madhyamāgamaḥ 8 — saptasūryasūtram

evaṃ mayā śrutam - ekasmin samaye bhagavān vaiśālyāṃ vyahārṣīd āmrapālīvane.

tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayām āsa - anityā bhikṣavaḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum. tat kasya hetoḥ?

bhavati sa kālo yadā devo na varṣati. deve 'varṣati sarve bījagrāmabhūtagrāmā oṣadhivanaspativṛkṣāḥ śuṣyanti pariśuṣyanti vinaśyanti, na nityaṃ tiṣṭhanti. tasmād anityāḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum.

punar aparaṃ bhavati sa kālo yadā dvitīyaḥ sūryo loke prādurbhavati. dvitīye sūrye prādurbhūte sarvāḥ kunadyaḥ srotāṃsi ca śuṣyanti pariśuṣyanti vinaśyanti, na nityaṃ tiṣṭhanti. tasmād anityāḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum.

punar aparaṃ bhavati sa kālo yadā tṛtīyaḥ sūryo loke prādurbhavati. tṛtīye sūrye prādurbhūte sarvā mahānadyaḥ śuṣyanti pariśuṣyanti vinaśyanti, na nityaṃ tiṣṭhanti. tasmād anityāḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum.

punar aparaṃ bhavati sa kālo yadā caturthaḥ sūryo loke prādurbhavati. caturthe sūrye prādurbhūte yāni jambūdvīpe pañca mahānadīnām utpattisthānāni mahāsarāṃsi, yābhyo gaṅgā yamunā sarabhūr aciravatī mahī ceti pañca mahānadyaḥ sravanti, tāni sarvāṇi śuṣyanti pariśuṣyanti vinaśyanti, na nityaṃ tiṣṭhanti. tasmād anityāḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum.

punar aparaṃ bhavati sa kālo yadā pañcamaḥ sūryo loke prādurbhavati. pañcame sūrye prādurbhūte mahāsamudre jalaṃ śatayojanam avahīyate, kramaśaścāvahīyamānaṃ yāvat saptaśatayojanāny avahīyate. pañcame sūrye prādurbhūte mahāsamudre saptaśatayojanam eva jalam avaśiṣyate, kramaśaścāvahīyamānaṃ yāvac chataśatayojanam avaśiṣyate. pañcame sūrye prādurbhūte jalaṃ tālamātram avahīyate, kramaśaścāvahīyamānaṃ yāvat saptatālamātram avahīyate. pañcame sūrye prādurbhūte saptatālamātram avaśiṣyate, kramaśaścāvahīyamānaṃ yāvat tālamātram avaśiṣyate. pañcame sūrye prādurbhūte jalaṃ puruṣamātram avahīyate, kramaśaścāvahīyamānaṃ yāvat saptapuruṣamātram avahīyate. pañcame sūrye prādurbhūte saptapuruṣamātram avaśiṣyate, kramaśaścāvahīyamānaṃ yāvat puruṣamātram avaśiṣyate. pañcame sūrye prādurbhūte jalaṃ kramaśaścāvahīyamānaṃ grīvāmātram avaśiṣyate, skandhamātram, kaṭimātram, ūrumātram, jānumātram, gulphamātram avaśiṣyate. bhavati sa kālo yadā mahāsamudre aṅguliparvapramāṇam api jalaṃ nopalabhyate. tasmād anityāḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum.

punar aparaṃ bhavati sa kālo yadā ṣaṣṭhaḥ sūryo loke prādurbhavati. ṣaṣṭhe sūrye prādurbhūte iyaṃ mahāpṛthivī sumeruś ca parvatarājaḥ saṃdhūpāyataḥ saṃprakūpāyataḥ ekadhūmībhavataḥ. tadyathāpi nāma kumbhakārakūpaḥ prathamaṃ saṃtāpyamānaḥ saṃdhūpāyati saṃprakūpāyati ekadhūmībhavati, evam eva ṣaṣṭhe sūrye prādurbhūte iyaṃ mahāpṛthivī sumeruś ca parvatarājaḥ saṃdhūpāyataḥ saṃprakūpāyataḥ ekadhūmībhavataḥ. tasmād anityāḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum.

punar aparaṃ bhavati sa kālo yadā saptamaḥ sūryo loke prādurbhavati. saptame sūrye prādurbhūte iyaṃ mahāpṛthivī sumeruś ca parvatarājaḥ ādīpyete saṃprajvalataḥ ekajvālībhavataḥ, vāyunā copakṣiptā jvālā yāvad brahmalokaṃ gacchati. tasmin samaye ābhāsvaradevā ye 'ciropapannā na jānanti lokasya saṃvartaṃ vivartaṃ ca, na paśyanti lokasya saṃvartaṃ vivartaṃ ca, na vidanti lokasya saṃvartaṃ vivartaṃ ca, te tāṃ mahājvālāṃ dṛṣṭvā bhītās trastā romaharṣajātā evaṃ cintayanti - mā haiva sā jvālā ihāgacchet, mā haiva sā jvālā ihāgacched iti.

ye tu devāḥ pūrvopapannā jānanti lokasya saṃvartaṃ vivartaṃ ca, paśyanti lokasya saṃvartaṃ vivartaṃ ca, vidanti lokasya saṃvartaṃ vivartaṃ ca, te tān devān āśvāsayanti - mā bhaiṣṭa, asyā jvālāyā etāvatī maryādā, na tvevehāgamiṣyatīti.

saptame sūrye prādurbhūte sumeroḥ parvatarājasya śatayojanāni śīryante praśīryante vinaśyanti. dviśatayojanāni, triśatayojanāni, yāvat saptaśatayojanāni śīryante praśīryante vinaśyanti. saptame sūrye prādurbhūte iyaṃ mahāpṛthivī sumeruś ca parvatarājo dagdhau pralīnau bhavataḥ, na chārikā prajñāyate na masiḥ. tadyathāpi nāma sarpis tailaṃ vāgninā dahyamānaṃ pralīyate, na chārikā prajñāyate na masiḥ, evam eva saptame sūrye prādurbhūte iyaṃ mahāpṛthivī sumeruś ca parvatarājo dagdhau pralīnau bhavataḥ, na chārikā prajñāyate na masiḥ. tasmād anityāḥ sarvasaṃskārāḥ, adhruvāḥ, kṣipravipariṇāmadharmāṇaḥ, anāśvāsikāḥ. evam ime sarvasaṃskārā nābhinanditavyāḥ, alam eva sarvasaṃskāreṣu nirvātum, alaṃ viraktum, alaṃ vimoktum.

aham idānīṃ yuṣmān vadāmi - sumeruḥ parvatarājaḥ śīryate praśīryate vinaśyatīti. ko nv atra śraddadhyāt? anyatra dṛṣṭasatyebhyaḥ. aham idānīṃ yuṣmān vadāmi - mahāsamudraḥ śuṣyati pariśuṣyati na bhavatīti. ko nv atra śraddadhyāt? anyatra dṛṣṭasatyebhyaḥ. aham idānīṃ yuṣmān vadāmi - iyaṃ mahāpṛthivī dahyate pralīyate na bhavatīti. ko nv atra śraddadhyāt? anyatra dṛṣṭasatyebhyaḥ. tat kasya hetoḥ?

bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ sunetro nāma śāstā abhūd bāhyakānām ṛṣīṇām ācāryaḥ, kāmeṣu vītarāga ṛddhipādasamanvāgataḥ. tasya khalu sunetrasya śāstur anekāni śiṣyaśatasahasrāṇy abhuvan. sunetraḥ śāstā śiṣyebhyo brahmalokasahavyatāyai dharmam adīdiśat. tasmin khalu sunetreṇācāryeṇa brahmalokasahavyatāyai dharme deśite, ye śiṣyā dharme na paripūrṇakāriṇo 'bhuvan, te kāyasya bhedāt param maraṇād eke cāturmahārājikānāṃ devānāṃ sahavyatāyām upapannā abhuvan, eke trāyastriṃśānām, eke yāmānām, eke tuṣitānām, eke nirmāṇaratīnām, eke paranirmitavaśavartināṃ devānāṃ sahavyatāyām upapannā abhuvan. ye tu śiṣyā dharme paripūrṇakāriṇo 'bhuvan, te catasro brahmavihārān bhāvayitvā kāmebhyo viraktāḥ kāyasya bhedāt param maraṇād brahmalokasahavyatāyām upapannā abhuvan.

tena khalu samayena sunetrasya śāstur etad abhūt - na me tat pratirūpaṃ syād yad aham api śiṣyaiḥ sārdhaṃ paraloke samāne sthāne upapadyeya. yan nv aham uttaritarāṃ maitrīṃ bhāvayeyam iti. sa paścād uttaritarāṃ maitrīṃ bhāvayitvā kāyasya bhedāt param maraṇād ābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sahavyatāyām upapanno 'bhūt. iti sunetraḥ śāstā śiṣyagaṇena sārdhaṃ yad brahmacaryam acārīt tad amogham abhūt, mahāphalaṃ ca mahānuśaṃsaṃ cābhūt.

tat kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau sunetraḥ śāstā bāhyakānām ṛṣīṇām ācāryaḥ kāmeṣu vītarāga ṛddhipādasamanvāgato 'bhūt, anyaḥ sa tenotkālenāsīd iti? naivaṃ draṣṭavyam. aham evāsmi tena kālena tena samayena sunetro nāma śāstābhuvaṃ.

aham evāsmi tena kālena sunetro nāma śāstābhuvaṃ bāhyakānām ṛṣīṇām ācāryaḥ, kāmeṣu vītarāga ṛddhipādasamanvāgataḥ. mama tena kālenānekāni śiṣyaśatasahasrāṇy abhuvan. ahaṃ tena kālena śiṣyebhyo brahmalokasahavyatāyai dharmam adīdiśam. mayi brahmalokasahavyatāyai dharmam upadiśati, ye śiṣyā dharme na paripūrṇakāriṇo 'bhuvan, te kāyasya bhedāt param maraṇād eke cāturmahārājikānāṃ devānāṃ sahavyatāyām upapannā abhuvan, eke trāyastriṃśānām, eke yāmānām, eke tuṣitānām, eke nirmāṇaratīnām, eke paranirmitavaśavartināṃ devānāṃ sahavyatāyām upapannā abhuvan. ye tu śiṣyā dharme paripūrṇakāriṇo 'bhuvan, te catasro brahmavihārān bhāvayitvā kāmebhyo viraktāḥ kāyasya bhedāt param maraṇād brahmalokasahavyatāyām upapannā abhuvan.

tasya mamaitad abhūt - na me tat pratirūpaṃ syād yad aham api śiṣyaiḥ sārdhaṃ paraloke samāne sthāne upapadyeya. yan nv aham uttaritarāṃ maitrīṃ bhāvayeyam iti. so 'haṃ paścād uttaritarāṃ maitrīṃ bhāvayitvā kāyasya bhedāt param maraṇād ābhāsvarāṇāṃ devānāṃ sahavyatāyām upapanno 'bhūvam. iti cāhaṃ śiṣyagaṇena sārdhaṃ yad brahmacaryam acāriṣaṃ tad amogham abhūt, mahāphalaṃ ca mahānuśaṃsaṃ cābhūt.

ahaṃ tena kālenedaṃ mārgam acāriṣam ātmahitāya parahitāya bahujanahitāya lokānukampāyai devamanuṣyāṇām arthāya hitāya sukhāya yogakṣemāya ca. sa ca mayā dharmo deśito nātyantaniṣṭhāyai abhūt, nātyantapāriśuddhyai abhūt, nātyantabrahmacaryāya abhūt, nātyantabrahmacaryaparyavasānāya abhūt. tena kālena nāhaṃ parimukto 'bhūvaṃ jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ, nāpi parimukto 'bhūvaṃ sarvaduḥkhebhya iti vadāmi.

idānīṃ tu bhikṣavo 'haṃ loke prādurbhūtas tathāgato 'rhan samyaksambuddho vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān. aham idānīṃ svārthāya pratipanno 'smi parārthāya ca bahujanahitāya lokānukampāyai devamanuṣyāṇām arthāya hitāya sukhāya yogakṣemāya ca. aham idānīṃ dharmaṃ deśayāmi yo 'tyantaniṣṭhāyai atyantapāriśuddhyai atyantabrahmacaryāya atyantabrahmacaryaparyavasānāya saṃvartate. idānīṃ tu parimukto 'smi jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ, parimukto 'smi sarvaduḥkhebhya iti vadāmi.

idam avocad bhagavān. āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandiṣuḥ.

saptasūryasūktaṃ niṣṭhitam aṣṭamam.