya hetoḥ ? tathā hi saḥ dharmacārī samacārī iti .

evaṃ ukte, vairantyāḥ brāhmaṇagṛhapatayaḥ bhagavantam etad avocan — atikrāntam, bhoḥ gautama, atikrāntam, bhoḥ gautama . tadyathā api, bhoḥ gautama, nyubjitaṃ vā udubjet, pracchannaṃ vā vivṛṇuyāt, mūḍhāya vā mārgam ācakṣīta, andhakāre vā tailapradyotaṃ dhārayet — cakṣuṣmantaḥ rūpāṇi drakṣyanti iti ; evam eva bhavatā gautamena anekaparyāyena dharmaḥ prakāśitaḥ . ete vayaṃ bhavantaṃ gautamaṃ śaraṇaṃ gacchāmaḥ dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca . upāsakān naḥ bhavān gautamaḥ dhārayatu adyaprabhṛti prāṇopetān śaraṇaṃ gatān iti .

vairantyasūtraṃ niṣṭhitaṃ dvitīyam .

mn41 
mn 
 mn43