← mn7 
 mn9 →

MN8 saṃlekhasūtram

Summary: The Buddha distinguishes between the pleasant meditative absorptions (dhyānas) and true spiritual effacement (saṃlekha), delivering forty-four specific resolutions for expelling defilements from the mind. He underscores that genuine liberation requires confronting personal arrogance and self-delusion, asserting that an undisciplined mind cannot lead others to liberation any more than a person stuck in mud can pull another out.

मध्यमनिकाये मूलपञ्चाशत्पाठे मूलपर्यायवर्गे संलेखसूत्रमष्टमम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवान्श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। अथ खल्वायुष्मान्महाचुन्दः सायाह्नसमये प्रतिसंलयनाद्व्युत्थितो येन भगवांस्तेनोपासंक्रमीत्। उपसंक्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकमन्तं न्यषदत्। एकमन्तं निषण्णः खल्वायुष्मान्महाचुन्दो भगवन्तमेतदवोचत् — या इमा भदन्तानेकविधा दृष्टयो लोक उत्पद्यन्ते — आत्मवादप्रतिसंयुक्ता वा लोकवादप्रतिसंयुक्ता वा — आदिमेव नु खलु भदन्त भिक्षोर्मनसिकुर्वत एवमेतासां दृष्टीनां प्रहाणं भवति, एवमेतासां दृष्टीनां प्रतिनिःसर्गो भवतीति?

या इमाश्चुन्दानेकविधा दृष्टयो लोक उत्पद्यन्ते — आत्मवादप्रतिसंयुक्ता वा लोकवादप्रतिसंयुक्ता वा — यत्र चैता दृष्टय उत्पद्यन्ते यत्र चानुशेरते यत्र च समुदाचरन्ति तन्नैतन्मम, नैषोऽहमस्मि, न मे स आत्मेति — एवमेतद्यथाभूतं सम्यक्प्रज्ञया पश्यत एवमेतासां दृष्टीनां प्रहाणं भवति, एवमेतासां दृष्टीनां प्रतिनिःसर्गो भवति।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुर्विविच्यैव कामेभ्यो विविच्याकुशलेभ्यो धर्मेभ्यः सवितर्कं सविचारं विवेकजं प्रीतिसुखं प्रथमं ध्यानमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। दृष्टधर्मसुखविहारा एत आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुर्वितर्कविचारयोर्व्युपशमादध्यात्मं संप्रसादनं चेतस एकोतिभावमवितर्कमविचारं समाधिजं प्रीतिसुखं द्वितीयं ध्यानमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। दृष्टधर्मसुखविहारा एत आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुः प्रीतेश्च विरागादुपेक्षकश्च विहरेत्, स्मृतश्च संप्रजानन्सुखं च कायेन प्रतिसंवेदयेत्, यत्तदार्या आचक्षते — उपेक्षकः स्मृतिमान्सुखविहारीति तृतीयं ध्यानमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। दृष्टधर्मसुखविहारा एत आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुः सुखस्य च प्रहाणाद्दुःखस्य च प्रहाणात्पूर्वमेव सौमनस्यदौर्मनस्ययोरस्तंगमाददुःखमसुखमुपेक्षास्मृतिपरिशुद्धिं चतुर्थं ध्यानमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। दृष्टधर्मसुखविहारा एत आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुः सर्वशो रूपसंज्ञानां समतिक्रमात्, प्रतिघसंज्ञानामस्तंगमात्, नानात्वसंज्ञानाममनसिकारादनन्तमाकाशमित्याकाशानन्त्यायतनमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। शान्ता एते विहारा आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुः सर्वश आकाशानन्त्यायतनं समतिक्रम्यानन्तं विज्ञानमिति विज्ञानानन्त्यायतनमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। शान्ता एते विहारा आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुः सर्वशो विज्ञानानन्त्यायतनं समतिक्रम्य नास्ति किंचिदित्याकिंचन्यायतनमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। शान्ता एते विहारा आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

स्थानं खलु पुनरेतच्चुन्द विद्यते यदिहैकत्यो भिक्षुः सर्वश आकिंचन्यायतनं समतिक्रम्य नैवसंज्ञानासंज्ञायतनमुपसंपद्य विहरेत्। तस्यैवं स्यात् — संलेखेन विहरामीति। न खलु पुनरेते चुन्दार्यस्य विनये संलेखा उच्यन्ते। शान्ता एते विहारा आर्यस्य विनय उच्यन्ते।

इह खलु पुनर्वश्चुन्द संलेखः करणीयः। परे विहिंसका भविष्यन्ति, वयमत्राविहिंसका भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे प्राणातिपातिनो भविष्यन्ति, वयमत्र प्राणातिपातात्प्रतिविरता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽदत्तादायिनो भविष्यन्ति, वयमत्रादत्तादानात्प्रतिविरता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽब्रह्मचारिणो भविष्यन्ति, वयमत्र ब्रह्मचारिणो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मृषावादिनो भविष्यन्ति, वयमत्र मृषावादात्प्रतिविरता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे पिशुनवाचो भविष्यन्ति, वयमत्र पिशुनाया वाचः प्रतिविरता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे परुषवाचो भविष्यन्ति, वयमत्र परुषाया वाचः प्रतिविरता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे संभिन्नप्रलापिनो भविष्यन्ति, वयमत्र संभिन्नप्रलापात्प्रतिविरता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽभिध्यालवो भविष्यन्ति, वयमत्रानभिध्यालवो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे व्यापन्नचित्ता भविष्यन्ति, वयमत्राव्यापन्नचित्ता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्यादृष्टयो भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यग्दृष्टयो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्यासंकल्पा भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यक्संकल्पा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्यावाचो भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यग्वाचो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्याकर्मान्ता भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यक्कर्मान्ता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्याजीवा भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यगाजीवा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्याव्यायामा भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यग्व्यायामा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्यास्मृतयो भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यक्स्मृतयो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्यासमाधयो भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यक्समाधयो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्याज्ञानिनो भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यग्ज्ञानिनो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मिथ्याविमुक्तयो भविष्यन्ति, वयमत्र सम्यग्विमुक्तयो भविष्याम इति संलेखः करणीयः।

परे स्त्यानमिद्धपर्यवस्थिता भविष्यन्ति, वयमत्र विगतस्त्यानमिद्धा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। पर उद्धता भविष्यन्ति, वयमत्रानुद्धता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे विचिकित्सिनो भविष्यन्ति, वयमत्र तीर्णविचिकित्सा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे क्रोधना भविष्यन्ति, वयमत्राक्रोधना भविष्याम इति संलेखः करणीयः। पर उपनाहिनो भविष्यन्ति, वयमत्रानुपनाहिनो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे म्रक्षिणो भविष्यन्ति, वयमत्राम्रक्षिणो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे प्रदाशिनो भविष्यन्ति, वयमत्राप्रदाशिनो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। पर ईर्ष्यालवो भविष्यन्ति, वयमत्रानीर्ष्यालवो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मत्सरिणो भविष्यन्ति, वयमत्रामत्सरिणो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे शठा भविष्यन्ति, वयमत्राशठा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मायाविनो भविष्यन्ति, वयमत्रामायाविनो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे स्तब्धा भविष्यन्ति, वयमत्रास्तब्धा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽतिमानिनो भविष्यन्ति, वयमत्रानतिमानिनो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे दुर्वचसो भविष्यन्ति, वयमत्र सुवचसो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे पापमित्रा भविष्यन्ति, वयमत्र कल्याणमित्रा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे प्रमत्ता भविष्यन्ति, वयमत्राप्रमत्ता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽश्रद्धा भविष्यन्ति, वयमत्र श्रद्धा भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽह्रीका भविष्यन्ति, वयमत्र ह्रीमनसो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽनपत्रपिणो भविष्यन्ति, वयमत्रापत्रपिणो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परेऽल्पश्रुता भविष्यन्ति, वयमत्र बहुश्रुता भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे कुसीदा भविष्यन्ति, वयमत्रारब्धवीर्या भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे मुषितस्मृतयो भविष्यन्ति, वयमत्रोपस्थितस्मृतयो भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे दुष्प्रज्ञा भविष्यन्ति, वयमत्र प्रज्ञासंपन्ना भविष्याम इति संलेखः करणीयः। परे संदृष्टिपरामर्शिन आधानग्राहिणो दुष्प्रतिनिःसर्गिणो भविष्यन्ति, वयमत्रासंदृष्टिपरामर्शिनोऽनाधानग्राहिणः सुप्रतिनिःसर्गिणो भविष्याम इति संलेखः करणीयः।

चित्तोत्पादमपि खल्वहं चुन्द कुशलेषु धर्मेषु बहूपकारं वदामि, कः पुनर्वादः कायेन वाचानुविधानेषु! तस्मादिह चुन्द परे विहिंसका भविष्यन्ति, वयमत्राविहिंसका भविष्याम इति चित्तमुत्पादयितव्यम्। परे प्राणातिपातिनो भविष्यन्ति, वयमत्र प्राणातिपातात्प्रतिविरता भविष्याम इति चित्तमुत्पादयितव्यम्। (पूर्ववत्) परे संदृष्टिपरामर्शिन आधानग्राहिणो दुष्प्रतिनिःसर्गिणो भविष्यन्ति, वयमत्रासंदृष्टिपरामर्शिनोऽनाधानग्राहिणः सुप्रतिनिःसर्गिणो भविष्याम इति चित्तमुत्पादयितव्यम्।

तद्यथापि नाम चुन्द विषमो मार्गः स्यात्, तस्यान्यः समो मार्गः परिक्रमणाय; तद्यथा वा पुनश्चुन्द विषमं तीर्थं स्यात्, तस्यान्यत्समं तीर्थं परिक्रमणाय; एवमेव खलु चुन्द विहिंसकस्य पुरुषपुद्गलस्याविहिंसा भवति परिक्रमणाय, प्राणातिपातिनः पुरुषपुद्गलस्य प्राणातिपाताद्विरतिर्भवति परिक्रमणाय, अदत्तादायिनः पुरुषपुद्गलस्यादत्तादानाद्विरतिर्भवति परिक्रमणाय, अब्रह्मचारिणः पुरुषपुद्गलस्याब्रह्मचर्याद्विरतिर्भवति परिक्रमणाय, मृषावादिनः पुरुषपुद्गलस्य मृषावादाद्विरतिर्भवति परिक्रमणाय, पिशुनवाचः पुरुषपुद्गलस्य पिशुनाया वाचो विरतिर्भवति परिक्रमणाय, परुषवाचः पुरुषपुद्गलस्य परुषाया वाचो विरतिर्भवति परिक्रमणाय, संभिन्नप्रलापिनः पुरुषपुद्गलस्य संभिन्नप्रलापाद्विरतिर्भवति परिक्रमणाय, अभिध्यालोः पुरुषपुद्गलस्यानभिध्या भवति परिक्रमणाय, व्यापन्नचित्तस्य पुरुषपुद्गलस्याव्यापादो भवति परिक्रमणाय, मिथ्यादृष्टेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्दृष्टिर्भवति परिक्रमणाय, मिथ्यासंकल्पस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्संकल्पो भवति परिक्रमणाय, मिथ्यावाचः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्वाग्भवति परिक्रमणाय, मिथ्याकर्मान्तस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्कर्मान्तो भवति परिक्रमणाय, मिथ्याजीवस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यगाजीवो भवति परिक्रमणाय, मिथ्याव्यायामस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्व्यायामो भवति परिक्रमणाय, मिथ्यास्मृतेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्स्मृतिर्भवति परिक्रमणाय, मिथ्यासमाधेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्समाधिर्भवति परिक्रमणाय, मिथ्याज्ञानिनः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्ज्ञानं भवति परिक्रमणाय, मिथ्याविमुक्तेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्विमुक्तिर्भवति परिक्रमणाय।

स्त्यानमिद्धपर्यवस्थितस्य पुरुषपुद्गलस्य विगतस्त्यानमिद्धता भवति परिक्रमणाय, उद्धतस्य पुरुषपुद्गलस्यानौद्धत्यं भवति परिक्रमणाय, विचिकित्सिनः पुरुषपुद्गलस्य तीर्णविचिकित्सता भवति परिक्रमणाय, क्रोधनस्य पुरुषपुद्गलस्याक्रोधो भवति परिक्रमणाय, उपनाहिनः पुरुषपुद्गलस्यानुपनाहो भवति परिक्रमणाय, म्रक्षिणः पुरुषपुद्गलस्याम्रक्षो भवति परिक्रमणाय, प्रदाशिनः पुरुषपुद्गलस्याप्रदाशो भवति परिक्रमणाय, ईर्ष्यालोः पुरुषपुद्गलस्यानीर्ष्या भवति परिक्रमणाय, मत्सरिणः पुरुषपुद्गलस्यामात्सर्यं भवति परिक्रमणाय, शठस्य पुरुषपुद्गलस्याशाठ्यं भवति परिक्रमणाय, मायाविनः पुरुषपुद्गलस्यामाया भवति परिक्रमणाय, स्तब्धस्य पुरुषपुद्गलस्यास्ताब्ध्यं भवति परिक्रमणाय, अतिमानिनः पुरुषपुद्गलस्यानतिमानो भवति परिक्रमणाय, दुर्वचसः पुरुषपुद्गलस्य सौवचस्यं भवति परिक्रमणाय, पापमित्रस्य पुरुषपुद्गलस्य कल्याणमित्रता भवति परिक्रमणाय, प्रमत्तस्य पुरुषपुद्गलस्याप्रमादो भवति परिक्रमणाय, अश्रद्धस्य पुरुषपुद्गलस्य श्रद्धा भवति परिक्रमणाय, अह्रीकस्य पुरुषपुद्गलस्य ह्रीर्भवति परिक्रमणाय, अनपत्रपिणः पुरुषपुद्गलस्यापत्राप्यं भवति परिक्रमणाय, अल्पश्रुतस्य पुरुषपुद्गलस्य बाहुश्रुत्यं भवति परिक्रमणाय, कुसीदस्य पुरुषपुद्गलस्य वीर्यारम्भो भवति परिक्रमणाय, मुषितस्मृतेः पुरुषपुद्गलस्योपस्थितस्मृतिता भवति परिक्रमणाय, दुष्प्रज्ञस्य पुरुषपुद्गलस्य प्रज्ञासंपदा भवति परिक्रमणाय, संदृष्टिपरामर्श्याधानग्राहिदुष्प्रतिनिःसर्गिणः पुरुषपुद्गलस्यासंदृष्टिपरामर्श्यनाधानग्राहिसुप्रतिनिःसर्गिता भवति परिक्रमणाय।

तद्यथापि नाम चुन्द ये केचिदकुशला धर्माः सर्वे तेऽधोभागगमनीयाः, ये केचित्कुशला धर्माः सर्वे त उपरिभागगमनीयाः, एवमेव खलु चुन्द विहिंसकस्य पुरुषपुद्गलस्याविहिंसा भवत्युपरिभागाय, प्राणातिपातिनः पुरुषपुद्गलस्य प्राणातिपाताद्विरतिर्भवत्युपरिभागाय (पूर्ववत्) संदृष्टिपरामर्श्याधानग्राहिदुष्प्रतिनिःसर्गिणः पुरुषपुद्गलस्यासंदृष्टिपरामर्श्यनाधानग्राहिसुप्रतिनिःसर्गिता भवत्युपरिभागाय।

स वत चुन्दात्मना पल्वलप्रपन्नः परं पल्वलप्रपन्नमुद्धरिष्यतीति नैतत्स्थानं विद्यते। स वत चुन्दात्मनापल्वलप्रपन्नः परं पल्वलप्रपन्नमुद्धरिष्यतीति स्थानमेतद्विद्यते। स वत चुन्दात्मनादान्तोऽविनीतोऽपरिनिर्वृतः परं दमयिष्यति विनेष्यति परिनिर्वापयिष्यतीति नैतत्स्थानं विद्यते। स वत चुन्दात्मना दान्तो विनीतः परिनिर्वृतः परं दमयिष्यति विनेष्यति परिनिर्वापयिष्यतीति स्थानमेतद्विद्यते। एवमेव खलु चुन्द विहिंसकस्य पुरुषपुद्गलस्याविहिंसा भवति परिनिर्वाणाय, प्राणातिपातिनः पुरुषपुद्गलस्य प्राणातिपाताद्विरतिर्भवति परिनिर्वाणाय, अदत्तादायिनः पुरुषपुद्गलस्यादत्तादानाद्विरतिर्भवति परिनिर्वाणाय, अब्रह्मचारिणः पुरुषपुद्गलस्याब्रह्मचर्याद्विरतिर्भवति परिनिर्वाणाय, मृषावादिनः पुरुषपुद्गलस्य मृषावादाद्विरतिर्भवति परिनिर्वाणाय, पिशुनवाचः पुरुषपुद्गलस्य पिशुनाया वाचो विरतिर्भवति परिनिर्वाणाय, परुषवाचः पुरुषपुद्गलस्य परुषाया वाचो विरतिर्भवति परिनिर्वाणाय, संभिन्नप्रलापिनः पुरुषपुद्गलस्य संभिन्नप्रलापाद्विरतिर्भवति परिनिर्वाणाय, अभिध्यालोः पुरुषपुद्गलस्यानभिध्या भवति परिनिर्वाणाय, व्यापन्नचित्तस्य पुरुषपुद्गलस्याव्यापादो भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्यादृष्टेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्दृष्टिर्भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्यासंकल्पस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्संकल्पो भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्यावाचः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्वाग्भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्याकर्मान्तस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्कर्मान्तो भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्याजीवस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यगाजीवो भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्याव्यायामस्य पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्व्यायामो भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्यास्मृतेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्स्मृतिर्भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्यासमाधेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यक्समाधिर्भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्याज्ञानिनः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्ज्ञानं भवति परिनिर्वाणाय, मिथ्याविमुक्तेः पुरुषपुद्गलस्य सम्यग्विमुक्तिर्भवति परिनिर्वाणाय।

स्त्यानमिद्धपर्यवस्थितस्य पुरुषपुद्गलस्य विगतस्त्यानमिद्धता भवति परिनिर्वाणाय, उद्धतस्य पुरुषपुद्गलस्यानौद्धत्यं भवति परिनिर्वाणाय, विचिकित्सिनः पुरुषपुद्गलस्य तीर्णविचिकित्सता भवति परिनिर्वाणाय, क्रोधनस्य पुरुषपुद्गलस्याक्रोधो भवति परिनिर्वाणाय, उपनाहिनः पुरुषपुद्गलस्यानुपनाहो भवति परिनिर्वाणाय, म्रक्षिणः पुरुषपुद्गलस्याम्रक्षो भवति परिनिर्वाणाय, प्रदाशिनः पुरुषपुद्गलस्याप्रदाशो भवति परिनिर्वाणाय, ईर्ष्यालोः पुरुषपुद्गलस्यानीर्ष्या भवति परिनिर्वाणाय, मत्सरिणः पुरुषपुद्गलस्यामात्सर्यं भवति परिनिर्वाणाय, शठस्य पुरुषपुद्गलस्याशाठ्यं भवति परिनिर्वाणाय, मायाविनः पुरुषपुद्गलस्यामाया भवति परिनिर्वाणाय, स्तब्धस्य पुरुषपुद्गलस्यास्ताब्ध्यं भवति परिनिर्वाणाय, अतिमानिनः पुरुषपुद्गलस्यानतिमानो भवति परिनिर्वाणाय, दुर्वचसः पुरुषपुद्गलस्य सौवचस्यं भवति परिनिर्वाणाय, पापमित्रस्य पुरुषपुद्गलस्य कल्याणमित्रता भवति परिनिर्वाणाय, प्रमत्तस्य पुरुषपुद्गलस्याप्रमादो भवति परिनिर्वाणाय, अश्रद्धस्य पुरुषपुद्गलस्य श्रद्धा भवति परिनिर्वाणाय, अह्रीकस्य पुरुषपुद्गलस्य ह्रीर्भवति परिनिर्वाणाय, अनपत्रपिणः पुरुषपुद्गलस्यापत्राप्यं भवति परिनिर्वाणाय, अल्पश्रुतस्य पुरुषपुद्गलस्य बाहुश्रुत्यं भवति परिनिर्वाणाय, कुसीदस्य पुरुषपुद्गलस्य वीर्यारम्भो भवति परिनिर्वाणाय, मुषितस्मृतेः पुरुषपुद्गलस्योपस्थितस्मृतिता भवति परिनिर्वाणाय, दुष्प्रज्ञस्य पुरुषपुद्गलस्य प्रज्ञासंपदा भवति परिनिर्वाणाय, संदृष्टिपरामर्श्याधानग्राहिदुष्प्रतिनिःसर्गिणः पुरुषपुद्गलस्यासंदृष्टिपरामर्श्यनाधानग्राहिसुप्रतिनिःसर्गिता भवति परिनिर्वाणाय।

इति खलु चुन्द देशितो मया संलेखपर्यायः, देशितश्चित्तोत्पादपर्यायः, देशितः परिक्रमणपर्यायः, देशित उपरिभागपर्यायः, देशितः परिनिर्वाणपर्यायः। यत्खलु चुन्द शास्त्रा करणीयं श्रावकाणां हितैषिणानुकम्पकेनानुकम्पामुपादाय, कृतं वस्तन्मया। एतानि चुन्द वृक्षमूलानि, एतानि शून्यागाराणि। ध्यायत चुन्द, मा प्रमदत, मा पश्चाद्विप्रतिसारिणो भूत — इयं खल्वस्माकमनुशासनीति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमना आयुष्मान्महाचुन्दो भगवतो भाषितमभ्यनन्दीदिति।

चतुश्चत्वारिंशत्पदान्युक्तानि सन्धयः पञ्च देशिताः। संलेखो नाम सूत्रान्तो गम्भीरः सागरोपम इति॥

संलेखसूत्रं निष्ठितमष्टमम्।

—

madhyamanikāye mūlapañcāśatpāṭhe mūlaparyāyavarge saṃlekhasūtramaṣṭamam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavānśrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. atha khalvāyuṣmānmahācundaḥ sāyāhnasamaye pratisaṃlayanādvyutthito yena bhagavāṃstenopāsaṃkramīt. upasaṃkramya bhagavantamabhivādyaikamantaṃ nyaṣadat. ekamantaṃ niṣaṇṇaḥ khalvāyuṣmānmahācundo bhagavantametadavocat — yā imā bhadantānekavidhā dṛṣṭayo loka utpadyante — ātmavādapratisaṃyuktā vā lokavādapratisaṃyuktā vā — ādimeva nu khalu bhadanta bhikṣormanasikurvata evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇaṃ bhavati, evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ pratiniḥsargo bhavatīti?

yā imāścundānekavidhā dṛṣṭayo loka utpadyante — ātmavādapratisaṃyuktā vā lokavādapratisaṃyuktā vā — yatra caitā dṛṣṭaya utpadyante yatra cānuśerate yatra ca samudācaranti tannaitanmama, naiṣo'hamasmi, na me sa ātmeti — evametadyathābhūtaṃ samyakprajñayā paśyata evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇaṃ bhavati, evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ pratiniḥsargo bhavati.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣurvivicyaiva kāmebhyo vivicyākuśalebhyo dharmebhyaḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. dṛṣṭadharmasukhavihārā eta āryasya vinaya ucyante.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣurvitarkavicārayorvyupaśamādadhyātmaṃ saṃprasādanaṃ cetasa ekotibhāvamavitarkamavicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. dṛṣṭadharmasukhavihārā eta āryasya vinaya ucyante.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣuḥ prīteśca virāgādupekṣakaśca viharet, smṛtaśca saṃprajānansukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayet, yattadāryā ācakṣate — upekṣakaḥ smṛtimānsukhavihārīti tṛtīyaṃ dhyānamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. dṛṣṭadharmasukhavihārā eta āryasya vinaya ucyante.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣuḥ sukhasya ca prahāṇādduḥkhasya ca prahāṇātpūrvameva saumanasyadaurmanasyayorastaṃgamādaduḥkhamasukhamupekṣāsmṛtipariśuddhiṃ caturthaṃ dhyānamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. dṛṣṭadharmasukhavihārā eta āryasya vinaya ucyante.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣuḥ sarvaśo rūpasaṃjñānāṃ samatikramāt, pratighasaṃjñānāmastaṃgamāt, nānātvasaṃjñānāmamanasikārādanantamākāśamityākāśānantyāyatanamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. śāntā ete vihārā āryasya vinaya ucyante.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣuḥ sarvaśa ākāśānantyāyatanaṃ samatikramyānantaṃ vijñānamiti vijñānānantyāyatanamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. śāntā ete vihārā āryasya vinaya ucyante.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣuḥ sarvaśo vijñānānantyāyatanaṃ samatikramya nāsti kiṃcidityākiṃcanyāyatanamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. śāntā ete vihārā āryasya vinaya ucyante.

sthānaṃ khalu punaretaccunda vidyate yadihaikatyo bhikṣuḥ sarvaśa ākiṃcanyāyatanaṃ samatikramya naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanamupasaṃpadya viharet. tasyaivaṃ syāt — saṃlekhena viharāmīti. na khalu punarete cundāryasya vinaye saṃlekhā ucyante. śāntā ete vihārā āryasya vinaya ucyante.

iha khalu punarvaścunda saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare vihiṃsakā bhaviṣyanti, vayamatrāvihiṃsakā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare prāṇātipātino bhaviṣyanti, vayamatra prāṇātipātātprativiratā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'dattādāyino bhaviṣyanti, vayamatrādattādānātprativiratā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'brahmacāriṇo bhaviṣyanti, vayamatra brahmacāriṇo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mṛṣāvādino bhaviṣyanti, vayamatra mṛṣāvādātprativiratā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare piśunavāco bhaviṣyanti, vayamatra piśunāyā vācaḥ prativiratā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare paruṣavāco bhaviṣyanti, vayamatra paruṣāyā vācaḥ prativiratā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare saṃbhinnapralāpino bhaviṣyanti, vayamatra saṃbhinnapralāpātprativiratā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'bhidhyālavo bhaviṣyanti, vayamatrānabhidhyālavo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare vyāpannacittā bhaviṣyanti, vayamatrāvyāpannacittā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyādṛṣṭayo bhaviṣyanti, vayamatra samyagdṛṣṭayo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyāsaṃkalpā bhaviṣyanti, vayamatra samyaksaṃkalpā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyāvāco bhaviṣyanti, vayamatra samyagvāco bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyākarmāntā bhaviṣyanti, vayamatra samyakkarmāntā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyājīvā bhaviṣyanti, vayamatra samyagājīvā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyāvyāyāmā bhaviṣyanti, vayamatra samyagvyāyāmā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyāsmṛtayo bhaviṣyanti, vayamatra samyaksmṛtayo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyāsamādhayo bhaviṣyanti, vayamatra samyaksamādhayo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyājñānino bhaviṣyanti, vayamatra samyagjñānino bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mithyāvimuktayo bhaviṣyanti, vayamatra samyagvimuktayo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ.

pare styānamiddhaparyavasthitā bhaviṣyanti, vayamatra vigatastyānamiddhā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. para uddhatā bhaviṣyanti, vayamatrānuddhatā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare vicikitsino bhaviṣyanti, vayamatra tīrṇavicikitsā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare krodhanā bhaviṣyanti, vayamatrākrodhanā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. para upanāhino bhaviṣyanti, vayamatrānupanāhino bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare mrakṣiṇo bhaviṣyanti, vayamatrāmrakṣiṇo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare pradāśino bhaviṣyanti, vayamatrāpradāśino bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. para īrṣyālavo bhaviṣyanti, vayamatrānīrṣyālavo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare matsariṇo bhaviṣyanti, vayamatrāmatsariṇo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare śaṭhā bhaviṣyanti, vayamatrāśaṭhā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare māyāvino bhaviṣyanti, vayamatrāmāyāvino bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare stabdhā bhaviṣyanti, vayamatrāstabdhā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'timānino bhaviṣyanti, vayamatrānatimānino bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare durvacaso bhaviṣyanti, vayamatra suvacaso bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare pāpamitrā bhaviṣyanti, vayamatra kalyāṇamitrā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare pramattā bhaviṣyanti, vayamatrāpramattā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'śraddhā bhaviṣyanti, vayamatra śraddhā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'hrīkā bhaviṣyanti, vayamatra hrīmanaso bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'napatrapiṇo bhaviṣyanti, vayamatrāpatrapiṇo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare'lpaśrutā bhaviṣyanti, vayamatra bahuśrutā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare kusīdā bhaviṣyanti, vayamatrārabdhavīryā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare muṣitasmṛtayo bhaviṣyanti, vayamatropasthitasmṛtayo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare duṣprajñā bhaviṣyanti, vayamatra prajñāsaṃpannā bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ. pare saṃdṛṣṭiparāmarśina ādhānagrāhiṇo duṣpratiniḥsargiṇo bhaviṣyanti, vayamatrāsaṃdṛṣṭiparāmarśino'nādhānagrāhiṇaḥ supratiniḥsargiṇo bhaviṣyāma iti saṃlekhaḥ karaṇīyaḥ.

cittotpādamapi khalvahaṃ cunda kuśaleṣu dharmeṣu bahūpakāraṃ vadāmi, kaḥ punarvādaḥ kāyena vācānuvidhāneṣu! tasmādiha cunda pare vihiṃsakā bhaviṣyanti, vayamatrāvihiṃsakā bhaviṣyāma iti cittamutpādayitavyam. pare prāṇātipātino bhaviṣyanti, vayamatra prāṇātipātātprativiratā bhaviṣyāma iti cittamutpādayitavyam. (pūrvavat) pare saṃdṛṣṭiparāmarśina ādhānagrāhiṇo duṣpratiniḥsargiṇo bhaviṣyanti, vayamatrāsaṃdṛṣṭiparāmarśino'nādhānagrāhiṇaḥ supratiniḥsargiṇo bhaviṣyāma iti cittamutpādayitavyam.

tadyathāpi nāma cunda viṣamo mārgaḥ syāt, tasyānyaḥ samo mārgaḥ parikramaṇāya; tadyathā vā punaścunda viṣamaṃ tīrthaṃ syāt, tasyānyatsamaṃ tīrthaṃ parikramaṇāya; evameva khalu cunda vihiṃsakasya puruṣapudgalasyāvihiṃsā bhavati parikramaṇāya, prāṇātipātinaḥ puruṣapudgalasya prāṇātipātādviratirbhavati parikramaṇāya, adattādāyinaḥ puruṣapudgalasyādattādānādviratirbhavati parikramaṇāya, abrahmacāriṇaḥ puruṣapudgalasyābrahmacaryādviratirbhavati parikramaṇāya, mṛṣāvādinaḥ puruṣapudgalasya mṛṣāvādādviratirbhavati parikramaṇāya, piśunavācaḥ puruṣapudgalasya piśunāyā vāco viratirbhavati parikramaṇāya, paruṣavācaḥ puruṣapudgalasya paruṣāyā vāco viratirbhavati parikramaṇāya, saṃbhinnapralāpinaḥ puruṣapudgalasya saṃbhinnapralāpādviratirbhavati parikramaṇāya, abhidhyāloḥ puruṣapudgalasyānabhidhyā bhavati parikramaṇāya, vyāpannacittasya puruṣapudgalasyāvyāpādo bhavati parikramaṇāya, mithyādṛṣṭeḥ puruṣapudgalasya samyagdṛṣṭirbhavati parikramaṇāya, mithyāsaṃkalpasya puruṣapudgalasya samyaksaṃkalpo bhavati parikramaṇāya, mithyāvācaḥ puruṣapudgalasya samyagvāgbhavati parikramaṇāya, mithyākarmāntasya puruṣapudgalasya samyakkarmānto bhavati parikramaṇāya, mithyājīvasya puruṣapudgalasya samyagājīvo bhavati parikramaṇāya, mithyāvyāyāmasya puruṣapudgalasya samyagvyāyāmo bhavati parikramaṇāya, mithyāsmṛteḥ puruṣapudgalasya samyaksmṛtirbhavati parikramaṇāya, mithyāsamādheḥ puruṣapudgalasya samyaksamādhirbhavati parikramaṇāya, mithyājñāninaḥ puruṣapudgalasya samyagjñānaṃ bhavati parikramaṇāya, mithyāvimukteḥ puruṣapudgalasya samyagvimuktirbhavati parikramaṇāya.

styānamiddhaparyavasthitasya puruṣapudgalasya vigatastyānamiddhatā bhavati parikramaṇāya, uddhatasya puruṣapudgalasyānauddhatyaṃ bhavati parikramaṇāya, vicikitsinaḥ puruṣapudgalasya tīrṇavicikitsatā bhavati parikramaṇāya, krodhanasya puruṣapudgalasyākrodho bhavati parikramaṇāya, upanāhinaḥ puruṣapudgalasyānupanāho bhavati parikramaṇāya, mrakṣiṇaḥ puruṣapudgalasyāmrakṣo bhavati parikramaṇāya, pradāśinaḥ puruṣapudgalasyāpradāśo bhavati parikramaṇāya, īrṣyāloḥ puruṣapudgalasyānīrṣyā bhavati parikramaṇāya, matsariṇaḥ puruṣapudgalasyāmātsaryaṃ bhavati parikramaṇāya, śaṭhasya puruṣapudgalasyāśāṭhyaṃ bhavati parikramaṇāya, māyāvinaḥ puruṣapudgalasyāmāyā bhavati parikramaṇāya, stabdhasya puruṣapudgalasyāstābdhyaṃ bhavati parikramaṇāya, atimāninaḥ puruṣapudgalasyānatimāno bhavati parikramaṇāya, durvacasaḥ puruṣapudgalasya sauvacasyaṃ bhavati parikramaṇāya, pāpamitrasya puruṣapudgalasya kalyāṇamitratā bhavati parikramaṇāya, pramattasya puruṣapudgalasyāpramādo bhavati parikramaṇāya, aśraddhasya puruṣapudgalasya śraddhā bhavati parikramaṇāya, ahrīkasya puruṣapudgalasya hrīrbhavati parikramaṇāya, anapatrapiṇaḥ puruṣapudgalasyāpatrāpyaṃ bhavati parikramaṇāya, alpaśrutasya puruṣapudgalasya bāhuśrutyaṃ bhavati parikramaṇāya, kusīdasya puruṣapudgalasya vīryārambho bhavati parikramaṇāya, muṣitasmṛteḥ puruṣapudgalasyopasthitasmṛtitā bhavati parikramaṇāya, duṣprajñasya puruṣapudgalasya prajñāsaṃpadā bhavati parikramaṇāya, saṃdṛṣṭiparāmarśyādhānagrāhiduṣpratiniḥsargiṇaḥ puruṣapudgalasyāsaṃdṛṣṭiparāmarśyanādhānagrāhisupratiniḥsargitā bhavati parikramaṇāya.

tadyathāpi nāma cunda ye kecidakuśalā dharmāḥ sarve te'dhobhāgagamanīyāḥ, ye kecitkuśalā dharmāḥ sarve ta uparibhāgagamanīyāḥ, evameva khalu cunda vihiṃsakasya puruṣapudgalasyāvihiṃsā bhavatyuparibhāgāya, prāṇātipātinaḥ puruṣapudgalasya prāṇātipātādviratirbhavatyuparibhāgāya (pūrvavat) saṃdṛṣṭiparāmarśyādhānagrāhiduṣpratiniḥsargiṇaḥ puruṣapudgalasyāsaṃdṛṣṭiparāmarśyanādhānagrāhisupratiniḥsargitā bhavatyuparibhāgāya.

sa vata cundātmanā palvalaprapannaḥ paraṃ palvalaprapannamuddhariṣyatīti naitatsthānaṃ vidyate. sa vata cundātmanāpalvalaprapannaḥ paraṃ palvalaprapannamuddhariṣyatīti sthānametadvidyate. sa vata cundātmanādānto'vinīto'parinirvṛtaḥ paraṃ damayiṣyati vineṣyati parinirvāpayiṣyatīti naitatsthānaṃ vidyate. sa vata cundātmanā dānto vinītaḥ parinirvṛtaḥ paraṃ damayiṣyati vineṣyati parinirvāpayiṣyatīti sthānametadvidyate. evameva khalu cunda vihiṃsakasya puruṣapudgalasyāvihiṃsā bhavati parinirvāṇāya, prāṇātipātinaḥ puruṣapudgalasya prāṇātipātādviratirbhavati parinirvāṇāya, adattādāyinaḥ puruṣapudgalasyādattādānādviratirbhavati parinirvāṇāya, abrahmacāriṇaḥ puruṣapudgalasyābrahmacaryādviratirbhavati parinirvāṇāya, mṛṣāvādinaḥ puruṣapudgalasya mṛṣāvādādviratirbhavati parinirvāṇāya, piśunavācaḥ puruṣapudgalasya piśunāyā vāco viratirbhavati parinirvāṇāya, paruṣavācaḥ puruṣapudgalasya paruṣāyā vāco viratirbhavati parinirvāṇāya, saṃbhinnapralāpinaḥ puruṣapudgalasya saṃbhinnapralāpādviratirbhavati parinirvāṇāya, abhidhyāloḥ puruṣapudgalasyānabhidhyā bhavati parinirvāṇāya, vyāpannacittasya puruṣapudgalasyāvyāpādo bhavati parinirvāṇāya, mithyādṛṣṭeḥ puruṣapudgalasya samyagdṛṣṭirbhavati parinirvāṇāya, mithyāsaṃkalpasya puruṣapudgalasya samyaksaṃkalpo bhavati parinirvāṇāya, mithyāvācaḥ puruṣapudgalasya samyagvāgbhavati parinirvāṇāya, mithyākarmāntasya puruṣapudgalasya samyakkarmānto bhavati parinirvāṇāya, mithyājīvasya puruṣapudgalasya samyagājīvo bhavati parinirvāṇāya, mithyāvyāyāmasya puruṣapudgalasya samyagvyāyāmo bhavati parinirvāṇāya, mithyāsmṛteḥ puruṣapudgalasya samyaksmṛtirbhavati parinirvāṇāya, mithyāsamādheḥ puruṣapudgalasya samyaksamādhirbhavati parinirvāṇāya, mithyājñāninaḥ puruṣapudgalasya samyagjñānaṃ bhavati parinirvāṇāya, mithyāvimukteḥ puruṣapudgalasya samyagvimuktirbhavati parinirvāṇāya.

styānamiddhaparyavasthitasya puruṣapudgalasya vigatastyānamiddhatā bhavati parinirvāṇāya, uddhatasya puruṣapudgalasyānauddhatyaṃ bhavati parinirvāṇāya, vicikitsinaḥ puruṣapudgalasya tīrṇavicikitsatā bhavati parinirvāṇāya, krodhanasya puruṣapudgalasyākrodho bhavati parinirvāṇāya, upanāhinaḥ puruṣapudgalasyānupanāho bhavati parinirvāṇāya, mrakṣiṇaḥ puruṣapudgalasyāmrakṣo bhavati parinirvāṇāya, pradāśinaḥ puruṣapudgalasyāpradāśo bhavati parinirvāṇāya, īrṣyāloḥ puruṣapudgalasyānīrṣyā bhavati parinirvāṇāya, matsariṇaḥ puruṣapudgalasyāmātsaryaṃ bhavati parinirvāṇāya, śaṭhasya puruṣapudgalasyāśāṭhyaṃ bhavati parinirvāṇāya, māyāvinaḥ puruṣapudgalasyāmāyā bhavati parinirvāṇāya, stabdhasya puruṣapudgalasyāstābdhyaṃ bhavati parinirvāṇāya, atimāninaḥ puruṣapudgalasyānatimāno bhavati parinirvāṇāya, durvacasaḥ puruṣapudgalasya sauvacasyaṃ bhavati parinirvāṇāya, pāpamitrasya puruṣapudgalasya kalyāṇamitratā bhavati parinirvāṇāya, pramattasya puruṣapudgalasyāpramādo bhavati parinirvāṇāya, aśraddhasya puruṣapudgalasya śraddhā bhavati parinirvāṇāya, ahrīkasya puruṣapudgalasya hrīrbhavati parinirvāṇāya, anapatrapiṇaḥ puruṣapudgalasyāpatrāpyaṃ bhavati parinirvāṇāya, alpaśrutasya puruṣapudgalasya bāhuśrutyaṃ bhavati parinirvāṇāya, kusīdasya puruṣapudgalasya vīryārambho bhavati parinirvāṇāya, muṣitasmṛteḥ puruṣapudgalasyopasthitasmṛtitā bhavati parinirvāṇāya, duṣprajñasya puruṣapudgalasya prajñāsaṃpadā bhavati parinirvāṇāya, saṃdṛṣṭiparāmarśyādhānagrāhiduṣpratiniḥsargiṇaḥ puruṣapudgalasyāsaṃdṛṣṭiparāmarśyanādhānagrāhisupratiniḥsargitā bhavati parinirvāṇāya.

iti khalu cunda deśito mayā saṃlekhaparyāyaḥ, deśitaścittotpādaparyāyaḥ, deśitaḥ parikramaṇaparyāyaḥ, deśita uparibhāgaparyāyaḥ, deśitaḥ parinirvāṇaparyāyaḥ. yatkhalu cunda śāstrā karaṇīyaṃ śrāvakāṇāṃ hitaiṣiṇānukampakenānukampāmupādāya, kṛtaṃ vastanmayā. etāni cunda vṛkṣamūlāni, etāni śūnyāgārāṇi. dhyāyata cunda, mā pramadata, mā paścādvipratisāriṇo bhūta — iyaṃ khalvasmākamanuśāsanīti.

idamavocadbhagavān. āttamanā āyuṣmānmahācundo bhagavato bhāṣitamabhyanandīditi.

catuścatvāriṃśatpadānyuktāni sandhayaḥ pañca deśitāḥ. saṃlekho nāma sūtrānto gambhīraḥ sāgaropama iti..

saṃlekhasūtraṃ niṣṭhitamaṣṭamam.

← mn7 
mn 
 mn9 →