You are here: Home » buddhism » mn » mn132
You are not allowed to perform this action
← mn131 
 mn133 →

MN132 ānandabhadraikarātrasūtram

Summary: Venerable Ānanda recites and expounds the Bhadraikarātra discourse to the assembly, demonstrating how yearning for past experiences or anticipating future states binds consciousness to the five clinging-aggregates (upādānaskandhas). The Buddha overhears the exposition and enthusiastically commends Ānanda, instructing the bhikṣus to memorize and cultivate this vital insight into present-moment awareness.

मध्यमनिकाये उपरिपञ्चाशत्पाठे विभङ्गवर्गे आनन्दभद्रैकरात्रसूत्रं द्वितीयम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्श्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। तेन खलु पुनः समयेनायुष्मानानन्द उपस्थानशालायां भिक्षून्धार्मिक्या कथया समददर्शत्समादीदपत्समुदतीतिजत्संप्रजहर्षद्भद्रैकरात्रस्योद्देशं च विभङ्गं चाभाषिष्ट।

अथ खलु भगवान्सायाह्नसमये प्रतिसंलयानाद्व्युत्थितो येनोपस्थानशाला तेनोपसमक्रमीत्; उपसंक्रम्य प्रज्ञप्त आसने न्यषदत्। निषद्य खलु भगवान्भिक्षूनाममन्त्रत — को नु खलु भिक्षव उपस्थानशालायां भिक्षून्धार्मिक्या कथया समददर्शत्समादीदपत्समुदतीतिजत्संप्रजहर्षद्भद्रैकरात्रस्योद्देशं च विभङ्गं चाभाषिष्टेति? आयुष्मान्भदन्तानन्द उपस्थानशालायां भिक्षून्धार्मिक्या कथया समददर्शत्समादीदपत्समुदतीतिजत्संप्रजहर्षद्भद्रैकरात्रस्योद्देशं च विभङ्गं चाभाषिष्टेति।

अथ खलु भगवानायुष्मन्तमानन्दमाममन्त्रत — यथा कथं पुनस्त्वमानन्द भिक्षून्धार्मिक्या कथया समददर्शः समादीदपः समुदतीतिजः संप्रजहर्षो भद्रैकरात्रस्योद्देशं च विभङ्गं चाभाषिष्ठा इति? एवं खल्वहं भदन्त भिक्षून्धार्मिक्या कथया समददर्शं समादीदपं समुदतीतिजं संप्रजहर्षं भद्रैकरात्रस्योद्देशं च विभङ्गं चाभाषिषि —

नान्वागच्छेन्न चातीतं प्रतिकाङ्क्षेदनागतम्। यदतीतं प्रहीणं तदप्राप्तं चाप्यनागतम्॥

प्रत्युत्पन्नं च यो धर्मं तत्र तत्र विपश्यति। असंहार्यमसंकोप्यं तं विद्वाननुबृंहयेत्॥

अद्यैव कृत्यमाताप्यं मरणं श्वो हि वेद कः। न हि नः संगरस्तेन महासेनेन मृत्युना॥

एवंविहारमातप्तमहोरात्रमतन्द्रितम्। तं वै भद्रैकरात्रं हि शान्तः प्रभाषते मुनिः॥

कथं चायुष्मन्तोऽतीतमन्वागच्छति? एवंरूपोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति, एवंवेदनोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति, एवंसंज्ञोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति, एवंसंस्कारोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति, एवंविज्ञानोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति — एवं खल्वायुष्मन्तोऽतीतमन्वागच्छति।

कथं चायुष्मन्तोऽतीतं नान्वागच्छति? एवंरूपोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति, एवंवेदनोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति, एवंसंज्ञोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति, एवंसंस्कारोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति, एवंविज्ञानोऽभूवमतीतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति — एवं खल्वायुष्मन्तोऽतीतं नान्वागच्छति।

कथं चायुष्मन्तोऽनागतं प्रतिकाङ्क्षति? एवंरूपः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति, एवंवेदनः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंज्ञः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंस्कारः स्याम् (पूर्ववत्) एवंविज्ञानः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं समन्वानयति — एवं खल्वायुष्मन्तोऽनागतं प्रतिकाङ्क्षति।

कथं चायुष्मन्तोऽनागतं न प्रतिकाङ्क्षति? एवंरूपः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति, एवंवेदनः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंज्ञः स्याम् (पूर्ववत्) एवंसंस्कारः स्याम् (पूर्ववत्) एवंविज्ञानः स्यामनागतमध्वानमिति तत्र नन्दीं न समन्वानयति — एवं खल्वायुष्मन्तोऽनागतं न प्रतिकाङ्क्षति।

कथं चायुष्मन्तः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु संह्रियते? इहायुष्मन्तोऽश्रुतवान्पृथग्जन आर्याणामदर्ष्यार्यधर्मस्याकोविद आर्यधर्मेऽविनीतः सत्पुरुषाणामदर्शी सत्पुरुषधर्मस्याकोविदः सत्पुरुषधर्मेऽविनीतो रूपमात्मत्वेन समनुपश्यति, रूपवन्तं वात्मानमात्मनि वा रूपं रूपे वात्मानम्; वेदनाम् (पूर्ववत्) संज्ञाम् (पूर्ववत्) संस्कारान् (पूर्ववत्) विज्ञानमात्मत्वेन समनुपश्यति, विज्ञानवन्तं वात्मानमात्मनि वा विज्ञानं विज्ञाने वात्मानम् — एवं खल्वायुष्मन्तः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु संह्रियते।

कथं चायुष्मन्तः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु न संह्रियते? इहायुष्मन्तः श्रुतवानार्यश्रावक आर्याणां दर्ष्यार्यधर्मस्य कोविद आर्यधर्मे सुविनीतः सत्पुरुषाणां दर्शी सत्पुरुषधर्मस्य कोविदः सत्पुरुषधर्मे सुविनीतो न रूपमात्मत्वेन समनुपश्यति, न रूपवन्तं वात्मानं नात्मनि वा रूपं न रूपे वात्मानम्; न वेदनाम् (पूर्ववत्) न संज्ञाम् (पूर्ववत्) न संस्कारान् (पूर्ववत्) न विज्ञानमात्मत्वेन समनुपश्यति, न विज्ञानवन्तं वात्मानं नात्मनि वा विज्ञानं न विज्ञाने वात्मानम् — एवं खल्वायुष्मन्तः प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु न संह्रियते।

नान्वागच्छेन्न चातीतं प्रतिकाङ्क्षेदनागतम्। यदतीतं प्रहीणं तदप्राप्तं चाप्यनागतम्॥

प्रत्युत्पन्नं च यो धर्मं तत्र तत्र विपश्यति। असंहार्यमसंकोप्यं तं विद्वाननुबृंहयेत्॥

अद्यैव कृत्यमाताप्यं मरणं श्वो हि वेद कः। न हि नः संगरस्तेन महासेनेन मृत्युना॥

एवंविहारमातप्तमहोरात्रमतन्द्रितम्। तं वै भद्रैकरात्रं हि शान्तः प्रभाषते मुनिरिति।

एवं खल्वहं भदन्त भिक्षून्धार्मिक्या कथया समददर्शं समादीदपं समुदतीतिजं संप्रजहर्षं भद्रैकरात्रस्योद्देशं च विभङ्गं चाभाषिषीति।

साधु साध्वानन्द! साधु खलु त्वमानन्द भिक्षून्धार्मिक्या कथया समददर्शः समादीदपः समुदतीतिजः संप्रजहर्षो भद्रैकरात्रस्योद्देशं च विभङ्गं चाभाषिष्ठाः —

नान्वागच्छेन्न चातीतं (पूर्ववत्) तं वै भद्रैकरात्रं हि शान्तः प्रभाषते मुनिरिति।

कथं चानन्दातीतमन्वागच्छति (पूर्ववत्) एवं खल्वानन्दातीतमन्वागच्छति। कथं चानन्दातीतं नान्वागच्छति (पूर्ववत्) एवं खल्वानन्दातीतं नान्वागच्छति। कथं चानन्दानागतं प्रतिकाङ्क्षति (पूर्ववत्) एवं खल्वानन्दानागतं प्रतिकाङ्क्षति। कथं चानन्दानागतं न प्रतिकाङ्क्षति (पूर्ववत्) एवं खल्वानन्दानागतं न प्रतिकाङ्क्षति। कथं चानन्द प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु संह्रियते (पूर्ववत्) एवं खल्वानन्द प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु संह्रियते। कथं चानन्द प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु न संह्रियते (पूर्ववत्) एवं खल्वानन्द प्रत्युत्पन्नेषु धर्मेषु न संह्रियते।

नान्वागच्छेन्न चातीतं (पूर्ववत्) तं वै भद्रैकरात्रं हि शान्तः प्रभाषते मुनिरिति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमना आयुष्मानानन्दो भगवतो भाषितमभ्यनन्दीदिति।

आनन्दभद्रैकरात्रसूत्रं निष्ठितं द्वितीयम्॥

—

madhyamanikāye uparipañcāśatpāṭhe vibhaṅgavarge ānandabhadraikarātrasūtraṃ dvitīyam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñśrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tena khalu punaḥ samayenāyuṣmānānanda upasthānaśālāyāṃ bhikṣūndhārmikyā kathayā samadadarśatsamādīdapatsamudatītijatsaṃprajaharṣadbhadraikarātrasyoddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ cābhāṣiṣṭa.

atha khalu bhagavānsāyāhnasamaye pratisaṃlayānādvyutthito yenopasthānaśālā tenopasamakramīt; upasaṃkramya prajñapta āsane nyaṣadat. niṣadya khalu bhagavānbhikṣūnāmamantrata — ko nu khalu bhikṣava upasthānaśālāyāṃ bhikṣūndhārmikyā kathayā samadadarśatsamādīdapatsamudatītijatsaṃprajaharṣadbhadraikarātrasyoddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ cābhāṣiṣṭeti? āyuṣmānbhadantānanda upasthānaśālāyāṃ bhikṣūndhārmikyā kathayā samadadarśatsamādīdapatsamudatītijatsaṃprajaharṣadbhadraikarātrasyoddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ cābhāṣiṣṭeti.

atha khalu bhagavānāyuṣmantamānandamāmamantrata — yathā kathaṃ punastvamānanda bhikṣūndhārmikyā kathayā samadadarśaḥ samādīdapaḥ samudatītijaḥ saṃprajaharṣo bhadraikarātrasyoddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ cābhāṣiṣṭhā iti? evaṃ khalvahaṃ bhadanta bhikṣūndhārmikyā kathayā samadadarśaṃ samādīdapaṃ samudatītijaṃ saṃprajaharṣaṃ bhadraikarātrasyoddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ cābhāṣiṣi —

nānvāgacchenna cātītaṃ pratikāṅkṣedanāgatam. yadatītaṃ prahīṇaṃ tadaprāptaṃ cāpyanāgatam..

pratyutpannaṃ ca yo dharmaṃ tatra tatra vipaśyati. asaṃhāryamasaṃkopyaṃ taṃ vidvānanubṛṃhayet..

adyaiva kṛtyamātāpyaṃ maraṇaṃ śvo hi veda kaḥ. na hi naḥ saṃgarastena mahāsenena mṛtyunā..

evaṃvihāramātaptamahorātramatandritam. taṃ vai bhadraikarātraṃ hi śāntaḥ prabhāṣate muniḥ..

kathaṃ cāyuṣmanto'tītamanvāgacchati? evaṃrūpo'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati, evaṃvedano'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati, evaṃsaṃjño'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati, evaṃsaṃskāro'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati, evaṃvijñāno'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati — evaṃ khalvāyuṣmanto'tītamanvāgacchati.

kathaṃ cāyuṣmanto'tītaṃ nānvāgacchati? evaṃrūpo'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati, evaṃvedano'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati, evaṃsaṃjño'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati, evaṃsaṃskāro'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati, evaṃvijñāno'bhūvamatītamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati — evaṃ khalvāyuṣmanto'tītaṃ nānvāgacchati.

kathaṃ cāyuṣmanto'nāgataṃ pratikāṅkṣati? evaṃrūpaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati, evaṃvedanaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃjñaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃskāraḥ syām (pūrvavat) evaṃvijñānaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ samanvānayati — evaṃ khalvāyuṣmanto'nāgataṃ pratikāṅkṣati.

kathaṃ cāyuṣmanto'nāgataṃ na pratikāṅkṣati? evaṃrūpaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati, evaṃvedanaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃjñaḥ syām (pūrvavat) evaṃsaṃskāraḥ syām (pūrvavat) evaṃvijñānaḥ syāmanāgatamadhvānamiti tatra nandīṃ na samanvānayati — evaṃ khalvāyuṣmanto'nāgataṃ na pratikāṅkṣati.

kathaṃ cāyuṣmantaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu saṃhriyate? ihāyuṣmanto'śrutavānpṛthagjana āryāṇāmadarṣyāryadharmasyākovida āryadharme'vinītaḥ satpuruṣāṇāmadarśī satpuruṣadharmasyākovidaḥ satpuruṣadharme'vinīto rūpamātmatvena samanupaśyati, rūpavantaṃ vātmānamātmani vā rūpaṃ rūpe vātmānam; vedanām (pūrvavat) saṃjñām (pūrvavat) saṃskārān (pūrvavat) vijñānamātmatvena samanupaśyati, vijñānavantaṃ vātmānamātmani vā vijñānaṃ vijñāne vātmānam — evaṃ khalvāyuṣmantaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu saṃhriyate.

kathaṃ cāyuṣmantaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu na saṃhriyate? ihāyuṣmantaḥ śrutavānāryaśrāvaka āryāṇāṃ darṣyāryadharmasya kovida āryadharme suvinītaḥ satpuruṣāṇāṃ darśī satpuruṣadharmasya kovidaḥ satpuruṣadharme suvinīto na rūpamātmatvena samanupaśyati, na rūpavantaṃ vātmānaṃ nātmani vā rūpaṃ na rūpe vātmānam; na vedanām (pūrvavat) na saṃjñām (pūrvavat) na saṃskārān (pūrvavat) na vijñānamātmatvena samanupaśyati, na vijñānavantaṃ vātmānaṃ nātmani vā vijñānaṃ na vijñāne vātmānam — evaṃ khalvāyuṣmantaḥ pratyutpanneṣu dharmeṣu na saṃhriyate.

nānvāgacchenna cātītaṃ pratikāṅkṣedanāgatam. yadatītaṃ prahīṇaṃ tadaprāptaṃ cāpyanāgatam..

pratyutpannaṃ ca yo dharmaṃ tatra tatra vipaśyati. asaṃhāryamasaṃkopyaṃ taṃ vidvānanubṛṃhayet..

adyaiva kṛtyamātāpyaṃ maraṇaṃ śvo hi veda kaḥ. na hi naḥ saṃgarastena mahāsenena mṛtyunā..

evaṃvihāramātaptamahorātramatandritam. taṃ vai bhadraikarātraṃ hi śāntaḥ prabhāṣate muniriti.

evaṃ khalvahaṃ bhadanta bhikṣūndhārmikyā kathayā samadadarśaṃ samādīdapaṃ samudatītijaṃ saṃprajaharṣaṃ bhadraikarātrasyoddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ cābhāṣiṣīti.

sādhu sādhvānanda! sādhu khalu tvamānanda bhikṣūndhārmikyā kathayā samadadarśaḥ samādīdapaḥ samudatītijaḥ saṃprajaharṣo bhadraikarātrasyoddeśaṃ ca vibhaṅgaṃ cābhāṣiṣṭhāḥ —

nānvāgacchenna cātītaṃ (pūrvavat) taṃ vai bhadraikarātraṃ hi śāntaḥ prabhāṣate muniriti.

kathaṃ cānandātītamanvāgacchati (pūrvavat) evaṃ khalvānandātītamanvāgacchati. kathaṃ cānandātītaṃ nānvāgacchati (pūrvavat) evaṃ khalvānandātītaṃ nānvāgacchati. kathaṃ cānandānāgataṃ pratikāṅkṣati (pūrvavat) evaṃ khalvānandānāgataṃ pratikāṅkṣati. kathaṃ cānandānāgataṃ na pratikāṅkṣati (pūrvavat) evaṃ khalvānandānāgataṃ na pratikāṅkṣati. kathaṃ cānanda pratyutpanneṣu dharmeṣu saṃhriyate (pūrvavat) evaṃ khalvānanda pratyutpanneṣu dharmeṣu saṃhriyate. kathaṃ cānanda pratyutpanneṣu dharmeṣu na saṃhriyate (pūrvavat) evaṃ khalvānanda pratyutpanneṣu dharmeṣu na saṃhriyate.

nānvāgacchenna cātītaṃ (pūrvavat) taṃ vai bhadraikarātraṃ hi śāntaḥ prabhāṣate muniriti.

idamavocadbhagavān. āttamanā āyuṣmānānando bhagavato bhāṣitamabhyanandīditi.

ānandabhadraikarātrasūtraṃ niṣṭhitaṃ dvitīyam..

← mn131 
mn 
 mn133 →
Search
buddhism/mn/mn132.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51