औदार्यशालिनो नृपस्य व्रीडाहेतुः

प्रथां लेभे तपनकुलतिलको हरिश्चन्द्रो नाम नरपतिरप्रतिमेन दातृत्वेन। विश्राणनावसरे खल्वमुनैव क्षमापतिना त्रपयैवावाङ्मुखीक्रियेते स्म शिरो दृष्टिश्च, उद्यम्येते च निजावुभौ करौ। आश्चर्यस्तम्भितस्वान्तास्तु पौरास्तमवेक्ष्यैवं विमृशन्ति स्म—‘प्रमुदितेनान्तरात्मना चेद्विश्राण्यते, तर्हि कुतोऽयमस्य लज्जातिरेकः? किमर्थं वा क्षितिपतिः स्वमूर्धानं नयने चावाङ्मुखीकरोति?’ इति।

जनाज्जनान्तरं सञ्चरन्तीयं वार्ता तापसप्रवरस्य तुलसीदासस्य श्रवणपथमवाप। अत एव स मनीषी नृपायैकां पत्रिकां प्रजिघाय, यस्यां चैवमभ्यधात्—‘हृदयेन चेद्दीयेत, तर्हि करद्वयमूर्ध्वमुत्क्षिप्य विश्राणयता त्वया कुतो नाम जिह्रीयते?’ इति।

तन्निशम्य क्षोणीपतिः प्रतिसन्दिदेश—‘जगदीश्वरेण यत्प्रसादीकृतं तदेवाहं वितरामि, न हि मया किञ्चिदप्यर्जितम्। तथाप्युद्यतौ मदीयौ करौ विलोक्य पौरजनो मामेव दातारमभिमन्यते। अकिञ्चनस्यापि मे दातृत्वारोपमुत्पश्यन्नहं नितरां जिह्रेमि। अत एव वितरणसमये करौ मयोर्ध्वमुत्क्षिप्येते, येन परमेश्वरादेव लब्धमिति व्यज्येत’ इति।

अधिगम्यैतत्प्रतिवचनं प्रमोदनिर्भरस्वान्तस्तुलसीदासो निजमनस्येवमशंसत्—‘धन्यो ह्यसौ वसुधाधिपो य ईदृग्विचारयति। परिपक्वसंस्कारभाजामेव तादृशी मतिः प्रादुर्भवति। त्वदीये हि शासने नूनं पौरवर्गः क्षेमेण शमेन प्रहर्षेण च स्थास्यतीत्यत्र नास्ति कश्चिद्विचिकित्सालेशः’ इति।