MN142 dakṣiṇāvibhaṅgasūtram
Summary: When his foster mother Mahāprajāvatī Gautamī attempts to present a pair of handmade robes to him personally, the Buddha instructs her to dedicate them to the entire Saṅgha to generate immeasurable merit. He outlines fourteen types of individual gifts, seven categories of communal offerings, and the four modes of karmic purification depending upon the moral integrity of giver and recipient.
मध्यमनिकाये उपरिपञ्चाशत्पाठे चतुर्थे विभङ्गवर्गे दक्षिणाविभङ्गसूत्रं द्वादशम्
एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्शाक्येषु विहरति स्म कपिलवस्तुनि न्यग्रोधारामे। अथ खलु महाप्रजावती गौतमी नवं दूष्ययुगमादाय येन भगवांस्तेनोपसमक्रमीत्। उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णा खलु महाप्रजावती गौतमी भगवन्तमेतदवोचत् — इदं मे भदन्त नवं दूष्ययुगं भगवन्तमुद्दिश्य स्वयङ्कृत्तं स्वयमूतम्। तन्मे भदन्त भगवान्प्रतिगृह्णात्वनुकम्पामुपादायेति। एवमुक्ते भगवान्महाप्रजावतीं गौतमीमेतदवोचत् — सङ्घे गौतमि देहि। सङ्घे ते दत्तेऽहञ्चैव पूजितो भविष्यामि सङ्घश्चेति। द्वितीयमपि खलु महाप्रजावती गौतमी भगवन्तमेतदवोचत् — इदं मे भदन्त नवं दूष्ययुगं भगवन्तमुद्दिश्य स्वयङ्कृत्तं स्वयमूतम्। तन्मे भदन्त भगवान्प्रतिगृह्णात्वनुकम्पामुपादायेति। द्वितीयमपि खलु भगवान्महाप्रजावतीं गौतमीमेतदवोचत् — सङ्घे गौतमि देहि। सङ्घे ते दत्तेऽहञ्चैव पूजितो भविष्यामि सङ्घश्चेति। तृतीयमपि खलु महाप्रजावती गौतमी भगवन्तमेतदवोचत् — इदं मे भदन्त नवं दूष्ययुगं भगवन्तमुद्दिश्य स्वयङ्कृत्तं स्वयमूतम्। तन्मे भदन्त भगवान्प्रतिगृह्णात्वनुकम्पामुपादायेति। तृतीयमपि खलु भगवान्महाप्रजावतीं गौतमीमेतदवोचत् — सङ्घे गौतमि देहि। सङ्घे ते दत्तेऽहञ्चैव पूजितो भविष्यामि सङ्घश्चेति।
एवमुक्ते आयुष्मानानन्दो भगवन्तमेतदवोचत् — प्रतिगृह्णातु भदन्त भगवान्महाप्रजावत्या गौतम्या नवं दूष्ययुगम्। बहूपकारा भदन्त महाप्रजावती गौतमी भगवतो मातृष्वसापादिका पोषिका क्षीरस्य दायिका, भगवन्तं जनयित्र्यां कालगतायां स्तन्यमपीप्यत्। भगवानपि भदन्त बहूपकारो महाप्रजावत्या गौतम्याः। भगवन्तं भदन्तागम्य महाप्रजावती गौतमी बुद्धं शरणङ्गता, धर्मं शरणङ्गता, सङ्घं शरणङ्गता। भगवन्तं भदन्तागम्य महाप्रजावती गौतमी प्राणातिपातात्प्रतिविरतादत्तादानात्प्रतिविरता कामेषु मिथ्याचारात्प्रतिविरता मृषावादात्प्रतिविरता सुरामैरेयमद्यप्रमादस्थानात्प्रतिविरता। भगवन्तं भदन्तागम्य महाप्रजावती गौतमी बुद्धेऽवेत्यप्रसादेन समन्वागता, धर्मेऽवेत्यप्रसादेन समन्वागता, सङ्घेऽवेत्यप्रसादेन समन्वागतार्यकान्तैः शीलैः समन्वागता। भगवन्तं भदन्तागम्य महाप्रजावती गौतमी दुःखे निष्काङ्क्षा, दुःखसमुदये निष्काङ्क्षा, दुःखनिरोधे निष्काङ्क्षा, दुःखनिरोधगामिन्यां प्रतिपदि निष्काङ्क्षा। भगवानपि भदन्त बहूपकारो महाप्रजावत्या गौतम्या इति।
एवमेतदानन्द। यमानन्द पुद्गलः पुद्गलमागम्य बुद्धं शरणङ्गतो भवति, धर्मं शरणङ्गतो भवति, सङ्घं शरणङ्गतो भवत्यस्यानन्द पुद्गलस्यानेन पुद्गलेन न सुप्रतिकारं वदामि — यदिदमभिवादनप्रत्युत्थानाञ्जलिकर्मसामीचीकर्मचीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारानुप्रदानेन।
यमानन्द पुद्गलः पुद्गलमागम्य प्राणातिपातात्प्रतिविरतो भवत्यदत्तादानात्प्रतिविरतो भवति, कामेषु मिथ्याचारात्प्रतिविरतो भवति, मृषावादात्प्रतिविरतो भवति, सुरामैरेयमद्यप्रमादस्थानात्प्रतिविरतो भवत्यस्यानन्द पुद्गलस्यानेन पुद्गलेन न सुप्रतिकारं वदामि — यदिदमभिवादनप्रत्युत्थानाञ्जलिकर्मसामीचीकर्मचीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारानुप्रदानेन।
यमानन्द पुद्गलः पुद्गलमागम्य बुद्धेऽवेत्यप्रसादेन समन्वागतो भवति, धर्मे (पूर्ववत्) सङ्घे (पूर्ववत्) आर्यकान्तैः शीलैः समन्वागतो भवत्यस्यानन्द पुद्गलस्यानेन पुद्गलेन न सुप्रतिकारं वदामि — यदिदमभिवादनप्रत्युत्थानाञ्जलिकर्मसामीचीकर्मचीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारानुप्रदानेन।
यमानन्द पुद्गलः पुद्गलमागम्य दुःखे निष्काङ्क्षो भवति, दुःखसमुदये निष्काङ्क्षो भवति, दुःखनिरोधे निष्काङ्क्षो भवति, दुःखनिरोधगामिन्यां प्रतिपदि निष्काङ्क्षो भवत्यस्यानन्द पुद्गलस्यानेन पुद्गलेन न सुप्रतिकारं वदामि — यदिदमभिवादनप्रत्युत्थानाञ्जलिकर्मसामीचीकर्मचीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारानुप्रदानेन।
चतुर्दश खलु पुनरिमा आनन्द प्रातिपौद्गलिक्यो दक्षिणाः। कतमाश्चतुर्दश? तथागतेऽर्हति सम्यक्सम्बुद्धे दानं ददाति — इयं प्रथमा प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। प्रत्येकसम्बुद्धे दानं ददाति — इयं द्वितीया प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। तथागतश्रावकेऽर्हति दानं ददाति — इयं तृतीया प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। अर्हत्त्वफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने दानं ददाति — इयं चतुर्थी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। अनागामिने दानं ददाति — इयं पञ्चमी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। अनागामिफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने दानं ददाति — इयं षष्ठी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। सकृदागामिने दानं ददाति — इयं सप्तमी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। सकृदागामिफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने दानं ददाति — इयमष्टमी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। स्रोतआपन्ने दानं ददाति — इयं नवमी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। स्रोतआपत्तिफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने दानं ददाति — इयं दशमी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। बाह्यके कामेषु वीतरागे दानं ददाति — इयमेकादशी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। पृथग्जनशीलवति दानं ददाति — इयं द्वादशी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। पृथग्जनदुःशीले दानं ददाति — इयं त्रयोदशी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणा। तिर्यग्गते दानं ददाति — इयं चतुर्दशी प्रातिपौद्गलिकी दक्षिणेति।
तत्रानन्द तिर्यग्गते दानं दत्त्वा शतगुणा दक्षिणा प्रतिकाङ्क्षितव्या, पृथग्जनदुःशीले दानं दत्त्वा सहस्रगुणा दक्षिणा प्रतिकाङ्क्षितव्या, पृथग्जनशीलवति दानं दत्त्वा शतसहस्रगुणा दक्षिणा प्रतिकाङ्क्षितव्या, बाह्यके कामेषु वीतरागे दानं दत्त्वा कोटिशतसहस्रगुणा दक्षिणा प्रतिकाङ्क्षितव्या, स्रोतआपत्तिफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने दानं दत्त्वासङ्ख्येयाप्रमेया दक्षिणा प्रतिकाङ्क्षितव्या, कः पुनर्वादः स्रोतआपन्ने, कः पुनर्वादः सकृदागामिफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने, कः पुनर्वादः सकृदागामिनः, कः पुनर्वादोऽनागामिफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने, कः पुनर्वादोऽनागामिनः, कः पुनर्वादोऽर्हत्त्वफलसाक्षात्क्रियायै प्रतिपन्ने, कः पुनर्वादोऽर्हति, कः पुनर्वादः प्रत्येकसम्बुद्धे, कः पुनर्वादस्तथागतेऽर्हति सम्यक्सम्बुद्धे।
सप्त खलु पुनरिमा आनन्द सङ्घगता दक्षिणाः। कतमाः सप्त? बुद्धप्रमुख उभयसङ्घे दानं ददाति — इयं प्रथमा सङ्घगता दक्षिणा। तथागते परिनिर्वृत उभयसङ्घे दानं ददाति — इयं द्वितीया सङ्घगता दक्षिणा। भिक्षुसङ्घे दानं ददाति — इयं तृतीया सङ्घगता दक्षिणा। भिक्षुणीसङ्घे दानं ददाति — इयं चतुर्थी सङ्घगता दक्षिणा। एतावतो मे भिक्षूंश्च भिक्षुणीश्च सङ्घत उद्दिशतेति दानं ददाति — इयं पञ्चमी सङ्घगता दक्षिणा। एतावतो मे भिक्षून्सङ्घत उद्दिशतेति दानं ददाति — इयं षष्ठी सङ्घगता दक्षिणा। एतावतीर्मे भिक्षुणीः सङ्घत उद्दिशतेति दानं ददाति — इयं सप्तमी सङ्घगता दक्षिणा।
भविष्यन्ति खलु पुनरानन्दान्तागतेऽध्वनि गोत्रभुवः काषायकण्ठा दुःशीलाः पापधर्माणः। तेषु दुःशीलेषु सङ्घमुद्दिश्य दानं दास्यन्ति। तदाप्यहमानन्द सङ्घगतां दक्षिणामसङ्ख्येयामप्रमेयां वदामि। न त्वेवाहमानन्द केनचित्पर्यायेण सङ्घगताया दक्षिणायाः प्रातिपौद्गलिकं दानं महाफलतरं वदामि।
चतस्रः खल्विमा आनन्द दक्षिणाविशुद्धयः। कतमाश्चतस्रः? अस्त्यानन्द दक्षिणा दायकतो विशुध्यति न प्रतिग्राहकतः। अस्त्यानन्द दक्षिणा प्रतिग्राहकतो विशुध्यति न दायकतः। अस्त्यानन्द दक्षिणा नैव दायकतो विशुध्यति न प्रतिग्राहकतः। अस्त्यानन्द दक्षिणा दायकतश्चैव विशुध्यति प्रतिग्राहकतश्च।
कथञ्चानन्द दक्षिणा दायकतो विशुध्यति न प्रतिग्राहकतः? इहानन्द दायको भवति शीलवान्कल्याणधर्मा, प्रतिग्राहका भवन्ति दुःशीलाः पापधर्माणः — एवं खल्वानन्द दक्षिणा दायकतो विशुध्यति न प्रतिग्राहकतः।
कथञ्चानन्द दक्षिणा प्रतिग्राहकतो विशुध्यति न दायकतः? इहानन्द दायको भवति दुःशीलः पापधर्मा, प्रतिग्राहका भवन्ति शीलवन्तः कल्याणधर्माणः — एवं खल्वानन्द दक्षिणा प्रतिग्राहकतो विशुध्यति न दायकतः।
कथञ्चानन्द दक्षिणा नैव दायकतो विशुध्यति न प्रतिग्राहकतः? इहानन्द दायकश्च भवति दुःशीलः पापधर्मा, प्रतिग्राहकाश्च भवन्ति दुःशीलाः पापधर्माणः — एवं खल्वानन्द दक्षिणा नैव दायकतो विशुध्यति न प्रतिग्राहकतः।
कथञ्चानन्द दक्षिणा दायकतश्चैव विशुध्यति प्रतिग्राहकतश्च? इहानन्द दायकश्च भवति शीलवान्कल्याणधर्मा, प्रतिग्राहकाश्च भवन्ति शीलवन्तः कल्याणधर्माणः — एवं खल्वानन्द दक्षिणा दायकतश्चैव विशुध्यति प्रतिग्राहकतश्च। इमाः खल्वानन्द चतस्रो दक्षिणाविशुद्धय इति।
इदमवोचद्भगवान्। इदमुक्त्वा सुगतोऽथापरमेतदवोचच्छास्ता —
यः शीलवान्दुःशीलेषु ददाति दानं धर्मेण लब्धं सुप्रसन्नचित्तः। अभिश्रद्दधत्कर्मफलमुदारं सा दक्षिणा दायकतो विशुध्यति॥
यो दुःशीलः शीलवत्सु ददाति दानमधर्मेण लब्धमप्रसन्नचित्तः। अनभिश्रद्दधत्कर्मफलमुदारं सा दक्षिणा प्रतिग्राहकतो विशुध्यति॥
यो दुःशीलो दुःशीलेषु ददाति दानमधर्मेण लब्धमप्रसन्नचित्तः। अनभिश्रद्दधत्कर्मफलमुदारं न तद्दानं विपुलफलमिति ब्रवीमि॥
यः शीलवाञ्शीलवत्सु ददाति दानं धर्मेण लब्धं सुप्रसन्नचित्तः। अभिश्रद्दधत्कर्मफलमुदारं तद्वै दानं विपुलफलमिति ब्रवीमि॥
यो वीतरागो वीतरागेषु ददाति दानं धर्मेण लब्धं सुप्रसन्नचित्तः। अभिश्रद्दधत्कर्मफलमुदारं तद्वै दानमामिषदानानामग्रमिति॥
दक्षिणाविभङ्गसूत्रं निष्ठितं द्वादशम्। विभङ्गवर्गो निष्ठितश्चतुर्थः।
तस्योद्दानम् — भद्रैकानन्दकात्यायनलोमशकङ्गीयाः शुभः। महाकर्मषडायतनविभङ्गा उद्देशारणे धातुः सत्यं दक्षिणाविभङ्गसूत्रमिति॥
—
madhyamanikāye uparipañcāśatpāṭhe caturthe vibhaṅgavarge dakṣiṇāvibhaṅgasūtraṃ dvādaśam
evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñśākyeṣu viharati sma kapilavastuni nyagrodhārāme. atha khalu mahāprajāvatī gautamī navaṃ dūṣyayugamādāya yena bhagavāṃstenopasamakramīt. upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇā khalu mahāprajāvatī gautamī bhagavantametadavocat — idaṃ me bhadanta navaṃ dūṣyayugaṃ bhagavantamuddiśya svayaṅkṛttaṃ svayamūtam. tanme bhadanta bhagavānpratigṛhṇātvanukampāmupādāyeti. evamukte bhagavānmahāprajāvatīṃ gautamīmetadavocat — saṅghe gautami dehi. saṅghe te datte'hañcaiva pūjito bhaviṣyāmi saṅghaśceti. dvitīyamapi khalu mahāprajāvatī gautamī bhagavantametadavocat — idaṃ me bhadanta navaṃ dūṣyayugaṃ bhagavantamuddiśya svayaṅkṛttaṃ svayamūtam. tanme bhadanta bhagavānpratigṛhṇātvanukampāmupādāyeti. dvitīyamapi khalu bhagavānmahāprajāvatīṃ gautamīmetadavocat — saṅghe gautami dehi. saṅghe te datte'hañcaiva pūjito bhaviṣyāmi saṅghaśceti. tṛtīyamapi khalu mahāprajāvatī gautamī bhagavantametadavocat — idaṃ me bhadanta navaṃ dūṣyayugaṃ bhagavantamuddiśya svayaṅkṛttaṃ svayamūtam. tanme bhadanta bhagavānpratigṛhṇātvanukampāmupādāyeti. tṛtīyamapi khalu bhagavānmahāprajāvatīṃ gautamīmetadavocat — saṅghe gautami dehi. saṅghe te datte'hañcaiva pūjito bhaviṣyāmi saṅghaśceti.
evamukte āyuṣmānānando bhagavantametadavocat — pratigṛhṇātu bhadanta bhagavānmahāprajāvatyā gautamyā navaṃ dūṣyayugam. bahūpakārā bhadanta mahāprajāvatī gautamī bhagavato mātṛṣvasāpādikā poṣikā kṣīrasya dāyikā, bhagavantaṃ janayitryāṃ kālagatāyāṃ stanyamapīpyat. bhagavānapi bhadanta bahūpakāro mahāprajāvatyā gautamyāḥ. bhagavantaṃ bhadantāgamya mahāprajāvatī gautamī buddhaṃ śaraṇaṅgatā, dharmaṃ śaraṇaṅgatā, saṅghaṃ śaraṇaṅgatā. bhagavantaṃ bhadantāgamya mahāprajāvatī gautamī prāṇātipātātprativiratādattādānātprativiratā kāmeṣu mithyācārātprativiratā mṛṣāvādātprativiratā surāmaireyamadyapramādasthānātprativiratā. bhagavantaṃ bhadantāgamya mahāprajāvatī gautamī buddhe'vetyaprasādena samanvāgatā, dharme'vetyaprasādena samanvāgatā, saṅghe'vetyaprasādena samanvāgatāryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatā. bhagavantaṃ bhadantāgamya mahāprajāvatī gautamī duḥkhe niṣkāṅkṣā, duḥkhasamudaye niṣkāṅkṣā, duḥkhanirodhe niṣkāṅkṣā, duḥkhanirodhagāminyāṃ pratipadi niṣkāṅkṣā. bhagavānapi bhadanta bahūpakāro mahāprajāvatyā gautamyā iti.
evametadānanda. yamānanda pudgalaḥ pudgalamāgamya buddhaṃ śaraṇaṅgato bhavati, dharmaṃ śaraṇaṅgato bhavati, saṅghaṃ śaraṇaṅgato bhavatyasyānanda pudgalasyānena pudgalena na supratikāraṃ vadāmi — yadidamabhivādanapratyutthānāñjalikarmasāmīcīkarmacīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārānupradānena.
yamānanda pudgalaḥ pudgalamāgamya prāṇātipātātprativirato bhavatyadattādānātprativirato bhavati, kāmeṣu mithyācārātprativirato bhavati, mṛṣāvādātprativirato bhavati, surāmaireyamadyapramādasthānātprativirato bhavatyasyānanda pudgalasyānena pudgalena na supratikāraṃ vadāmi — yadidamabhivādanapratyutthānāñjalikarmasāmīcīkarmacīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārānupradānena.
yamānanda pudgalaḥ pudgalamāgamya buddhe'vetyaprasādena samanvāgato bhavati, dharme (pūrvavat) saṅghe (pūrvavat) āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgato bhavatyasyānanda pudgalasyānena pudgalena na supratikāraṃ vadāmi — yadidamabhivādanapratyutthānāñjalikarmasāmīcīkarmacīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārānupradānena.
yamānanda pudgalaḥ pudgalamāgamya duḥkhe niṣkāṅkṣo bhavati, duḥkhasamudaye niṣkāṅkṣo bhavati, duḥkhanirodhe niṣkāṅkṣo bhavati, duḥkhanirodhagāminyāṃ pratipadi niṣkāṅkṣo bhavatyasyānanda pudgalasyānena pudgalena na supratikāraṃ vadāmi — yadidamabhivādanapratyutthānāñjalikarmasāmīcīkarmacīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārānupradānena.
caturdaśa khalu punarimā ānanda prātipaudgalikyo dakṣiṇāḥ. katamāścaturdaśa? tathāgate'rhati samyaksambuddhe dānaṃ dadāti — iyaṃ prathamā prātipaudgalikī dakṣiṇā. pratyekasambuddhe dānaṃ dadāti — iyaṃ dvitīyā prātipaudgalikī dakṣiṇā. tathāgataśrāvake'rhati dānaṃ dadāti — iyaṃ tṛtīyā prātipaudgalikī dakṣiṇā. arhattvaphalasākṣātkriyāyai pratipanne dānaṃ dadāti — iyaṃ caturthī prātipaudgalikī dakṣiṇā. anāgāmine dānaṃ dadāti — iyaṃ pañcamī prātipaudgalikī dakṣiṇā. anāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipanne dānaṃ dadāti — iyaṃ ṣaṣṭhī prātipaudgalikī dakṣiṇā. sakṛdāgāmine dānaṃ dadāti — iyaṃ saptamī prātipaudgalikī dakṣiṇā. sakṛdāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipanne dānaṃ dadāti — iyamaṣṭamī prātipaudgalikī dakṣiṇā. srotaāpanne dānaṃ dadāti — iyaṃ navamī prātipaudgalikī dakṣiṇā. srotaāpattiphalasākṣātkriyāyai pratipanne dānaṃ dadāti — iyaṃ daśamī prātipaudgalikī dakṣiṇā. bāhyake kāmeṣu vītarāge dānaṃ dadāti — iyamekādaśī prātipaudgalikī dakṣiṇā. pṛthagjanaśīlavati dānaṃ dadāti — iyaṃ dvādaśī prātipaudgalikī dakṣiṇā. pṛthagjanaduḥśīle dānaṃ dadāti — iyaṃ trayodaśī prātipaudgalikī dakṣiṇā. tiryaggate dānaṃ dadāti — iyaṃ caturdaśī prātipaudgalikī dakṣiṇeti.
tatrānanda tiryaggate dānaṃ dattvā śataguṇā dakṣiṇā pratikāṅkṣitavyā, pṛthagjanaduḥśīle dānaṃ dattvā sahasraguṇā dakṣiṇā pratikāṅkṣitavyā, pṛthagjanaśīlavati dānaṃ dattvā śatasahasraguṇā dakṣiṇā pratikāṅkṣitavyā, bāhyake kāmeṣu vītarāge dānaṃ dattvā koṭiśatasahasraguṇā dakṣiṇā pratikāṅkṣitavyā, srotaāpattiphalasākṣātkriyāyai pratipanne dānaṃ dattvāsaṅkhyeyāprameyā dakṣiṇā pratikāṅkṣitavyā, kaḥ punarvādaḥ srotaāpanne, kaḥ punarvādaḥ sakṛdāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipanne, kaḥ punarvādaḥ sakṛdāgāminaḥ, kaḥ punarvādo'nāgāmiphalasākṣātkriyāyai pratipanne, kaḥ punarvādo'nāgāminaḥ, kaḥ punarvādo'rhattvaphalasākṣātkriyāyai pratipanne, kaḥ punarvādo'rhati, kaḥ punarvādaḥ pratyekasambuddhe, kaḥ punarvādastathāgate'rhati samyaksambuddhe.
sapta khalu punarimā ānanda saṅghagatā dakṣiṇāḥ. katamāḥ sapta? buddhapramukha ubhayasaṅghe dānaṃ dadāti — iyaṃ prathamā saṅghagatā dakṣiṇā. tathāgate parinirvṛta ubhayasaṅghe dānaṃ dadāti — iyaṃ dvitīyā saṅghagatā dakṣiṇā. bhikṣusaṅghe dānaṃ dadāti — iyaṃ tṛtīyā saṅghagatā dakṣiṇā. bhikṣuṇīsaṅghe dānaṃ dadāti — iyaṃ caturthī saṅghagatā dakṣiṇā. etāvato me bhikṣūṃśca bhikṣuṇīśca saṅghata uddiśateti dānaṃ dadāti — iyaṃ pañcamī saṅghagatā dakṣiṇā. etāvato me bhikṣūnsaṅghata uddiśateti dānaṃ dadāti — iyaṃ ṣaṣṭhī saṅghagatā dakṣiṇā. etāvatīrme bhikṣuṇīḥ saṅghata uddiśateti dānaṃ dadāti — iyaṃ saptamī saṅghagatā dakṣiṇā.
bhaviṣyanti khalu punarānandāntāgate'dhvani gotrabhuvaḥ kāṣāyakaṇṭhā duḥśīlāḥ pāpadharmāṇaḥ. teṣu duḥśīleṣu saṅghamuddiśya dānaṃ dāsyanti. tadāpyahamānanda saṅghagatāṃ dakṣiṇāmasaṅkhyeyāmaprameyāṃ vadāmi. na tvevāhamānanda kenacitparyāyeṇa saṅghagatāyā dakṣiṇāyāḥ prātipaudgalikaṃ dānaṃ mahāphalataraṃ vadāmi.
catasraḥ khalvimā ānanda dakṣiṇāviśuddhayaḥ. katamāścatasraḥ? astyānanda dakṣiṇā dāyakato viśudhyati na pratigrāhakataḥ. astyānanda dakṣiṇā pratigrāhakato viśudhyati na dāyakataḥ. astyānanda dakṣiṇā naiva dāyakato viśudhyati na pratigrāhakataḥ. astyānanda dakṣiṇā dāyakataścaiva viśudhyati pratigrāhakataśca.
kathañcānanda dakṣiṇā dāyakato viśudhyati na pratigrāhakataḥ? ihānanda dāyako bhavati śīlavānkalyāṇadharmā, pratigrāhakā bhavanti duḥśīlāḥ pāpadharmāṇaḥ — evaṃ khalvānanda dakṣiṇā dāyakato viśudhyati na pratigrāhakataḥ.
kathañcānanda dakṣiṇā pratigrāhakato viśudhyati na dāyakataḥ? ihānanda dāyako bhavati duḥśīlaḥ pāpadharmā, pratigrāhakā bhavanti śīlavantaḥ kalyāṇadharmāṇaḥ — evaṃ khalvānanda dakṣiṇā pratigrāhakato viśudhyati na dāyakataḥ.
kathañcānanda dakṣiṇā naiva dāyakato viśudhyati na pratigrāhakataḥ? ihānanda dāyakaśca bhavati duḥśīlaḥ pāpadharmā, pratigrāhakāśca bhavanti duḥśīlāḥ pāpadharmāṇaḥ — evaṃ khalvānanda dakṣiṇā naiva dāyakato viśudhyati na pratigrāhakataḥ.
kathañcānanda dakṣiṇā dāyakataścaiva viśudhyati pratigrāhakataśca? ihānanda dāyakaśca bhavati śīlavānkalyāṇadharmā, pratigrāhakāśca bhavanti śīlavantaḥ kalyāṇadharmāṇaḥ — evaṃ khalvānanda dakṣiṇā dāyakataścaiva viśudhyati pratigrāhakataśca. imāḥ khalvānanda catasro dakṣiṇāviśuddhaya iti.
idamavocadbhagavān. idamuktvā sugato'thāparametadavocacchāstā —
yaḥ śīlavānduḥśīleṣu dadāti dānaṃ dharmeṇa labdhaṃ suprasannacittaḥ. abhiśraddadhatkarmaphalamudāraṃ sā dakṣiṇā dāyakato viśudhyati..
yo duḥśīlaḥ śīlavatsu dadāti dānamadharmeṇa labdhamaprasannacittaḥ. anabhiśraddadhatkarmaphalamudāraṃ sā dakṣiṇā pratigrāhakato viśudhyati..
yo duḥśīlo duḥśīleṣu dadāti dānamadharmeṇa labdhamaprasannacittaḥ. anabhiśraddadhatkarmaphalamudāraṃ na taddānaṃ vipulaphalamiti bravīmi..
yaḥ śīlavāñśīlavatsu dadāti dānaṃ dharmeṇa labdhaṃ suprasannacittaḥ. abhiśraddadhatkarmaphalamudāraṃ tadvai dānaṃ vipulaphalamiti bravīmi..
yo vītarāgo vītarāgeṣu dadāti dānaṃ dharmeṇa labdhaṃ suprasannacittaḥ. abhiśraddadhatkarmaphalamudāraṃ tadvai dānamāmiṣadānānāmagramiti..
dakṣiṇāvibhaṅgasūtraṃ niṣṭhitaṃ dvādaśam. vibhaṅgavargo niṣṭhitaścaturthaḥ.
tasyoddānam — bhadraikānandakātyāyanalomaśakaṅgīyāḥ śubhaḥ. mahākarmaṣaḍāyatanavibhaṅgā uddeśāraṇe dhātuḥ satyaṃ dakṣiṇāvibhaṅgasūtramiti..