You are here: Home » buddhism » mn » mn68
← mn67 
 mn69 →

MN68 nalakapānasūtram

Summary: Addressing Venerable Aniruddha and other bhikṣus at Naḍakapāna, the Buddha explains that he reveals the post-mortem attainments of deceased disciples not for worldly flattery, but to inspire the community to higher spiritual effort. Hearing of their peers' attainment of srotāpanna, sakṛdāgāmin, anāgāmin, or Arhatship, earnest practitioners generate joyful conviction and strive diligently toward their own liberation.

मध्यमनिकाये मध्यमपञ्चाशत्पाठे द्वितीये भिक्षुवर्गे नलकपानसूत्रमष्टमम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवान्कोसलेषु विहरति स्म नलकपाने पलाशवने। तेन खलु पुनः समयेन सम्बहुला अभिज्ञाता अभिज्ञाताः कुलपुत्रा भगवन्तमुद्दिश्य श्रद्धयागारादनगार्यं प्रव्रजिता अभूवन् — आयुष्मांश्चानुरुद्ध आयुष्मांश्च भद्रिक आयुष्मांश्च किम्बिल आयुष्मांश्च भृगुरायुष्मांश्च कौण्डिन्य आयुष्मांश्च रेवत आयुष्मांश्चानन्दोऽन्ये चाभिज्ञाता अभिज्ञाताः कुलपुत्राः। तेन खलु पुनः समयेन भगवान्भिक्षुसङ्घपरिवृतोऽभ्यवकाशे निषण्णोऽभूत्। अथ खलु भगवांस्तान्कुलपुत्रानारभ्य भिक्षूनाममन्त्रत — ये ते भिक्षवः कुलपुत्रा मामुद्दिश्य श्रद्धयागारादनगार्यं प्रव्रजिताः, कच्चित्ते भिक्षवो भिक्षवोऽभिरता ब्रह्मचर्य इति। एवमुक्ते ते भिक्षवस्तूष्णीमभूवन्। द्वितीयमपि खलु भगवांस्तान्कुलपुत्रानारभ्य भिक्षूनाममन्त्रत — ये ते भिक्षवः कुलपुत्रा मामुद्दिश्य श्रद्धयागारादनगार्यं प्रव्रजिताः, कच्चित्ते भिक्षवो भिक्षवोऽभिरता ब्रह्मचर्य इति। द्वितीयमपि खलु ते भिक्षवस्तूष्णीमभूवन्। तृतीयमपि खलु भगवांस्तान्कुलपुत्रानारभ्य भिक्षूनाममन्त्रत — ये ते भिक्षवः कुलपुत्रा मामुद्दिश्य श्रद्धयागारादनगार्यं प्रव्रजिताः, कच्चित्ते भिक्षवो भिक्षवोऽभिरता ब्रह्मचर्य इति। तृतीयमपि खलु ते भिक्षवस्तूष्णीमभूवन्।

अथ खलु भगवत एतदभूत् — यन्नूनमहं तान्कुलपुत्रान्पृच्छेयमिति। अथ खलु भगवानायुष्मन्तमनुरुद्धमाममन्त्रत — कच्चिद्यूयमनुरुद्धा अभिरता ब्रह्मचर्य इति। तद्ध वयं भदन्ताभिरता ब्रह्मचर्य इति। साधु साध्वनुरुद्धाः, एतत्खल्वनुरुद्धा युष्माकं प्रतिरूपं कुलपुत्राणां श्रद्धयागारादनगार्यं प्रव्रजितानां यद्यूयमभिरमेध्वं ब्रह्मचर्ये। येन यूयमनुरुद्धा भद्रेण यौवनेन समन्वागताः प्रथमेन वयसा शिशुकालकेशाः कामान्परिभुञ्जीध्वम्, तेन यूयमनुरुद्धा भद्रेणापि यौवनेन समन्वागताः प्रथमेन वयसा शिशुकालकेशा अगारादनगार्यं प्रव्रजिताः। ते च खलु पुनर्यूयमनुरुद्धा नैव राजाभिनीता अगारादनगार्यं प्रव्रजिताः, न चौराभिनीता अगारादनगार्यं प्रव्रजिताः, नर्णार्ता अगारादनगार्यं प्रव्रजिताः, न भयार्ता अगारादनगार्यं प्रव्रजिताः, नाजीविकापकृता अगारादनगार्यं प्रव्रजिताः। अपि च खल्वस्म्यवतीर्णो जात्या जरया मरणेन शोकैः परिदेवैर्दुःखैर्दौर्मनस्यैरुपायासैः, दुःखावतीर्णो दुःखपरेतः, अप्येव नामास्य केवलस्य दुःखस्कन्धस्यान्तक्रिया प्रज्ञायेतेति — ननु यूयमनुरुद्धा एवं श्रद्धयागारादनगार्यं प्रव्रजिता इति। एवं भदन्तेति। एवं प्रव्रजितेन च पुनरनुरुद्धाः कुलपुत्रेण किं स्यात्करणीयम्। विवेकमनुरुद्धाः कामैर्विवेकमकुशलैर्धर्मैः प्रीतिसुखं नाधिगच्छत्यन्यद्वा ततः शान्ततरम्, तस्याभिध्यापि चित्तं पर्यादाय तिष्ठति, व्यापादोऽपि चित्तं पर्यादाय तिष्ठति, स्त्यानमिद्धमपि चित्तं पर्यादाय तिष्ठति, औद्धत्यकौकृत्यमपि चित्तं पर्यादाय तिष्ठति, विचिकित्सापि चित्तं पर्यादाय तिष्ठति, अरतिरपि चित्तं पर्यादाय तिष्ठति, तन्द्रीरपि चित्तं पर्यादाय तिष्ठति। विवेकमनुरुद्धाः कामैर्विवेकमकुशलैर्धर्मैः प्रीतिसुखं नाधिगच्छत्यन्यद्वा ततः शान्ततरम्।

विवेकमनुरुद्धाः कामैर्विवेकमकुशलैर्धर्मैः प्रीतिसुखमधिगच्छत्यन्यद्वा ततः शान्ततरम्, तस्याभिध्यापि चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति, व्यापादोऽपि चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति, स्त्यानमिद्धमपि चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति, औद्धत्यकौकृत्यमपि चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति, विचिकित्सापि चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति, अरतिरपि चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति, तन्द्रीरपि चित्तं न पर्यादाय तिष्ठति। विवेकमनुरुद्धाः कामैर्विवेकमकुशलैर्धर्मैः प्रीतिसुखमधिगच्छत्यन्यद्वा ततः शान्ततरम्।

किमिति वोऽनुरुद्धा मयि भवति — य आस्रवाः सांक्लेशिकाः पौनर्भविकाः सदरा दुःखविपाका आयत्यां जातिजरामरणीयाः, अप्रहीणास्ते तथागतस्य, तस्मात्तथागतः सङ्ख्यायैकं प्रतिषेवते, सङ्ख्यायैकमधिवासयति, सङ्ख्यायैकं परिवर्जयति, सङ्ख्यायैकं विनोदयतीति। न खलु नो भदन्त भगवत्येवं भवति — य आस्रवाः सांक्लेशिकाः पौनर्भविकाः सदरा दुःखविपाका आयत्यां जातिजरामरणीयाः, अप्रहीणास्ते तथागतस्य, तस्मात्तथागतः सङ्ख्यायैकं प्रतिषेवते, सङ्ख्यायैकमधिवासयति, सङ्ख्यायैकं परिवर्जयति, सङ्ख्यायैकं विनोदयतीति। एवं खलु नो भदन्त भगवति भवति — य आस्रवाः सांक्लेशिकाः पौनर्भविकाः सदरा दुःखविपाका आयत्यां जातिजरामरणीयाः, प्रहीणास्ते तथागतस्य, तस्मात्तथागतः सङ्ख्यायैकं प्रतिषेवते, सङ्ख्यायैकमधिवासयति, सङ्ख्यायैकं परिवर्जयति, सङ्ख्यायैकं विनोदयतीति। साधु साध्वनुरुद्धाः, तथागतस्यानुरुद्धा य आस्रवाः सांक्लेशिकाः पौनर्भविकाः सदरा दुःखविपाका आयत्यां जातिजरामरणीयाः, प्रहीणास्त उच्छिन्नमूलास्तालावस्तुकृता अनाभावीकृता आयत्यामनुत्पादधर्माणः। तद्यथापि नामानुरुद्धास्तालो मस्तकच्छिन्नोऽभव्यः पुनर्विरूढये, एवमेव खल्वनुरुद्धास्तथागतस्य य आस्रवाः सांक्लेशिकाः पौनर्भविकाः सदरा दुःखविपाका आयत्यां जातिजरामरणीयाः, प्रहीणास्त उच्छिन्नमूलास्तालावस्तुकृता अनाभावीकृता आयत्यामनुत्पादधर्माणः, तस्मात्तथागतः सङ्ख्यायैकं प्रतिषेवते, सङ्ख्यायैकमधिवासयति, सङ्ख्यायैकं परिवर्जयति, सङ्ख्यायैकं विनोदयति।

तत्किं मन्यसेऽनुरुद्ध, कमर्थवशं संपश्यंस्तथागतः श्रावकानभ्यतीतान्कालगतानुपपत्तिषु व्याकरोति — असावमुत्रोपपन्नः, असावमुत्रोपपन्न इति। भगवन्मूलका नो भदन्त धर्मा भगवन्नेत्रिका भगवत्प्रतिशरणाः। साधु बत भदन्त भगवन्तमेव प्रतिभात्वतस्य भाषितस्यार्थः। भगवतः श्रुत्वा भिक्षवो धारयिष्यन्तीति। न खल्वनुरुद्ध तथागतो जनकुहनार्थं न जनलपनार्थं न लाभसत्कारश्लोकानुशंसार्थं नेति मां जनो जानात्विति श्रावकानभ्यतीतान्कालगतानुपपत्तिषु व्याकरोति — असावमुत्रोपपन्नः, असावमुत्रोपपन्न इति। सन्ति च खल्वनुरुद्ध कुलपुत्राः श्रद्धा उदारवेदा उदारप्रामोद्याः। ते तच्छ्रुत्वा तदर्थाय चित्तमुपसंहरन्ति। तेषां तदनुरुद्ध भवति दीर्घरात्रं हिताय सुखाय।

इहानुरुद्ध भिक्षुः शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुः कालगतः, स भगवता व्याकृतः — आज्ञाय समस्थितेति। स खलु पुनरस्यायुष्मान्स्वयं दृष्टो वा भवत्यनुश्रवश्रुतो वा — एवंशीलः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंधर्मा स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंप्रज्ञः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंविहारी स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंविमुक्तः स आयुष्मानभूदित्यपीति। स तस्य श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरंस्तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षोः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध भिक्षुः शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुः कालगतः, स भगवता व्याकृतः — पञ्चानामवरभागीयानां संयोजनानां परिक्षयादौपपातिकस्तत्र परिनिर्वायी अनावर्तिधर्मा तस्माल्लोकादिति। स खलु पुनरस्यायुष्मान्स्वयं दृष्टो वा भवत्यनुश्रवश्रुतो वा — एवंशीलः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञः (पूर्ववत्) एवंविहारी (पूर्ववत्) एवंविमुक्तः स आयुष्मानभूदित्यपीति। स तस्य श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरंस्तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षोः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध भिक्षुः शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुः कालगतः, स भगवता व्याकृतः — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयाद्रागद्वेषमोहानां तनुत्वात्सकृदागामी सकृदेवेमं लोकमागत्य दुःखस्यान्तं करिष्यतीति। स खलु पुनरस्यायुष्मान्स्वयं दृष्टो वा भवत्यनुश्रवश्रुतो वा — एवंशीलः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञः (पूर्ववत्) एवंविहारी (पूर्ववत्) एवंविमुक्तः स आयुष्मानभूदित्यपीति। स तस्य श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरंस्तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षोः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध भिक्षुः शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुः कालगतः, स भगवता व्याकृतः — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयात्स्रोतापन्नोऽविनिपातधर्मा नियतः सम्बोधिपरायण इति। स खलु पुनरस्यायुष्मान्स्वयं दृष्टो वा भवत्यनुश्रवश्रुतो वा — एवंशीलः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञः (पूर्ववत्) एवंविहारी (पूर्ववत्) एवंविमुक्तः स आयुष्मानभूदित्यपीति। स तस्य श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरंस्तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षोः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध भिक्षुणी शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुणी कालगता, सा भगवता व्याकृता — आज्ञाय समस्थितेति। सा खलु पुनरस्या भगिनी स्वयं दृष्टा वा भवत्यनुश्रवश्रुता वा — एवंशीला सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंधर्मा सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंप्रज्ञा सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंविहारिणी सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंविमुक्ता सा भगिन्यभूदित्यपीति। सा तस्याः श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरन्ती तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षुण्याः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध भिक्षुणी शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुणी कालगता, सा भगवता व्याकृता — पञ्चानामवरभागीयानां संयोजनानां परिक्षयादौपपातिकी तत्र परिनिर्वायिण्यनावर्तिधर्मा तस्माल्लोकादिति। सा खलु पुनरस्या भगिनी स्वयं दृष्टा वा भवत्यनुश्रवश्रुता वा — एवंशीला सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञा (पूर्ववत्) एवंविहारिणी (पूर्ववत्) एवंविमुक्ता सा भगिन्यभूदित्यपीति। सा तस्याः श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरन्ती तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षुण्याः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध भिक्षुणी शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुणी कालगता, सा भगवता व्याकृता — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयाद्रागद्वेषमोहानां तनुत्वात्सकृदागामिनी सकृदेवेमं लोकमागत्य दुःखस्यान्तं करिष्यतीति। सा खलु पुनरस्या भगिनी स्वयं दृष्टा वा भवत्यनुश्रवश्रुता वा — एवंशीला सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञा (पूर्ववत्) एवंविहारिणी (पूर्ववत्) एवंविमुक्ता सा भगिन्यभूदित्यपीति। सा तस्याः श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरन्ती तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षुण्याः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध भिक्षुणी शृणोति — इत्थन्नामा भिक्षुणी कालगता, सा भगवता व्याकृता — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयात्स्रोतापन्नाविनिपातधर्मा नियता सम्बोधिपरायणेति। सा खलु पुनरस्या भगिनी स्वयं दृष्टा वा भवत्यनुश्रवश्रुता वा — एवंशीला सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञा (पूर्ववत्) एवंविहारिणी (पूर्ववत्) एवंविमुक्ता सा भगिन्यभूदित्यपीति। सा तस्याः श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरन्ती तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध भिक्षुण्याः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध उपासकः शृणोति — इत्थन्नामोपासकः कालगतः, स भगवता व्याकृतः — पञ्चानामवरभागीयानां संयोजनानां परिक्षयादौपपातिकस्तत्र परिनिर्वायी अनावर्तिधर्मा तस्माल्लोकादिति। स खलु पुनरस्यायुष्मान्स्वयं दृष्टो वा भवत्यनुश्रवश्रुतो वा — एवंशीलः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंधर्मा स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंप्रज्ञः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंविहारी स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंविमुक्तः स आयुष्मानभूदित्यपीति। स तस्य श्रद्धां च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरंस्तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध उपासकस्य स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध उपासकः शृणोति — इत्थन्नामोपासकः कालगतः, स भगवता व्याकृतः — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयाद्रागद्वेषमोहानां तनुत्वात्सकृदागामी सकृदेवेमं लोकमागत्य दुःखस्यान्तं करिष्यतीति। स खलु पुनरस्यायुष्मान्स्वयं दृष्टो वा भवत्यनुश्रवश्रुतो वा — एवंशीलः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञः (पूर्ववत्) एवंविहारी (पूर्ववत्) एवंविमुक्तः स आयुष्मानभूदित्यपीति। स तस्य श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरंस्तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध उपासकस्य स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्ध उपासकः शृणोति — इत्थन्नामोपासकः कालगतः, स भगवता व्याकृतः — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयात्स्रोतापन्नोऽविनिपातधर्मा नियतः सम्बोधिपरायण इति। स खलु पुनरस्यायुष्मान्स्वयं दृष्टो वा भवत्यनुश्रवश्रुतो वा — एवंशीलः स आयुष्मानभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञः (पूर्ववत्) एवंविहारी (पूर्ववत्) एवंविमुक्तः स आयुष्मानभूदित्यपीति। स तस्य श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरंस्तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्ध उपासकस्य स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्धोपासिका शृणोति — इत्थन्नामोपासिका कालगता, सा भगवता व्याकृता — पञ्चानामवरभागीयानां संयोजनानां परिक्षयादौपपातिकी तत्र परिनिर्वायिण्यनावर्तिधर्मा तस्माल्लोकादिति। सा खलु पुनरस्या भगिनी स्वयं दृष्टा वा भवत्यनुश्रवश्रुता वा — एवंशीला सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञा (पूर्ववत्) एवंविहारिणी (पूर्ववत्) एवंविमुक्ता सा भगिन्यभूदित्यपीति। सा तस्याः श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरन्ती तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्धोपासिकायाः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्धोपासिका शृणोति — इत्थन्नामोपासिका कालगता, सा भगवता व्याकृता — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयाद्रागद्वेषमोहानां तनुत्वात्सकृदागामिनी सकृदेवेमं लोकमागत्य दुःखस्यान्तं करिष्यतीति। सा खलु पुनरस्या भगिनी स्वयं दृष्टा वा भवत्यनुश्रवश्रुता वा — एवंशीला सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंधर्मा (पूर्ववत्) एवंप्रज्ञा (पूर्ववत्) एवंविहारिणी (पूर्ववत्) एवंविमुक्ता सा भगिन्यभूदित्यपीति। सा तस्याः श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरन्ती तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्धोपासिकायाः स्पर्शविहारो भवति।

इहानुरुद्धोपासिका शृणोति — इत्थन्नामोपासिका कालगता, सा भगवता व्याकृता — त्रयाणां संयोजनानां परिक्षयात्स्रोतापन्नाविनिपातधर्मा नियता सम्बोधिपरायणेति। सा खलु पुनरस्या भगिनी स्वयं दृष्टा वा भवत्यनुश्रवश्रुता वा — एवंशीला सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंधर्मा सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंप्रज्ञा सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंविहारिणी सा भगिन्यभूदित्यपि, एवंविमुक्ता सा भगिन्यभूदित्यपीति। सा तस्याः श्रद्धां च शीलं च श्रुतं च त्यागं च प्रज्ञां चानुस्मरन्ती तदर्थाय चित्तमुपसंहरति। एवमपि खल्वनुरुद्धोपासिकायाः स्पर्शविहारो भवति।

इति खल्वनुरुद्ध तथागतो न जनकुहनार्थं न जनलपनार्थं न लाभसत्कारश्लोकानुशंसार्थं नेति मां जनो जानात्विति श्रावकानभ्यतीतान्कालगतानुपपत्तिषु व्याकरोति — असावमुत्रोपपन्नः, असावमुत्रोपपन्न इति। सन्ति च खल्वनुरुद्ध कुलपुत्राः श्रद्धा उदारवेदा उदारप्रामोद्याः। ते तच्छ्रुत्वा तदर्थाय चित्तमुपसंहरन्ति। तेषां तदनुरुद्ध भवति दीर्घरात्रं हिताय सुखायेति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमना आयुष्माननुरुद्धो भगवतो भाषितमभ्यनन्दीदिति।

नलकपानसूत्रं निष्ठितमष्टमम्॥

—

madhyamanikāye madhyamapañcāśatpāṭhe dvitīye bhikṣuvarge nalakapānasūtramaṣṭamam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavānkosaleṣu viharati sma nalakapāne palāśavane. tena khalu punaḥ samayena sambahulā abhijñātā abhijñātāḥ kulaputrā bhagavantamuddiśya śraddhayāgārādanagāryaṃ pravrajitā abhūvan — āyuṣmāṃścānuruddha āyuṣmāṃśca bhadrika āyuṣmāṃśca kimbila āyuṣmāṃśca bhṛgurāyuṣmāṃśca kauṇḍinya āyuṣmāṃśca revata āyuṣmāṃścānando'nye cābhijñātā abhijñātāḥ kulaputrāḥ. tena khalu punaḥ samayena bhagavānbhikṣusaṅghaparivṛto'bhyavakāśe niṣaṇṇo'bhūt. atha khalu bhagavāṃstānkulaputrānārabhya bhikṣūnāmamantrata — ye te bhikṣavaḥ kulaputrā māmuddiśya śraddhayāgārādanagāryaṃ pravrajitāḥ, kaccitte bhikṣavo bhikṣavo'bhiratā brahmacarya iti. evamukte te bhikṣavastūṣṇīmabhūvan. dvitīyamapi khalu bhagavāṃstānkulaputrānārabhya bhikṣūnāmamantrata — ye te bhikṣavaḥ kulaputrā māmuddiśya śraddhayāgārādanagāryaṃ pravrajitāḥ, kaccitte bhikṣavo bhikṣavo'bhiratā brahmacarya iti. dvitīyamapi khalu te bhikṣavastūṣṇīmabhūvan. tṛtīyamapi khalu bhagavāṃstānkulaputrānārabhya bhikṣūnāmamantrata — ye te bhikṣavaḥ kulaputrā māmuddiśya śraddhayāgārādanagāryaṃ pravrajitāḥ, kaccitte bhikṣavo bhikṣavo'bhiratā brahmacarya iti. tṛtīyamapi khalu te bhikṣavastūṣṇīmabhūvan.

atha khalu bhagavata etadabhūt — yannūnamahaṃ tānkulaputrānpṛccheyamiti. atha khalu bhagavānāyuṣmantamanuruddhamāmamantrata — kaccidyūyamanuruddhā abhiratā brahmacarya iti. taddha vayaṃ bhadantābhiratā brahmacarya iti. sādhu sādhvanuruddhāḥ, etatkhalvanuruddhā yuṣmākaṃ pratirūpaṃ kulaputrāṇāṃ śraddhayāgārādanagāryaṃ pravrajitānāṃ yadyūyamabhiramedhvaṃ brahmacarye. yena yūyamanuruddhā bhadreṇa yauvanena samanvāgatāḥ prathamena vayasā śiśukālakeśāḥ kāmānparibhuñjīdhvam, tena yūyamanuruddhā bhadreṇāpi yauvanena samanvāgatāḥ prathamena vayasā śiśukālakeśā agārādanagāryaṃ pravrajitāḥ. te ca khalu punaryūyamanuruddhā naiva rājābhinītā agārādanagāryaṃ pravrajitāḥ, na caurābhinītā agārādanagāryaṃ pravrajitāḥ, narṇārtā agārādanagāryaṃ pravrajitāḥ, na bhayārtā agārādanagāryaṃ pravrajitāḥ, nājīvikāpakṛtā agārādanagāryaṃ pravrajitāḥ. api ca khalvasmyavatīrṇo jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevairduḥkhairdaurmanasyairupāyāsaiḥ, duḥkhāvatīrṇo duḥkhaparetaḥ, apyeva nāmāsya kevalasya duḥkhaskandhasyāntakriyā prajñāyeteti — nanu yūyamanuruddhā evaṃ śraddhayāgārādanagāryaṃ pravrajitā iti. evaṃ bhadanteti. evaṃ pravrajitena ca punaranuruddhāḥ kulaputreṇa kiṃ syātkaraṇīyam. vivekamanuruddhāḥ kāmairvivekamakuśalairdharmaiḥ prītisukhaṃ nādhigacchatyanyadvā tataḥ śāntataram, tasyābhidhyāpi cittaṃ paryādāya tiṣṭhati, vyāpādo'pi cittaṃ paryādāya tiṣṭhati, styānamiddhamapi cittaṃ paryādāya tiṣṭhati, auddhatyakaukṛtyamapi cittaṃ paryādāya tiṣṭhati, vicikitsāpi cittaṃ paryādāya tiṣṭhati, aratirapi cittaṃ paryādāya tiṣṭhati, tandrīrapi cittaṃ paryādāya tiṣṭhati. vivekamanuruddhāḥ kāmairvivekamakuśalairdharmaiḥ prītisukhaṃ nādhigacchatyanyadvā tataḥ śāntataram.

vivekamanuruddhāḥ kāmairvivekamakuśalairdharmaiḥ prītisukhamadhigacchatyanyadvā tataḥ śāntataram, tasyābhidhyāpi cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati, vyāpādo'pi cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati, styānamiddhamapi cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati, auddhatyakaukṛtyamapi cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati, vicikitsāpi cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati, aratirapi cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati, tandrīrapi cittaṃ na paryādāya tiṣṭhati. vivekamanuruddhāḥ kāmairvivekamakuśalairdharmaiḥ prītisukhamadhigacchatyanyadvā tataḥ śāntataram.

kimiti vo'nuruddhā mayi bhavati — ya āsravāḥ sāṃkleśikāḥ paunarbhavikāḥ sadarā duḥkhavipākā āyatyāṃ jātijarāmaraṇīyāḥ, aprahīṇāste tathāgatasya, tasmāttathāgataḥ saṅkhyāyaikaṃ pratiṣevate, saṅkhyāyaikamadhivāsayati, saṅkhyāyaikaṃ parivarjayati, saṅkhyāyaikaṃ vinodayatīti. na khalu no bhadanta bhagavatyevaṃ bhavati — ya āsravāḥ sāṃkleśikāḥ paunarbhavikāḥ sadarā duḥkhavipākā āyatyāṃ jātijarāmaraṇīyāḥ, aprahīṇāste tathāgatasya, tasmāttathāgataḥ saṅkhyāyaikaṃ pratiṣevate, saṅkhyāyaikamadhivāsayati, saṅkhyāyaikaṃ parivarjayati, saṅkhyāyaikaṃ vinodayatīti. evaṃ khalu no bhadanta bhagavati bhavati — ya āsravāḥ sāṃkleśikāḥ paunarbhavikāḥ sadarā duḥkhavipākā āyatyāṃ jātijarāmaraṇīyāḥ, prahīṇāste tathāgatasya, tasmāttathāgataḥ saṅkhyāyaikaṃ pratiṣevate, saṅkhyāyaikamadhivāsayati, saṅkhyāyaikaṃ parivarjayati, saṅkhyāyaikaṃ vinodayatīti. sādhu sādhvanuruddhāḥ, tathāgatasyānuruddhā ya āsravāḥ sāṃkleśikāḥ paunarbhavikāḥ sadarā duḥkhavipākā āyatyāṃ jātijarāmaraṇīyāḥ, prahīṇāsta ucchinnamūlāstālāvastukṛtā anābhāvīkṛtā āyatyāmanutpādadharmāṇaḥ. tadyathāpi nāmānuruddhāstālo mastakacchinno'bhavyaḥ punarvirūḍhaye, evameva khalvanuruddhāstathāgatasya ya āsravāḥ sāṃkleśikāḥ paunarbhavikāḥ sadarā duḥkhavipākā āyatyāṃ jātijarāmaraṇīyāḥ, prahīṇāsta ucchinnamūlāstālāvastukṛtā anābhāvīkṛtā āyatyāmanutpādadharmāṇaḥ, tasmāttathāgataḥ saṅkhyāyaikaṃ pratiṣevate, saṅkhyāyaikamadhivāsayati, saṅkhyāyaikaṃ parivarjayati, saṅkhyāyaikaṃ vinodayati.

tatkiṃ manyase'nuruddha, kamarthavaśaṃ saṃpaśyaṃstathāgataḥ śrāvakānabhyatītānkālagatānupapattiṣu vyākaroti — asāvamutropapannaḥ, asāvamutropapanna iti. bhagavanmūlakā no bhadanta dharmā bhagavannetrikā bhagavatpratiśaraṇāḥ. sādhu bata bhadanta bhagavantameva pratibhātvatasya bhāṣitasyārthaḥ. bhagavataḥ śrutvā bhikṣavo dhārayiṣyantīti. na khalvanuruddha tathāgato janakuhanārthaṃ na janalapanārthaṃ na lābhasatkāraślokānuśaṃsārthaṃ neti māṃ jano jānātviti śrāvakānabhyatītānkālagatānupapattiṣu vyākaroti — asāvamutropapannaḥ, asāvamutropapanna iti. santi ca khalvanuruddha kulaputrāḥ śraddhā udāravedā udāraprāmodyāḥ. te tacchrutvā tadarthāya cittamupasaṃharanti. teṣāṃ tadanuruddha bhavati dīrgharātraṃ hitāya sukhāya.

ihānuruddha bhikṣuḥ śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuḥ kālagataḥ, sa bhagavatā vyākṛtaḥ — ājñāya samasthiteti. sa khalu punarasyāyuṣmānsvayaṃ dṛṣṭo vā bhavatyanuśravaśruto vā — evaṃśīlaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃdharmā sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃprajñaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃvihārī sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃvimuktaḥ sa āyuṣmānabhūdityapīti. sa tasya śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmaraṃstadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣoḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha bhikṣuḥ śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuḥ kālagataḥ, sa bhagavatā vyākṛtaḥ — pañcānāmavarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādaupapātikastatra parinirvāyī anāvartidharmā tasmāllokāditi. sa khalu punarasyāyuṣmānsvayaṃ dṛṣṭo vā bhavatyanuśravaśruto vā — evaṃśīlaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñaḥ (pūrvavat) evaṃvihārī (pūrvavat) evaṃvimuktaḥ sa āyuṣmānabhūdityapīti. sa tasya śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmaraṃstadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣoḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha bhikṣuḥ śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuḥ kālagataḥ, sa bhagavatā vyākṛtaḥ — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādrāgadveṣamohānāṃ tanutvātsakṛdāgāmī sakṛdevemaṃ lokamāgatya duḥkhasyāntaṃ kariṣyatīti. sa khalu punarasyāyuṣmānsvayaṃ dṛṣṭo vā bhavatyanuśravaśruto vā — evaṃśīlaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñaḥ (pūrvavat) evaṃvihārī (pūrvavat) evaṃvimuktaḥ sa āyuṣmānabhūdityapīti. sa tasya śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmaraṃstadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣoḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha bhikṣuḥ śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuḥ kālagataḥ, sa bhagavatā vyākṛtaḥ — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayātsrotāpanno'vinipātadharmā niyataḥ sambodhiparāyaṇa iti. sa khalu punarasyāyuṣmānsvayaṃ dṛṣṭo vā bhavatyanuśravaśruto vā — evaṃśīlaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñaḥ (pūrvavat) evaṃvihārī (pūrvavat) evaṃvimuktaḥ sa āyuṣmānabhūdityapīti. sa tasya śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmaraṃstadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣoḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha bhikṣuṇī śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuṇī kālagatā, sā bhagavatā vyākṛtā — ājñāya samasthiteti. sā khalu punarasyā bhaginī svayaṃ dṛṣṭā vā bhavatyanuśravaśrutā vā — evaṃśīlā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃdharmā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃprajñā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃvihāriṇī sā bhaginyabhūdityapi, evaṃvimuktā sā bhaginyabhūdityapīti. sā tasyāḥ śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmarantī tadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣuṇyāḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha bhikṣuṇī śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuṇī kālagatā, sā bhagavatā vyākṛtā — pañcānāmavarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādaupapātikī tatra parinirvāyiṇyanāvartidharmā tasmāllokāditi. sā khalu punarasyā bhaginī svayaṃ dṛṣṭā vā bhavatyanuśravaśrutā vā — evaṃśīlā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñā (pūrvavat) evaṃvihāriṇī (pūrvavat) evaṃvimuktā sā bhaginyabhūdityapīti. sā tasyāḥ śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmarantī tadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣuṇyāḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha bhikṣuṇī śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuṇī kālagatā, sā bhagavatā vyākṛtā — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādrāgadveṣamohānāṃ tanutvātsakṛdāgāminī sakṛdevemaṃ lokamāgatya duḥkhasyāntaṃ kariṣyatīti. sā khalu punarasyā bhaginī svayaṃ dṛṣṭā vā bhavatyanuśravaśrutā vā — evaṃśīlā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñā (pūrvavat) evaṃvihāriṇī (pūrvavat) evaṃvimuktā sā bhaginyabhūdityapīti. sā tasyāḥ śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmarantī tadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣuṇyāḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha bhikṣuṇī śṛṇoti — itthannāmā bhikṣuṇī kālagatā, sā bhagavatā vyākṛtā — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayātsrotāpannāvinipātadharmā niyatā sambodhiparāyaṇeti. sā khalu punarasyā bhaginī svayaṃ dṛṣṭā vā bhavatyanuśravaśrutā vā — evaṃśīlā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñā (pūrvavat) evaṃvihāriṇī (pūrvavat) evaṃvimuktā sā bhaginyabhūdityapīti. sā tasyāḥ śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmarantī tadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha bhikṣuṇyāḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha upāsakaḥ śṛṇoti — itthannāmopāsakaḥ kālagataḥ, sa bhagavatā vyākṛtaḥ — pañcānāmavarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādaupapātikastatra parinirvāyī anāvartidharmā tasmāllokāditi. sa khalu punarasyāyuṣmānsvayaṃ dṛṣṭo vā bhavatyanuśravaśruto vā — evaṃśīlaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃdharmā sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃprajñaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃvihārī sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃvimuktaḥ sa āyuṣmānabhūdityapīti. sa tasya śraddhāṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmaraṃstadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha upāsakasya sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha upāsakaḥ śṛṇoti — itthannāmopāsakaḥ kālagataḥ, sa bhagavatā vyākṛtaḥ — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādrāgadveṣamohānāṃ tanutvātsakṛdāgāmī sakṛdevemaṃ lokamāgatya duḥkhasyāntaṃ kariṣyatīti. sa khalu punarasyāyuṣmānsvayaṃ dṛṣṭo vā bhavatyanuśravaśruto vā — evaṃśīlaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñaḥ (pūrvavat) evaṃvihārī (pūrvavat) evaṃvimuktaḥ sa āyuṣmānabhūdityapīti. sa tasya śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmaraṃstadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha upāsakasya sparśavihāro bhavati.

ihānuruddha upāsakaḥ śṛṇoti — itthannāmopāsakaḥ kālagataḥ, sa bhagavatā vyākṛtaḥ — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayātsrotāpanno'vinipātadharmā niyataḥ sambodhiparāyaṇa iti. sa khalu punarasyāyuṣmānsvayaṃ dṛṣṭo vā bhavatyanuśravaśruto vā — evaṃśīlaḥ sa āyuṣmānabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñaḥ (pūrvavat) evaṃvihārī (pūrvavat) evaṃvimuktaḥ sa āyuṣmānabhūdityapīti. sa tasya śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmaraṃstadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddha upāsakasya sparśavihāro bhavati.

ihānuruddhopāsikā śṛṇoti — itthannāmopāsikā kālagatā, sā bhagavatā vyākṛtā — pañcānāmavarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādaupapātikī tatra parinirvāyiṇyanāvartidharmā tasmāllokāditi. sā khalu punarasyā bhaginī svayaṃ dṛṣṭā vā bhavatyanuśravaśrutā vā — evaṃśīlā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñā (pūrvavat) evaṃvihāriṇī (pūrvavat) evaṃvimuktā sā bhaginyabhūdityapīti. sā tasyāḥ śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmarantī tadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddhopāsikāyāḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddhopāsikā śṛṇoti — itthannāmopāsikā kālagatā, sā bhagavatā vyākṛtā — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayādrāgadveṣamohānāṃ tanutvātsakṛdāgāminī sakṛdevemaṃ lokamāgatya duḥkhasyāntaṃ kariṣyatīti. sā khalu punarasyā bhaginī svayaṃ dṛṣṭā vā bhavatyanuśravaśrutā vā — evaṃśīlā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃdharmā (pūrvavat) evaṃprajñā (pūrvavat) evaṃvihāriṇī (pūrvavat) evaṃvimuktā sā bhaginyabhūdityapīti. sā tasyāḥ śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmarantī tadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddhopāsikāyāḥ sparśavihāro bhavati.

ihānuruddhopāsikā śṛṇoti — itthannāmopāsikā kālagatā, sā bhagavatā vyākṛtā — trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ parikṣayātsrotāpannāvinipātadharmā niyatā sambodhiparāyaṇeti. sā khalu punarasyā bhaginī svayaṃ dṛṣṭā vā bhavatyanuśravaśrutā vā — evaṃśīlā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃdharmā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃprajñā sā bhaginyabhūdityapi, evaṃvihāriṇī sā bhaginyabhūdityapi, evaṃvimuktā sā bhaginyabhūdityapīti. sā tasyāḥ śraddhāṃ ca śīlaṃ ca śrutaṃ ca tyāgaṃ ca prajñāṃ cānusmarantī tadarthāya cittamupasaṃharati. evamapi khalvanuruddhopāsikāyāḥ sparśavihāro bhavati.

iti khalvanuruddha tathāgato na janakuhanārthaṃ na janalapanārthaṃ na lābhasatkāraślokānuśaṃsārthaṃ neti māṃ jano jānātviti śrāvakānabhyatītānkālagatānupapattiṣu vyākaroti — asāvamutropapannaḥ, asāvamutropapanna iti. santi ca khalvanuruddha kulaputrāḥ śraddhā udāravedā udāraprāmodyāḥ. te tacchrutvā tadarthāya cittamupasaṃharanti. teṣāṃ tadanuruddha bhavati dīrgharātraṃ hitāya sukhāyeti.

idamavocadbhagavān. āttamanā āyuṣmānanuruddho bhagavato bhāṣitamabhyanandīditi.

nalakapānasūtraṃ niṣṭhitamaṣṭamam..

← mn67 
mn 
 mn69 →
Search
buddhism/mn/mn68.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51