ma3 
 ma5

This is a Sanskrit translation of https://suttacentral.net/ma4/lzh/taisho by Ram Sury.


Madhyama Āgama 4 — udakopamasūktam — The simile of (the person in the) water

evaṃ mayā śrutam—ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ vyahārṣīj jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme.

tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayām āsa—saptemān bhikṣava vo deśayiṣyāmi udakopamān pudgalān. tacchṛṇuta, sādhu śṛṇuta, suṣṭhu manasi kuruta, bhāṣiṣye.

atha khalu te bhikṣavo 'evam bhadanteti' bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ.

bhagavān etad avoca—katame sapta? iha bhikṣavaḥ kaścit pudgalo nityam udake nimagno bhavati. aparaḥ punar udakād unmajjya nimajjati. aparaḥ punar udakād unmajjya tiṣṭhati. aparaḥ punar udakād unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati. aparaḥ punar udakād unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati. aparaḥ punar udakād unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati. aparaḥ punar udakād unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati, pāraṅgataḥ tīrastho brāhmaṇa ity ucyate.

evam evāhaṃ bhikṣavaḥ saptemān vo deśayiṣyāmi udakopamān pudgalān. tacchṛṇuta, sādhu śṛṇuta, suṣṭhu manasi kuruta, bhāṣiṣye.

atha khalu te bhikṣavo 'evam bhadanteti' bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ.

bhagavān etad avoca—katame sapta? iha kaścit pudgalo nityaṃ nimagno bhavati. aparaḥ punar unmajjya nimajjati. aparaḥ punar unmajjya tiṣṭhati. aparaḥ punar unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati. aparaḥ punar unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati. aparaḥ punar unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati. aparaḥ punar unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati, pāraṅgataḥ tīrastho brāhmaṇa ity ucyate.

ime bhikṣavaḥ sapta udakopamāḥ pudgalā mayā saṃkṣepeṇa deśitāḥ. yathoktaṃ yathāprajñaptaṃ ca, tasya kam arthaṃ jānītha? kaṃ vibhāgam? kiṃ nidānam iti?

atha khalu te bhikṣavo bhagavantam etad avocan—bhagavanmūlakā no bhadanta dharmāḥ, bhagavannetṛkāḥ, bhagavatpratiśaraṇāḥ. sādhu vataitasya bhāṣitasyārthaṃ deśayatu bhagavān. bhagavataḥ śrutvā vayam enam arthaṃ vistarato jñāsyāmaḥ.

bhagavān etad avoca—tena hi bhikṣavaḥ śṛṇuta, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta. aham asyārthaṃ vo vibhajiṣyāmi.

atha khalu te bhikṣavo 'evam bhadanteti' bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ.

bhagavān etad avoca—kathaṃ ca bhikṣavaḥ pudgalo nityaṃ nimagno bhavati? iha kaścit pudgalo 'kuśalair dharmair āvṛto bhavati. saṃkleśair upakliṣṭaḥ pāpadharmavipākam anubhavati, janmamaraṇamūlaṃ ca saṃjanayati.

evam ayaṃ pudgalo nityaṃ nimagno bhavati. tadyathāpi nāma kaścit puruṣo nimagna udake śayitā. evam evāham imaṃ pudgalaṃ vadāmi. ayam ucyate prathama udakopamaḥ pudgalo, yas tattvato loke saṃvidyate.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pudgala unmajjya nimajjati? iha kaścit pudgala unmajjya kuśaleṣu dharmeṣu śraddhāṃ pratilabhate, śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ kuśaladharmabhāvanāṃ ca pratilabhate. sa paścāt kāle śraddhāṃ hāpayati, na dṛḍhīkaroti. śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ hāpayati, na dṛḍhīkaroti.

evam ayaṃ pudgala unmajjya nimajjati. tadyathāpi nāma kaścit puruṣa udake nimagna unmajjya punar nimajjati. evam evāham imaṃ pudgalaṃ vadāmi. ayam ucyate dvitīya udakopamaḥ pudgalo, yas tattvato loke saṃvidyate.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pudgala unmajjya tiṣṭhati? iha kaścit pudgala unmajjya kuśaleṣu dharmeṣu śraddhāṃ pratilabhate, śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ kuśaladharmabhāvanāṃ ca pratilabhate. sa paścāt kāle śraddhāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati. śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati.

evam ayaṃ pudgala unmajjya tiṣṭhati. tadyathāpi nāma kaścit puruṣa udake nimagna unmajjya tiṣṭhati. evam evāham imaṃ pudgalaṃ vadāmi. ayam ucyate tṛtīya udakopamaḥ pudgalo, yas tattvato loke saṃvidyate.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pudgala unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati? iha kaścit pudgala unmajjya kuśaleṣu dharmeṣu śraddhāṃ pratilabhate, śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ kuśaladharmabhāvanāṃ ca pratilabhate. sa paścāt kāle śraddhāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati. śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati.

sa kuśaleṣu dharmeṣu sthito 'idaṃ duḥkham' iti yathābhūtaṃ prajānāti. 'ayaṃ duḥkhasamudayaḥ', 'idaṃ duḥkhanirodhaḥ', 'iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad' iti yathābhūtaṃ prajānāti. tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyatas trīṇi saṃyojanāni prahīyante, yaduta satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca. tribhiḥ saṃyojanaiḥ prahīṇaiḥ srotaāpanno bhavaty avinipātadharmā. niyatasaṃbodhiparāyaṇo saptabhavaparamaḥ, saptakṛtvo devamanuṣyaloke gatvā āgatya ca, duḥkhasyāntaṃ karoti.

evam ayaṃ pudgala unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati. tadyathāpi nāma kaścit puruṣa udake nimagna unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati. evam evāham imaṃ pudgalaṃ vadāmi. ayam ucyate caturtha udakopamaḥ pudgalo, yas tattvato loke saṃvidyate.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pudgala unmajjya tiṣṭhati, sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati? iha kaścit pudgala unmajjya kuśaleṣu dharmeṣu śraddhāṃ pratilabhate, śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ kuśaladharmabhāvanāṃ ca pratilabhate. sa paścāt kāle śraddhāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati. śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati.

sa kuśaleṣu dharmeṣu sthito 'idaṃ duḥkham' iti yathābhūtaṃ prajānāti. 'ayaṃ duḥkhasamudayaḥ', 'idaṃ duḥkhanirodhaḥ', 'iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad' iti yathābhūtaṃ prajānāti. tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyatas trīṇi saṃyojanāni prahīyante, yaduta satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca. tribhiḥ saṃyojanaiḥ prahīṇaiḥ, rāgadveṣamohānāṃ tanutvāt, ekakṛtvo devamanuṣyaloke gatyāgatiṃ pratilabhate, ekakṛtvo gatvā āgatya ca, duḥkhasyāntaṃ karoti.

evam ayaṃ pudgala unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati. tadyathāpi nāma kaścit puruṣa udake nimagna unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati vilokya ca tarati. evam evāham imaṃ pudgalaṃ vadāmi. ayam ucyate pañcama udakopamaḥ pudgalo, yas tattvato loke saṃvidyate.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pudgala unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati? iha kaścit pudgala unmajjya kuśaleṣu dharmeṣu śraddhāṃ pratilabhate, śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ kuśaladharmabhāvanāṃ ca pratilabhate. sa paścāt kāle śraddhāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati. śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati.

sa kuśaleṣu dharmeṣu sthito 'idaṃ duḥkham' iti yathābhūtaṃ prajānāti. 'ayaṃ duḥkhasamudayaḥ', 'idaṃ duḥkhanirodhaḥ', 'iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad' iti yathābhūtaṃ prajānāti. tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ pañcāvarabhāgīyāni saṃyojanāni prahīyante, yaduta kāmacchando vyāpādaḥ satkāyadṛṣṭiḥ śīlavrataparāmarśo vicikitsā ca. pañcasv avarabhāgīyeṣu saṃyojaneṣu prahīṇeṣu tatropapanno bhavati, tatraiva parinirvāti. avinivartanadharmā bhavati, punar imaṃ lokaṃ nāgacchati.

evam ayaṃ pudgala unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati. tadyathāpi nāma kaścit puruṣa udake nimagna unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati vilokya ca tarati tīrtvā ca pāraṅgato bhavati. evam evāham imaṃ pudgalaṃ vadāmi. ayam ucyate ṣaṣṭha udakopamaḥ pudgalo, yas tattvato loke saṃvidyate.

kathaṃ ca bhikṣavaḥ pudgala unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati, pāraṅgataḥ tīrastho brāhmaṇa ity ucyate? iha kaścit pudgala unmajjya kuśaleṣu dharmeṣu śraddhāṃ pratilabhate, śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ kuśaladharmabhāvanāṃ ca pratilabhate. sa paścāt kāle śraddhāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati. śīlaṃ tyāgaṃ śrutaṃ prajñāṃ dṛḍhīkaroti na hāpayati.

sa kuśaleṣu dharmeṣu sthito 'idaṃ duḥkham' iti yathābhūtaṃ prajānāti. 'ayaṃ duḥkhasamudayaḥ', 'idaṃ duḥkhanirodhaḥ', 'iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad' iti yathābhūtaṃ prajānāti. tasyaivaṃ jānata evaṃ paśyataḥ kāmāsravāc cittaṃ vimucyate, bhavāsravād avidyāsravāc ca cittaṃ vimucyate. vimukte sati vimuktam iti jñānaṃ bhavati—'kṣīṇā me jātir, uṣitaṃ brahmacaryaṃ, kṛtaṃ karaṇīyaṃ, nāparam asmād bhāvam' iti yathābhūtaṃ prajānāti.

evam ayaṃ pudgala unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati, vilokya ca tarati, tīrtvā ca pāraṅgato bhavati, pāraṅgataḥ tīrastho brāhmaṇa ity ucyate. tadyathāpi nāma kaścit puruṣa udake nimagna unmajjya tiṣṭhati sthitvā ca vilokayati vilokya ca tarati tīrtvā ca pāraṅgato bhavati, pāraṅgataḥ tīrastho brāhmaṇa ity ucyate. evam evāham imaṃ pudgalaṃ vadāmi. ayam ucyate saptama udakopamaḥ pudgalo, yas tattvato loke saṃvidyate.

yad idaṃ mayā pūrvam uktaṃ—saptemān vo deśayiṣyāmi udakopamān pudgalān iti, etad dhetor uktam.

idam avocad bhagavān. āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandiṣuḥ.

udakopamasūktaṃ niṣṭhitaṃ caturtham

ma3 
ma 
 ma5