This is a Sanskrit translation of https://suttacentral.net/mn20/pli/ms
Madhyama Nikāya 20 — vitarkasaṃsthānasūktam — Stabilization of thoughts
madhyamanikāyasūktam 20 - vitarkasaṃsthānasūktam
evaṃ mayā śrutam—ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ vyahārṣīj jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayiṣṭa— “bhikṣava” iti.
“bhadanta” iti te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavān etad avocat—
“adhicittam anuyuktena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā pañca nimittāni kālena kālaṃ manasi kartavyāni. katamāni pañca?
iha, bhikṣavaḥ, bhikṣoryan nimittam āgamya yan nimittaṃ manasikurvata utpadyante pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā tasmān nimittād anyan nimittaṃ manasi kartavyaṃ kuśalopasaṃhitam. tasya tasmān nimittād anyan nimittaṃ manasikurvataḥ kuśalopasaṃhitaṃ ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. tadyathāpi, bhikṣavaḥ, dakṣaḥ palagaṇḍo vā palagaṇḍāntevāsī vā sūkṣmayā āṇyaudārikām āṇim abhinihanyād abhinirhared abhinivartayet; evam eva khalu, bhikṣavaḥ, bhikṣoryan nimittam āgamya yan nimittaṃ manasikurvata utpadyante pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā tasmān nimittād anyan nimittaṃ manasi kartavyaṃ kuśalopasaṃhitam. tasya tasmān nimittād anyan nimittaṃ manasikurvataḥ kuśalopasaṃhitaṃ ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate.
tasya ced, bhikṣavaḥ, bhikṣostasmān nimittād anyan nimittaṃ manasikurvataḥ kuśalopasaṃhitam utpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā teṣāṃ vitarkāṇām ādīnava upaparīkṣitavyaḥ—‘ity apīme vitarkā akuśalāḥ, ity apīme vitarkāḥ sāvadyāḥ, ity apīme vitarkā duḥkhavipākā’ iti. tasya teṣāṃ vitarkāṇām ādīnavam upaparīkṣamāṇasya ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. tadyathāpi, bhikṣavaḥ, strī vā puruṣo vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko 'hikuṇapena vā kukurakuṇapena vā manuṣyakuṇapena vā kaṇṭha āsaktenārtīyeta hrīyeta jugupseta; evam eva khalu, bhikṣavaḥ, tasya ced bhikṣostasmād api nimittād anyan nimittaṃ manasikurvataḥ kuśalopasaṃhitam utpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā teṣāṃ vitarkāṇām ādīnava upaparīkṣitavyaḥ—‘ity apīme vitarkā akuśalāḥ, ity apīme vitarkāḥ sāvadyāḥ, ity apīme vitarkā duḥkhavipākā’ iti. tasya teṣāṃ vitarkāṇām ādīnavam upaparīkṣamāṇasya ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate.
tasya ced, bhikṣavaḥ, bhikṣosteṣām api vitarkāṇām ādīnavam upaparīkṣamāṇasyotpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā teṣāṃ vitarkāṇām asmṛtyamanasikāra āpattavyaḥ. tasya teṣāṃ vitarkāṇām asmṛtyamanasikāram āpadyamānasya ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. tadyathāpi, bhikṣavaḥ, cakṣuṣmān puruṣa āpāthagatānāṃ rūpāṇām adarśanakāmaḥ syāt; sa nimīlayed vānyena vāpalokayet; evam eva khalu, bhikṣavaḥ, tasya ced bhikṣosteṣām api vitarkāṇām ādīnavam upaparīkṣamāṇasyotpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate.
tasya ced, bhikṣavaḥ, bhikṣosteṣām api vitarkāṇām asmṛtyamanasikāram āpadyamānasyotpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā teṣāṃ vitarkāṇāṃ vitarkasaṃskārasaṃsthānaṃ manasi kartavyam. tasya teṣāṃ vitarkāṇāṃ vitarkasaṃskārasaṃsthānaṃ manasikurvataḥ ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. tadyathāpi, bhikṣavaḥ, puruṣaḥ śīghraṃ gacchet. tasyaivaṃ syāt—‘kiṃ nu khalv ahaṃ śīghraṃ gacchāmi? yan nv ahaṃ śanakair gaccheyam’ iti. sa śanakair gacchet. tasyaivaṃ syāt—‘kiṃ nu khalv ahaṃ śanakair gacchāmi? yan nv ahaṃ tiṣṭheyam’ iti. sa tiṣṭhet. tasyaivaṃ syāt—‘kiṃ nu khalv ahaṃ sthitaḥ? yan nv ahaṃ niṣīdeyam’ iti. sa niṣīdet. tasyaivaṃ syāt—‘kiṃ nu khalv ahaṃ niṣaṇṇaḥ? yan nv ahaṃ nipadyeyam’ iti. sa nipadyeta. evaṃ hi sa, bhikṣavaḥ, puruṣa udāram udāram iryāpatham abhinivarjya sūkṣmaṃ sūkṣmam iryāpathaṃ kalpayet.
evam eva khalu, bhikṣavaḥ, tasya ced bhikṣosteṣām api vitarkāṇām asmṛtyamanasikāram āpadyamānasyotpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate.
tasya ced, bhikṣavaḥ, bhikṣosteṣām api vitarkāṇāṃ vitarkasaṃskārasaṃsthānaṃ manasikurvata utpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api. tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā danteṣu dantam ādhāya jihvayā tālv āhatya cetasā cittam abhinigrahītavyam abhiniṣpīḍayitavyam abhisaṃtāpayitavyam. tasya danteṣu dantam ādhāya jihvayā tālv āhatya cetasā cittam abhinigṛhṇato 'bhiniṣpīḍayato 'bhisaṃtāpayato ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. tadyathāpi, bhikṣavaḥ, balavān puruṣo durbalataraṃ puruṣaṃ śīrṣe vā gale vā skandhe vā gṛhītvābhinigṛhṇīyād abhiniṣpīḍayed abhisaṃtāpayet; evam eva khalu, bhikṣavaḥ, tasya ced bhikṣosteṣām api vitarkāṇāṃ vitarkasaṃskārasaṃsthānaṃ manasikurvata utpadyanta eva pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api. tena, bhikṣavaḥ, bhikṣuṇā danteṣu dantam ādhāya jihvayā tālv āhatya cetasā cittam abhinigrahītavyam abhiniṣpīḍayitavyam abhisaṃtāpayitavyam. tasya danteṣu dantam ādhāya jihvayā tālv āhatya cetasā cittam abhinigṛhṇato 'bhiniṣpīḍayato 'bhisaṃtāpayato ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate.
yataḥ khalu, bhikṣavaḥ, bhikṣoryan nimittam āgamya yan nimittaṃ manasikurvata utpadyante pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api, tasya tasmān nimittād anyan nimittaṃ manasikurvataḥ kuśalopasaṃhitaṃ ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. teṣām api vitarkāṇām ādīnavam upaparīkṣamāṇasya ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. teṣām api vitarkāṇām asmṛtyamanasikāram āpadyamānasya ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. teṣām api vitarkāṇāṃ vitarkasaṃskārasaṃsthānaṃ manasikurvataḥ ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. danteṣu dantam ādhāya jihvayā tālv āhatya cetasā cittam abhinigṛhṇato 'bhiniṣpīḍayato 'bhisaṃtāpayato ye pāpakā akuśalā vitarkāś chandopasaṃhitā api doṣopasaṃhitā api mohopasaṃhitā api te prahīyante te 'bhyastaṃ gacchanti. teṣāṃ prahāṇād adhyātmam eva cittaṃ santiṣṭhate sanniṣīdati ekotī bhavati samādhīyate. ayam ucyate, bhikṣavaḥ, bhikṣur vaśī vitarkaparyāyapatheṣu. yaṃ vitarkam ākāṅkṣiṣyati taṃ vitarkaṃ vitarkiṣyati, yaṃ vitarkaṃ nākāṅkṣiṣyati na taṃ vitarkaṃ vitarkiṣyati. acchaitsīt tṛṣṇām, vyavīvṛtat saṃyojanam, samyaṅ mānābhisamayād antam akārṣīd duḥkhasya” iti.
idam avocat bhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandiṣuḥ.
vitarkasaṃsthānasūktam niṣṭhitaṃ daśamam.
siṃhanādavargo niṣṭhito dvitīyaḥ.