MĀ 8 saptasūryasūtram

[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]

madhyamāgame saptadharmavarge prathame saptasūryasūtramaṣṭamam

evaṃ mayā śrutam . ekasminsamaye bhagavānvaiśālyāmāmrapālīvane viharati sma .

tasminsamaye bhagavānbhikṣūnāmantrayata—sarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum . tatkasya hetoḥ? bhavati sa samayo yadā devo na varṣati . deve'varṣati sarve vṛkṣā oṣadhayo vanaspatayaśca śuṣyanti pariśuṣyanti viśīryanta ucchidyante vinaśyanti na tiṣṭhanti . tasmātsarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum .

punaraparaṃ bhikṣavo bhavati sa samayo yadā dvitīyaḥ sūryo loke prādurbhavati . dvitīyasya sūryasya prādurbhāvādyāḥ kāścitkulyā nadikāḥ kunadikāḥ srotāṃsi ca tāḥ sarvāḥ śuṣyanti pariśuṣyanti paryādānaṃ gacchanti na tiṣṭhanti . tasmātsarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum .

punaraparaṃ bhikṣavo bhavati sa samayo yadā tṛtīyaḥ sūryo loke prādurbhavati . tṛtīyasya sūryasya prādurbhāvādyāḥ kāścidmahānadyo bhavanti tāḥ sarvāḥ śuṣyanti pariśuṣyanti paryādānaṃ gacchanti na tiṣṭhanti . tasmātsarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum .

punaraparaṃ bhikṣavo bhavati sa samayo yadā caturthaḥ sūryo loke prādurbhavati . caturthasya sūryasya prādurbhāvādye kecidmahotsā bhavanti yebhyo jambūdvīpe pañca nadyo niḥsaranti, tadyathā—gaṅgā yamunā sarayūrajiravatī mahī ca, te mahotsāḥ sarve śuṣyanti pariśuṣyanti paryādānaṃ gacchanti na tiṣṭhanti . tasmātsarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum .

punaraparaṃ bhikṣavo bhavati sa samayo yadā pañcamaḥ sūryo loke prādurbhavati . pañcamasya sūryasya prādurbhāvādmahāsamudrasya vāri yojanaśatamapahīyate krameṇa yāvatsaptayojanaśatānyapahīyante . pañcamasya sūryasya prādurbhāvādmahāsamudrasya vāri saptayojanaśatānyavaśiṣyate krameṇa yāvadyojanaśatamavaśiṣyate . pañcamasya sūryasya prādurbhāvādmahāsamudrasya vāri tālamātramapahīyate krameṇa yāvatsaptatālamātramapahīyate . pañcamasya sūryasya prādurbhāvādmahāsamudrasya vāri saptatālamātramavaśiṣyate krameṇa yāvattālamātramavaśiṣyate . pañcamasya sūryasya prādurbhāvādmahāsamudrasya vāri puruṣamātramapahīyate krameṇa yāvatsaptapuruṣamātramapahīyate . pañcamasya sūryasya prādurbhāvādmahāsamudrasya vāri saptapuruṣamātramavaśiṣyate krameṇa yāvatpuruṣamātramavaśiṣyate . pañcamasya sūryasya prādurbhāvādmahāsamudrasya vāri grīvādaghnaṃ tiṣṭhatyevamanupūrveṇāṃsadaghnaṃ kaṭidaghnamūrudaghnaṃ jānudaghnaṃ yāvadgulphadaghnaṃ tiṣṭhati . bhavati sa samayo yadā mahāsamudrasya vāri pariśuṣyati yāvadaṅgulinimajjanamātramapi na tiṣṭhati . tasmātsarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum .

punaraparaṃ bhikṣavo bhavati sa samayo yadā ṣaṣṭhaḥ sūryo loke prādurbhavati . ṣaṣṭhasya sūryasya prādurbhāvādiyaṃ mahāpṛthivī sumeruśca parvatarājo dhūmāyete sandhūmāyete ekadhūmau bhavataḥ . tadyathā nāma kumbhakārapākaḥ prathamaṃ tapyamāno dhūmāyate sandhūmāyata ekadhūmo bhavati, evameva ṣaṣṭhasya sūryasya prādurbhāvādiyaṃ mahāpṛthivī sumeruśca parvatarājo dhūmāyete sandhūmāyete ekadhūmau bhavataḥ . tasmātsarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum .

punaraparaṃ bhikṣavo bhavati sa samayo yadā saptamaḥ sūryo loke prādurbhavati . saptamasya sūryasya prādurbhāvādiyaṃ mahāpṛthivī sumeruśca parvatarājau ādīpyete pradīpyete samprajvalata ekajvālau bhavataḥ . vāyunā kṣiptā sā jvālā yāvadbrahmalokaṃ gacchati . tena khalu samayena ye sattvā ābhāsvaradevanikāye'ciropapannā bhavanti, naiva saṃvartavivartaṃ jānanti na saṃvartavivartaṃ paśyanti na saṃvartavivartakuśalā asya lokasya, te tāṃ jvālāṃ dṛṣṭvā bhītāḥ santa udvijante saṃvegamāpadyante romaharṣaṃ ca pratilabhante evaṃ cintayanti ca—kaccideṣā jvālā ihārvāgāgamiṣyati kaccideṣā jvālā ihārvāgāgamiṣyatīti . ye tu tatra devā ābhāsvaradevanikāye ciropapannā bhavantyasya lokasya saṃvartavivartaṃ jānanti saṃvartavivartaṃ paśyanti saṃvartavivartakuśalā asya lokasya, te tānsattvānbhītāndṛṣṭvāśvāsayanti—mā bhaiṣṭa mārṣā mā bhaiṣṭa mārṣāḥ . agnerdharmatā yāvattatraiva śūnyaṃ brāhmaṃ vimānaṃ dagdhvāntarhitā nehārvāgāgamiṣyatīti . saptamasya sūryasya prādurbhāvātsumeroḥ parvatarājasya yojanaśataṃ viśīryata ucchidyate vinaśyati na tiṣṭhati . dve yojanaśate trīṇi yojanaśatāni yāvatsapta yojanaśatāni viśīryanta ucchidyante vinaśyanti na tiṣṭhanti . tadyathā nāma sarpiṣastailasya vā jvalatastapyamānasya na masirna chārikā prajñāyate, evameva saptamasya sūryasya prādurbhāvātsumeruḥ parvatarājo mahāpṛthivī ca tathā dagdhā kṣīṇā yathā na masirna chārikā prajñāyate . tasmātsarvasaṃskārā anityā adhruvā acirasthitikā kṣipravipariṇāmadharmāṇo'nāśvāsikāḥ. iti hi sarvasaṃskāreṣu na nanditavyam, alameva sarvasaṃskāreṣu nirveṣṭumalaṃ viraktumalaṃ vimoktum .

ākhyātaṃ vo bhikṣavaḥ sumeruḥ parvatarājo viśīryata ucchidyate vinaśyatīti . tatko nvatra śraddhāsyatyanyatra dṛṣṭasatyebhyaḥ? ākhyātaṃ vo bhikṣavo mahāsamudrasya vāri śuṣyati viśuṣyati paryādānaṃ gacchati na tiṣṭhatīti . tatko nvatra śraddhāsyatyanyatra dṛṣṭasatyebhyaḥ? ākhyātaṃ vo bhikṣava iyaṃ mahāpṛthivī dagdhā kṣīṇocchidyate vinaśyatīti . tatko nvatra śraddhāsyatyanyatra dṛṣṭasatyebhyaḥ? tatkasya hetoḥ? bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ sunetro nāma śāstābhūttīrthakaraḥ kāmeṣu vītarāga ṛddhimānṛṣīṇāṃ paramācāryaḥ . tasya khalu sunetrasya śāsturapramāṇāni śiṣyaśatasahasrāṇyāsan . sa sunetraḥ śāstā teṣāṃ śiṣyāṇāṃ brahmalokasahavyatāyai dharmaṃ deśayati sma . yasminkhalu samaye sunetraḥ śāstā śiṣyebhyo brahmalokasahavyatāyai dharmaṃ deśayati sma, tatra ye śiṣyā na paripūrṇaṃ dharmaṃ caranti sma, te kāyasya bhedātparaṃ maraṇāccāturmahārājikānāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannāḥ . eke trāyastriṃśānāmeke yāmānāmeke tuṣitānāmeke nirmāṇaratīnāmeke paranirmitavaśavartināṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannāḥ . ye tu tasya sunetrasya śāsturbrahmalokasahavyatāyai dharmaṃ deśayataḥ paripūrṇaṃ dharmaṃ caranti sma, te caturo brahmavihārānbhāvayitvā kāmeṣu vītarāgāḥ kāyasya bhedātparaṃ maraṇādbrahmakāyikānāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannāḥ .

tena khalu samayena sunetrasya śāsturetadabhavat—na me pratirūpaṃ yatrāhaṃ śiṣyaiḥ sārdhaṃ paraloke samānopapattiko bhaveyam . yannvahamadhimātrāṃ maitrīṃ bhāvayeyam . so'dhimātrāṃ maitrīṃ bhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannaḥ . sa khalu sunetraḥ śāstā paścādapyadhimātrāṃ maitrīṃ bhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannaḥ . iti hi sunetraḥ śāstā te ca śiṣyā amoghamārgacāriṇo mahāphalā mahānuśaṃsā abhūvan .

syātkhalu bhikṣavo yuṣmākametadabhūdanyo'sau tena samayena sunetraḥ śāstābhūttīrthakaraḥ kāmeṣu vītarāgo ṛddhimānṛṣīṇāṃ paramācārya iti . na caivaṃ draṣṭavyam . ahaṃ sa tena samayena sunetraḥ śāstāsam, tīrthakaraḥ kāmeṣu vītarāga ṛddhimānṛṣīṇāṃ paramācāryaḥ . mama tena samayenāpramāṇāni śiṣyaśatasahasrāṇyāsan, tebhyo'haṃ brahmalokasahavyatāyai dharmaṃ deśayāmi sma . mayā brahmalokasahavyatāyai dharme deśyamāne ye na paripūrṇaṃ dharmaṃ caranti sma, te kāyasya bhedātparaṃ maraṇāccāturmahārājikānāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannāḥ . eke trāyastriṃśānāmeke yāmānāmeke tuṣitānāmeke nirmāṇaratīnāmeke paranirmitavaśavartināṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannāḥ . ye tu paripūrṇaṃ dharmaṃ caranti sma, te caturo brahmavihārānbhāvayitvā kāmeṣu vītarāgāḥ kāyasya bhedātparaṃ maraṇādbrahmakāyikānāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannāḥ . mama tena samayenetadabhavat—na me pratirūpaṃ yatrāhaṃ śiṣyaiḥ sārdhaṃ paraloke samānopapattiko bhaveyam . yannvahamadhimātrāṃ maitrīṃ bhāvayeyam . so'hamadhimātrāṃ maitrīṃ bhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannaḥ . so'haṃ paścādapyadhimātrāṃ maitrīṃ bhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sahavyatāyāmupapannaḥ . ahaṃ ca tena samayena mama ca śiṣyā amoghamārgacāriṇo mahāphalā mahānuśaṃsā abhūma . so'haṃ tena samayena svayaṃ mārgaṃ caritvātmahitāya pratipanna āsam, parahitāya ca bahujanahitāya lokānukampāyai devamanuṣyānāmarthāya hitāya yogakṣemāya sukhāya ca . api ca me tena samayena yā dharmadeśanā sā nātyantaniṣṭhābhūnnātyantaviśuddhā nātyantabrahmacaryā nātyantabrahmacaryaparyavasānā . na ca parimukto'hamāsaṃ tena samayena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ, na ca parimukto'haṃ sarvaduḥkhebhya iti vadāmi .

ahaṃ tu bhikṣava etarhi loka utpannastathāgato'rhansamyaksambuddho vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān . so'hametarhyātmahitāya pratipannaḥ parahitāya ca bahujanahitāya lokānukampāyai devamanuṣyānāmarthāya hitāya yogakṣemāya sukhāya ca . mamaitarhi dharmadeśanātyantaniṣṭhātyantaviśuddhātyantabrahmacaryātyantabrahmacaryaparyavasānā . ahametarhi parimukto jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ parimuktaḥ sarvaduḥkhebhya iti vadāmi .

idamavocadbhagavān . āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandan .

saptasūryasūtramaṣṭamaṃ samāptam