महावीरप्रशस्तिः

समजनि हि कदाचन त्रिदिवे शक्रस्य सुधर्मायां 'को नु खल्वस्मिन् भुवनत्रये वीरधुरन्धरः' इति काचिद्गोष्ठी। तदाकर्ण्य प्रोवाच शचीपतिः—“विद्यते खल्ववनिमण्डले वर्धमानाभिधानः कश्चन, य एवाशेषाञ्शूरानतिशेते” इति। इदमभिहितं निशम्य 'स खल्वमुष्मिन् वयसि वर्तमानो बालिश एव' इत्यवजज्ञे सङ्गमाभिधः कश्चन गीर्वाणः। तं प्रत्याह मघवा—“शैशवेऽप्यतुला खल्वमुष्य पराक्रमसम्पत्। यद्युत्कण्ठसे, कामं परीक्षस्वैनम्” इति।

“अहमेवामुं जिज्ञासै” इति गदित्वा काद्रवेयवेषमास्थाय धरामवततारामरः। यत्र हि सवयोभिः समं प्रमदवने विहरन्नासाञ्चक्रे वर्धमानः, तमेवोद्देशमभिजगाम स व्यालः। अभ्यापतन्तं तमाशीविषमालोक्य भयविह्वलाः 'हा हताः स्मः! भयङ्करोऽयं दन्दशूकः!' इति भृशमाक्रन्दन्तः सर्वेऽपि कुमाराः पलायाञ्चक्रिरे। वर्धमानस्तु तमुरगं पश्यन्नपि पलायनायाकृतमतिरप्रकम्प्य एवावतस्थे। “मा भैष्ट! अहमिमं व्यालं निगृह्णीयाम्” इत्युदीरयन् स्ववयस्यानाश्वासयामास।

सरोषं फूत्कुर्वाणस्तु स फणी वर्धमानमभिपेदे। सकृदुग्रदृष्ट्या तमहिं विलोक्य दक्षिणपाणिना फणाधोभागं गाढमापीड्य, लाङ्गूलाग्रे पदं निधाय, तरसा तस्य ग्रीवां निपीडयामास स शूरशिशुः। तस्मान्निग्रहादात्मानं मोचयितुं स पन्नगो मुहुर्मुहुः पस्पन्दे, दंष्ट्राभिर्दष्टुमपि येते। तथापि वर्धमानेन ग्रीवायां गाढमवपीडितत्वान्न शशाकासावुरगो दष्टुं लाङ्गूलेन वा प्रहर्तुम्।

अन्ते च स्वकीयपराजयं सम्प्रधार्य, पन्नगवेषमपास्य, निजरूपेण प्रादुर्भूय प्रोवाच स देवः— “भो वर्धमान! लोकोत्तरस्ते विक्रमः। शैशवेऽप्यसाधारणं ते शौर्यम्। त्वमेव खलु महावीरोऽसि इत्यत्र न लेशोऽपि सन्देहस्य” इत्यभिधाय, तमाशिषा संयोज्य त्रिदिवं प्रतस्थे। तस्माद्दिनादारभ्य 'महावीरः' इति भुवनविश्रुतामवाप स प्रथाम्।