You are here: Home » buddhism » mn » mn86
You are not allowed to perform this action
← mn85 
 mn87 →

MN86 aṅgulimālasūtram

Summary: The Buddha miraculously halts the violent spree of the notorious bandit Aṅgulimāla with the declaration that he has permanently stopped harming living beings while the bandit has not. Converted and ordained, Aṅgulimāla endures karmic retribution with patient equanimity, cultivates profound compassion through his famous protective blessing, and realizes full Arhatship.

मध्यमनिकाये मध्यमपञ्चाशत्पाठे राजवर्गेऽङ्गुलिमालसूत्रं षष्ठम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्छ्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। तेन खलु पुनः समयेन राज्ञः प्रसेनजितः कोसलस्य विजिते चौरोऽङ्गुलिमालो नामाभूद्रौद्रो लोहितपाणिर्हतप्रहते निविष्टोऽदयापन्नः प्राणभूतेषु। तेन ग्रामा अप्यग्रामाः कृता, निगमा अप्यनिगमाः कृता, जनपदा अप्यजनपदाः कृताः। स मनुष्यान्हत्वा हत्वाङ्गुलीनां मालामधारयत्। अथ खलु भगवान्पूर्वाह्णसमये निवास्य पात्रचीवरमादाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्। श्रावस्त्यां पिण्डाय चरित्वा पश्चाद्भक्तं पिण्डपातप्रतिक्रान्तः शयनासनं संशमय्य पात्रचीवरमादाय येन चौरोऽङ्गुलिमालस्तेनाध्वमार्गं प्रत्यपादि। अद्राक्षुः खलु गोपालकाः पशुपालकाः कर्षकाः पथिका भगवन्तं येन चौरोऽङ्गुलिमालस्तेनाध्वमार्गप्रतिपन्नम्। दृष्ट्वा च भगवन्तमेतदवोचन् — मा श्रमणैतं मार्गं प्रतिपत्थाः। एतस्मिञ्छ्रमण मार्गे चौरोऽङ्गुलिमालो नाम रौद्रो लोहितपाणिर्हतप्रहते निविष्टोऽदयापन्नः प्राणभूतेषु। तेन ग्रामा अप्यग्रामाः कृता, निगमा अप्यनिगमाः कृता, जनपदा अप्यजनपदाः कृताः। स मनुष्यान्हत्वा हत्वाङ्गुलीनां मालां धारयति। एतं हि श्रमण मार्गं दशापि पुरुषा विंशतिरपि पुरुषास्त्रिंशदपि पुरुषाश्चत्वारिंशदपि पुरुषाः पञ्चाशदपि पुरुषाः संहृत्य संहृत्य प्रतिपद्यन्ते। तेऽपि चौरस्याङ्गुलिमालस्य हस्तस्थतां गच्छन्तीति। एवमुक्ते भगवांस्तूष्णीम्भूतोऽगमत्। द्वितीयमपि खलु गोपालकाः (पूर्ववत्) तृतीयमपि खलु गोपालकाः पशुपालकाः कर्षकाः पथिका भगवन्तमेतदवोचन् — मा श्रमणैतं मार्गं प्रतिपत्थाः। एतस्मिञ्छ्रमण मार्गे चौरोऽङ्गुलिमालो नाम रौद्रो लोहितपाणिर्हतप्रहते निविष्टोऽदयापन्नः प्राणभूतेषु, तेन ग्रामा अप्यग्रामाः कृता, निगमा अप्यनिगमाः कृता, जनपदा अप्यजनपदाः कृताः। स मनुष्यान्हत्वा हत्वाङ्गुलीनां मालां धारयति। एतं हि श्रमण मार्गं दशापि पुरुषा विंशतिरपि पुरुषास्त्रिंशदपि पुरुषाश्चत्वारिंशदपि पुरुषाः पञ्चाशदपि पुरुषाः संहृत्य संहृत्य प्रतिपद्यन्ते। तेऽपि चौरस्याङ्गुलिमालस्य हस्तस्थतां गच्छन्तीति।

अथ खलु भगवांस्तूष्णीम्भूतोऽगमत्। अद्राक्षीत्खलु चौरोऽङ्गुलिमालो भगवन्तं दूरत एवागच्छन्तम्। दृष्ट्वा चास्यैतदभूत् — आश्चर्यं बत भो, अद्भुतं बत भोः! इमं हि मार्गं दशापि पुरुषा विंशतिरपि पुरुषास्त्रिंशदपि पुरुषाश्चत्वारिंशदपि पुरुषाः पञ्चाशदपि पुरुषाः संहृत्य संहृत्य प्रतिपद्यन्ते। तेऽपि मम हस्तस्थतां गच्छन्ति। अथ च पुनरयं श्रमण एकोऽद्वितीयः प्रसह्य मन्य आगच्छति। यन्नूनमहमिमं श्रमणं जीविताद्व्यवरोपयेयमिति। अथ खलु चौरोऽङ्गुलिमालोऽसिचर्मणी गृहीत्वा धनुष्कलापौ सन्नह्य भगवन्तं पृष्ठतः पृष्ठतोऽन्वभान्त्सीत्। अथ खलु भवांस्तथारूपमृद्ध्यभिसंस्कारमभिसमस्कार्षीद्यथा चौरोऽङ्गुलिमालो भगवन्तं प्रकृत्या गच्छन्तं सर्वस्थाम्ना गच्छन्नाशकत्सम्प्राप्तुम्। अथ खलु चौरस्याङ्गुलिमालस्यैतदभूत् — आश्चर्यं बत भो, अद्भुतं बत भोः! अहं हि पुरा हस्तिनमपि धावन्तमनुपत्य गृह्णामि, अश्वमपि धावन्तमनुपत्य गृह्णामि, रथमपि धावन्तमनुपत्य गृह्णामि, मृगमपि धावन्तमनुपत्य गृह्णामि; अथ च पुनरहमिमं श्रमणं प्रकृत्या गच्छन्तं सर्वस्थाम्ना गच्छन्न शक्नोमि सम्प्राप्तुमिति! स्थित एव भगवन्तमेतदवोचत् — तिष्ठ तिष्ठ श्रमणेति। स्थितोऽहमङ्गुलिमाल, त्वं च तिष्ठेति। अथ खलु चौरस्याङ्गुलिमालस्यैतदभूत् — इमे खलु श्रमणाः शाक्यपुत्रीयाः सत्यवादिनः सत्यप्रतिज्ञाः। अथ च पुनरयं श्रमणो गच्छन्नेवाह — स्थितोऽहमङ्गुलिमाल, त्वं च तिष्ठेति। यन्नूनमहमिमं श्रमणं पृच्छेयमिति।

अथ खलु चौरोऽङ्गुलिमालो भगवन्तं गाथयाध्यभाषिष्ट —

गच्छन्ब्रवीषि श्रमण स्थितोऽस्मि मां च ब्रवीषि स्थितमस्थितस्त्वम्। पृच्छामि त्वां श्रमणार्थं तमेतं कथं स्थितस्त्वमहमस्थितोऽस्मीति॥

स्थितोऽहमङ्गुलिमाल सर्वदा सर्वेषु भूतेषु निधाय दण्डम्। त्वं तु प्राणेष्वसंयतोऽसि नित्यं तस्मात्स्थितोऽहं त्वमथास्थितोऽसीति॥

चिरस्य बत मे महितो महर्षिर् महावनं प्राप स सत्यवादी। सोऽहं चरिष्यामि प्रहाय पापं श्रुत्वैव गाथां तव धर्मयुक्ताम्॥

इत्येव चौरोऽसिमथायुधं च श्वभ्रे प्रपाते नरकेऽप्यकारीत्। चौरोऽवन्दिष्ट सुगतस्य पादौ तत्रैव चैनं प्रव्रज्यामयाचीत्॥

बुद्धश्च वै कारुणिको महर्षिर् यः शास्ता लोकस्य सदेवकस्य। तमेहि भिक्षविति तदावोचद् एष एव तस्याभूद्भिक्षुभाव इति॥

अथ खलु भगवानायुष्मताङ्गुलिमालेन पश्चाच्छ्रमणेन येन श्रावस्ती तेन चारिकां प्राक्रमीत्। अनुपूर्वेण चारिकां चरमाणो येन श्रावस्ती तदवासरत्। तत्र स्म भगवाञ्छ्रावस्त्यां विहरति जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। तेन खलु पुनः समयेन राज्ञः प्रसेनजितः कोसलस्यान्तःपुरद्वारे महाजनकायः सन्निपत्योच्चैःशब्दो महाशब्दोऽभूत् — चौरस्ते देव विजितेऽङ्गुलिमालो नाम रौद्रो लोहितपाणिर्हतप्रहते निविष्टोऽदयापन्नः प्राणभूतेषु। तेन ग्रामा अप्यग्रामाः कृता, निगमा अप्यनिगमाः कृता, जनपदा अप्यजनपदाः कृताः। स मनुष्यान्हत्वा हत्वाङ्गुलीनां मालां धारयति। तं देवः प्रतिषेधत्विति।

अथ खलु राजा प्रसेनजित्कोसलः पञ्चमात्रैरश्वशतैः श्रावस्त्या निरक्रमीद्दिवा दिवसे। येनारामस्तेन प्राविक्षत्। यावती यानस्य भूमिर्यानेन गत्वा यानात्प्रत्यवरुह्य पत्तिरेव येन भवांस्तेनोपसमक्रमीत्; उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णं खलु राजानं प्रसेनजितं कोसलं भगवानेतदवोचत् — किं नु ते महाराज राजा वा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः कुपितो वैशालका वा लिच्छवयोऽन्ये वा प्रतिराजान इति? न खलु मे भदन्त राजा मागधः श्रेण्यो बिम्बिसारः कुपितो नापि वैशालका लिच्छवयो नाप्यन्ये प्रतिराजानः। चौरो मे भदन्त विजितेऽङ्गुलिमालो नाम रौद्रो लोहितपाणिर्हतप्रहते निविष्टोऽदयापन्नः प्राणभूतेषु। तेन ग्रामा अप्यग्रामाः कृता, निगमा अप्यनिगमाः कृता, जनपदा अप्यजनपदाः कृताः। स मनुष्यान्हत्वा हत्वाङ्गुलीनां मालां धारयति। तमहं भदन्त प्रतिषेधिष्यामीति। सचेत्पुनस्त्वं महाराजाङ्गुलिमालं पश्येः केशश्मश्रुण्यवतार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगारिकां प्रव्रजितं विरतं प्राणातिपाताद्विरतमदत्तादानाद्विरतं मृषावादादेकभक्तिकं ब्रह्मचारिणं शीलवन्तं कल्याणधर्माणं किं न्वेनं कुर्या इति? अभिवादयेम वा भदन्त प्रत्युत्तिष्ठेम वासनेन वा निमन्त्रयेमहि, अभिनिमन्त्रयेमहि वैनं चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्कारैर्धार्मिकीं वास्य रक्षावरणगुप्तिं संविदध्याम। कुतः पुनरस्य भदन्त दुःशीलस्य पापधर्मण एवरूपः शीलसंयमो भविष्यतीति?

तेन खलु पुनः समयेनायुष्मानङ्गुलिमालो भगवतोऽविदूरे निषण्णोऽभूत्। अथ खलु भगवान्दक्षिणं बाहुं प्रगृह्य राजानं प्रसेनजितं कोसलमेतदवोचत् — एष महाराजाङ्गुलिमाल इति। अथ खलु राज्ञः प्रसेनजितः कोसलस्याभूदेव भयमभूत्स्तम्भितत्वमभूद्रोमहर्षः। अथ खलु भगवान्राजानं प्रसेनजितं कोसलं भीतं संविग्नं रोमहर्षजातं विदित्वा राजानं प्रसेनजितं कोसलमेतदवोचत् — मा भैषीर्महाराज, नास्ति त इतो भयमिति। अथ खलु राज्ञः प्रसेनजितः कोसलस्य यदभूद्भयं वा स्तम्भितत्वं वा रोमहर्षो वा स प्रत्यप्रस्रम्भिष्ट। अथ खलु राजा प्रसेनजित्कोसलो येनायुष्मानङ्गुलिमालस्तेनोपसमक्रमीत्; उपसङ्क्रम्यायुष्मन्तमङ्गुलिमालमेतदवोचत् — आर्यो नु भदन्ताङ्गुलिमाल इति? एवं महाराजेति। कथङ्गोत्र आर्यस्य पिता, कथङ्गोत्रा मातेति? गर्गः खलु महाराज पिता, मैत्रायणी मातेति। अभिरमतां भदन्तार्यो गर्गो मैत्रायणीपुत्रः। अहमार्यस्य गर्गस्य मैत्रायणीपुत्रस्यौत्सुक्यं करिष्यामि चीवरपिण्डपातशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्काराणामिति।

तेन खलु पुनः समयेनायुष्मानङ्गुलिमाल आरण्यकोऽभूत्पिण्डपातिकः पांशुकूलिकस्त्रैचीवरिकः। अथ खल्वायुष्मानङ्गुलिमालो राजानं प्रसेनजितं कोसलमेतदवोचत् — अलं महाराज, परिपूर्णं मे चीवरमिति। अथ खलु राजा प्रसेनजित्कोसलो येन भवांस्तेनोपसमक्रमीत्; उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णः खलु राजा प्रसेनजित्कोसलो भगवन्तमेतदवोचत् — आश्चर्यं भदन्ताद्भुतं भदन्त! यावच्चेदं भदन्त भगवानदान्तानां दमयिता, अशान्तानां शमयिता, अपरिनिर्वृतानां परिनिर्वापयिता। यं हि वयं भदन्त नाशकाम दण्डेनापि शस्त्रेणापि दमयितुं स भगवतादण्डेनाशस्त्रेणैव दान्तः। हन्त चेदानीं वयं भदन्त गच्छामः; बहुकृत्या वयं बहुकरणीया इति। यस्येदानीं महाराज कालं मन्यस इति। अथ खलु राजा प्रसेनजित्कोसल उत्थायासनाद्भगवन्तमभिवाद्य प्रदक्षिणीकृत्य प्राक्रमीत्।

अथ खल्वायुष्मानङ्गुलिमालः पूर्वाह्णसमये निवास्य पात्रचीवरमादाय श्रावस्त्यां पिण्डाय प्राविक्षत्। अद्राक्षीत्खल्वायुष्मानङ्गुलिमालः श्रावस्त्यां सापदानं पिण्डाय चरमाणोऽन्यतरां स्त्रियं मूढगर्भां विघातगर्भाम्। दृष्ट्वा चास्यैतदभूत् — क्लिश्यन्ति बत भोः सत्त्वाः, क्लिश्यन्ति बत भोः सत्त्वा इति! अथ खल्वायुष्मानङ्गुलिमालः श्रावस्त्यां पिण्डाय चरित्वा पश्चाद्भक्तं पिण्डपातप्रतिक्रान्तो येन भवांस्तेनोपसमक्रमीत्; उपसङ्क्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णः खल्वायुष्मानङ्गुलिमालो भगवन्तमेतदवोचत् — इहाहं भदन्त पूर्वाह्णसमये निवास्य पात्रचीवरमादाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षम्। अद्राक्षं खल्वहं भदन्त श्रावस्त्यां सापदानं पिण्डाय चरमाणोऽन्यतरां स्त्रियं मूढगर्भां विघातगर्भाम्। दृष्ट्वा च ममैतदभूत् — क्लिश्यन्ति बत भोः सत्त्वाः, क्लिश्यन्ति बत भोः सत्त्वा इति!

तेन हि त्वमङ्गुलिमाल येन सा स्त्री तेनोपसङ्क्रम; उपसङ्क्रम्य तां स्त्रियमेवं वद — यतोऽहं भगिनि जातो नाभिजानामि सञ्चिन्त्य प्राणं जीविताद्व्यवरोपयिता, तेन सत्येन स्वस्ति तेऽस्तु, स्वस्ति गर्भायेति।

स हि नूनं मे भदन्त सम्प्रजानन्मृषावादो भविष्यति। मया हि भदन्त बहवः सञ्चिन्त्य प्राणा जीविताद्व्यवरोपिता इति। तेन हि त्वमङ्गुलिमाल येन सा स्त्री तेनोपसङ्क्रम; उपसङ्क्रम्य तां स्त्रियमेवं वद — यतोऽहं भगिन्यार्यया जात्या जातो नाभिजानामि सञ्चिन्त्य प्राणं जीविताद्व्यवरोपयिता, तेन सत्येन स्वस्ति तेऽस्तु, स्वस्ति गर्भायेति।

एवं भदन्तेति खल्वायुष्मानङ्गुलिमालो भगवतः प्रतिश्रुत्य येन सा स्त्री तेनोपसमक्रमीत्; उपसङ्क्रम्य तां स्त्रियमेतदवोचत् — यतोऽहं भगिन्यार्यया जात्या जातो नाभिजानामि सञ्चिन्त्य प्राणं जीविताद्व्यवरोपयिता, तेन सत्येन स्वस्ति तेऽस्तु, स्वस्ति गर्भायेति। अथ खल्वस्यै स्त्रियै स्वस्त्यभूत्, स्वस्ति गर्भाय।

अथ खल्वायुष्मानङ्गुलिमाल एको व्यपकृष्टोऽप्रमत्त आतापी प्रहितात्मा विहरन्नचिरादेव — यस्यार्थाय कुलपुत्राः सम्यगेवागारादनगारिकां प्रव्रजन्ति तदनुत्तरं — ब्रह्मचर्यपर्यवसानं दृष्ट एव धर्मे स्वयमभिज्ञाय साक्षात्कृत्वोपसम्पद्य व्यहार्षीत्। क्षीणा जातिरुषितं ब्रह्मचर्यं कृतं करणीयं नापरमित्थम्भावायेत्यभ्यज्ञासीत्। अन्यतमः खलु पुनरायुष्मानङ्गुलिमालोऽर्हतामभूत्।

अथ खल्वायुष्मानङ्गुलिमालः पूर्वाह्णसमये निवास्य पात्रचीवरमादाय श्रावस्तीं पिण्डाय प्राविक्षत्। तेन खलु पुनः समयेनान्येनापि लोष्टः क्षिप्त आयुष्मतोऽङ्गुलिमालस्य काये न्यपप्तदन्येनापि दण्डः क्षिप्त आयुष्मतोऽङ्गुलिमालस्य काये न्यपप्तदन्येनापि शर्करा क्षिप्तायुष्मतोऽङ्गुलिमालस्य काये न्यपप्तत्। अथ खल्वायुष्मानङ्गुलिमालो भिन्नेन शीर्षेण लोहितेन गलता भिन्नेन पात्रेण विपाटितया सङ्घाट्या येन भवांस्तेनोपसमक्रमीत्। अद्राक्षीत्खलु भगवानायुष्मन्तमङ्गुलिमालं दूरत एवागच्छन्तम्। दृष्ट्वा चायुष्मन्तमङ्गुलिमालमेतदवोचत् — अधिवासय त्वं ब्राह्मण, अधिवासय त्वं ब्राह्मण। यस्य खलु त्वं ब्राह्मण कर्मणो विपाकेन बहूनि वर्षाणि बहूनि वर्षशतानि बहूनि वर्षसहस्राणि नरके पच्येथास्तस्य त्वं ब्राह्मण कर्मणो विपाकं दृष्ट एव धर्मे प्रतिसंवेदयस इति। अथ खल्वायुष्मानङ्गुलिमालो रहोगतः प्रतिसल्लीनो विमुक्तिसुखं प्रत्यसंवेदीत्; तस्यां वेलायामिदमुदानमुदानीनत् —

यो हि पूर्वं प्रमद्यैव पश्चात्स न प्रमद्यति। स इमं भासते लोकं मुक्तोऽभ्रादिव चन्द्रमाः॥

यस्य पापं कृतं कर्म कुशलेन पिधीयते। स इमं भासते लोकं मुक्तोऽभ्रादिव चन्द्रमाः॥

यो ह वै दहरो भिक्षुर्युज्यते बुद्धशासने। स इमं भासते लोकं मुक्तोऽभ्रादिव चन्द्रमाः॥

द्विषो हि मे धर्मकथां शृण्वन्तु द्विषो हि मे युञ्जतां बुद्धशासने। द्विषो हि मे ते मनुजा भजन्तां ये धर्ममेवादापयन्ति सन्तः॥

द्विषो मे क्षान्तिवादिनामविरोधप्रशंसिनाम्। शृण्वन्तु धर्मं कालेन तं चानुविदधत्विह॥

न हि जातु स मां हिंस्यादन्यं वापि च कञ्चन। प्राप्य च परमां शान्तिं रक्षेच्च त्रसस्थावरौ॥

अपो हि नयन्ति नेत्रिका इषुकारा नमयन्ति तेजनम्। दारु च नमयन्ति तक्षका आत्मानं दमयन्ति पण्डिताः॥

दण्डेनैके दमयन्ति कशाभिरङ्कुशैस्तथा। अदण्डेनाशस्त्रेणैवाहं दान्तोऽस्मि तादिना॥

अहिंसक इति नाम मे हिंसकस्य पुरा सतः। अद्याहं सत्यनामास्मि न हिंसामीह कञ्चन॥

चौरोऽहमासं पूर्वं वा अङ्गुलिमालो विश्रुतः। उह्यमानो महौघेन बुद्धं शरणमगमम्॥

लोहितपाणिरासं प्रागङ्गुलिमालो विश्रुतः। शरणगमनं पश्य भवनेत्री समुद्धृता॥

तादृशं कर्म कृत्वा तु बहु दुर्गतिगामि च। स्पृष्टः कर्मविपाकेनानृणो भुञ्जे हि भोजनम्॥

प्रमादमनुयुञ्जन्ते बाला दुर्मेधसो जनाः। अप्रमादं तु मेधावी रक्षति श्रेष्ठवद्धनम्॥

मा प्रमादमनुयुग्ध्वं मा कामरतिसंस्तवम्। अप्रमत्तो हि ध्यायन्वै प्राप्नोति विपुलं सुखम्॥

स्वागतं नापगतं वै नेदं दुर्मन्त्रितं मम। संविभक्तेषु धर्मेषु यच्छ्रेष्ठं तदुपागमम्॥

स्वागतं नापगतं वै नेदं दुर्मन्त्रितं मम। तिस्रो विद्या अनुप्राप्ताः कृतं बुद्धस्य शासनमिति॥

अङ्गुलिमालसूत्रं निष्ठितं षष्ठम्॥

–

madhyamanikāye madhyamapañcāśatpāṭhe rājavarge'ṅgulimālasūtraṃ ṣaṣṭham

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tena khalu punaḥ samayena rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya vijite cauro'ṅgulimālo nāmābhūdraudro lohitapāṇirhataprahate niviṣṭo'dayāpannaḥ prāṇabhūteṣu. tena grāmā apyagrāmāḥ kṛtā, nigamā apyanigamāḥ kṛtā, janapadā apyajanapadāḥ kṛtāḥ. sa manuṣyānhatvā hatvāṅgulīnāṃ mālāmadhārayat. atha khalu bhagavānpūrvāhṇasamaye nivāsya pātracīvaramādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat. śrāvastyāṃ piṇḍāya caritvā paścādbhaktaṃ piṇḍapātapratikrāntaḥ śayanāsanaṃ saṃśamayya pātracīvaramādāya yena cauro'ṅgulimālastenādhvamārgaṃ pratyapādi. adrākṣuḥ khalu gopālakāḥ paśupālakāḥ karṣakāḥ pathikā bhagavantaṃ yena cauro'ṅgulimālastenādhvamārgapratipannam. dṛṣṭvā ca bhagavantametadavocan — mā śramaṇaitaṃ mārgaṃ pratipatthāḥ. etasmiñchramaṇa mārge cauro'ṅgulimālo nāma raudro lohitapāṇirhataprahate niviṣṭo'dayāpannaḥ prāṇabhūteṣu. tena grāmā apyagrāmāḥ kṛtā, nigamā apyanigamāḥ kṛtā, janapadā apyajanapadāḥ kṛtāḥ. sa manuṣyānhatvā hatvāṅgulīnāṃ mālāṃ dhārayati. etaṃ hi śramaṇa mārgaṃ daśāpi puruṣā viṃśatirapi puruṣāstriṃśadapi puruṣāścatvāriṃśadapi puruṣāḥ pañcāśadapi puruṣāḥ saṃhṛtya saṃhṛtya pratipadyante. te'pi caurasyāṅgulimālasya hastasthatāṃ gacchantīti. evamukte bhagavāṃstūṣṇīmbhūto'gamat. dvitīyamapi khalu gopālakāḥ (pūrvavat) tṛtīyamapi khalu gopālakāḥ paśupālakāḥ karṣakāḥ pathikā bhagavantametadavocan — mā śramaṇaitaṃ mārgaṃ pratipatthāḥ. etasmiñchramaṇa mārge cauro'ṅgulimālo nāma raudro lohitapāṇirhataprahate niviṣṭo'dayāpannaḥ prāṇabhūteṣu, tena grāmā apyagrāmāḥ kṛtā, nigamā apyanigamāḥ kṛtā, janapadā apyajanapadāḥ kṛtāḥ. sa manuṣyānhatvā hatvāṅgulīnāṃ mālāṃ dhārayati. etaṃ hi śramaṇa mārgaṃ daśāpi puruṣā viṃśatirapi puruṣāstriṃśadapi puruṣāścatvāriṃśadapi puruṣāḥ pañcāśadapi puruṣāḥ saṃhṛtya saṃhṛtya pratipadyante. te'pi caurasyāṅgulimālasya hastasthatāṃ gacchantīti.

atha khalu bhagavāṃstūṣṇīmbhūto'gamat. adrākṣītkhalu cauro'ṅgulimālo bhagavantaṃ dūrata evāgacchantam. dṛṣṭvā cāsyaitadabhūt — āścaryaṃ bata bho, adbhutaṃ bata bhoḥ! imaṃ hi mārgaṃ daśāpi puruṣā viṃśatirapi puruṣāstriṃśadapi puruṣāścatvāriṃśadapi puruṣāḥ pañcāśadapi puruṣāḥ saṃhṛtya saṃhṛtya pratipadyante. te'pi mama hastasthatāṃ gacchanti. atha ca punarayaṃ śramaṇa eko'dvitīyaḥ prasahya manya āgacchati. yannūnamahamimaṃ śramaṇaṃ jīvitādvyavaropayeyamiti. atha khalu cauro'ṅgulimālo'sicarmaṇī gṛhītvā dhanuṣkalāpau sannahya bhagavantaṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato'nvabhāntsīt. atha khalu bhavāṃstathārūpamṛddhyabhisaṃskāramabhisamaskārṣīdyathā cauro'ṅgulimālo bhagavantaṃ prakṛtyā gacchantaṃ sarvasthāmnā gacchannāśakatsamprāptum. atha khalu caurasyāṅgulimālasyaitadabhūt — āścaryaṃ bata bho, adbhutaṃ bata bhoḥ! ahaṃ hi purā hastinamapi dhāvantamanupatya gṛhṇāmi, aśvamapi dhāvantamanupatya gṛhṇāmi, rathamapi dhāvantamanupatya gṛhṇāmi, mṛgamapi dhāvantamanupatya gṛhṇāmi; atha ca punarahamimaṃ śramaṇaṃ prakṛtyā gacchantaṃ sarvasthāmnā gacchanna śaknomi samprāptumiti! sthita eva bhagavantametadavocat — tiṣṭha tiṣṭha śramaṇeti. sthito'hamaṅgulimāla, tvaṃ ca tiṣṭheti. atha khalu caurasyāṅgulimālasyaitadabhūt — ime khalu śramaṇāḥ śākyaputrīyāḥ satyavādinaḥ satyapratijñāḥ. atha ca punarayaṃ śramaṇo gacchannevāha — sthito'hamaṅgulimāla, tvaṃ ca tiṣṭheti. yannūnamahamimaṃ śramaṇaṃ pṛccheyamiti.

atha khalu cauro'ṅgulimālo bhagavantaṃ gāthayādhyabhāṣiṣṭa —

gacchanbravīṣi śramaṇa sthito'smi māṃ ca bravīṣi sthitamasthitastvam. pṛcchāmi tvāṃ śramaṇārthaṃ tametaṃ kathaṃ sthitastvamahamasthito'smīti..

sthito'hamaṅgulimāla sarvadā sarveṣu bhūteṣu nidhāya daṇḍam. tvaṃ tu prāṇeṣvasaṃyato'si nityaṃ tasmātsthito'haṃ tvamathāsthito'sīti..

cirasya bata me mahito maharṣir mahāvanaṃ prāpa sa satyavādī. so'haṃ cariṣyāmi prahāya pāpaṃ śrutvaiva gāthāṃ tava dharmayuktām..

ityeva cauro'simathāyudhaṃ ca śvabhre prapāte narake'pyakārīt. cauro'vandiṣṭa sugatasya pādau tatraiva cainaṃ pravrajyāmayācīt..

buddhaśca vai kāruṇiko maharṣir yaḥ śāstā lokasya sadevakasya. tamehi bhikṣaviti tadāvocad eṣa eva tasyābhūdbhikṣubhāva iti..

atha khalu bhagavānāyuṣmatāṅgulimālena paścācchramaṇena yena śrāvastī tena cārikāṃ prākramīt. anupūrveṇa cārikāṃ caramāṇo yena śrāvastī tadavāsarat. tatra sma bhagavāñchrāvastyāṃ viharati jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tena khalu punaḥ samayena rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasyāntaḥpuradvāre mahājanakāyaḥ sannipatyoccaiḥśabdo mahāśabdo'bhūt — cauraste deva vijite'ṅgulimālo nāma raudro lohitapāṇirhataprahate niviṣṭo'dayāpannaḥ prāṇabhūteṣu. tena grāmā apyagrāmāḥ kṛtā, nigamā apyanigamāḥ kṛtā, janapadā apyajanapadāḥ kṛtāḥ. sa manuṣyānhatvā hatvāṅgulīnāṃ mālāṃ dhārayati. taṃ devaḥ pratiṣedhatviti.

atha khalu rājā prasenajitkosalaḥ pañcamātrairaśvaśataiḥ śrāvastyā nirakramīddivā divase. yenārāmastena prāvikṣat. yāvatī yānasya bhūmiryānena gatvā yānātpratyavaruhya pattireva yena bhavāṃstenopasamakramīt; upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaṃ khalu rājānaṃ prasenajitaṃ kosalaṃ bhagavānetadavocat — kiṃ nu te mahārāja rājā vā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ kupito vaiśālakā vā licchavayo'nye vā pratirājāna iti? na khalu me bhadanta rājā māgadhaḥ śreṇyo bimbisāraḥ kupito nāpi vaiśālakā licchavayo nāpyanye pratirājānaḥ. cauro me bhadanta vijite'ṅgulimālo nāma raudro lohitapāṇirhataprahate niviṣṭo'dayāpannaḥ prāṇabhūteṣu. tena grāmā apyagrāmāḥ kṛtā, nigamā apyanigamāḥ kṛtā, janapadā apyajanapadāḥ kṛtāḥ. sa manuṣyānhatvā hatvāṅgulīnāṃ mālāṃ dhārayati. tamahaṃ bhadanta pratiṣedhiṣyāmīti. sacetpunastvaṃ mahārājāṅgulimālaṃ paśyeḥ keśaśmaśruṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagārikāṃ pravrajitaṃ virataṃ prāṇātipātādviratamadattādānādvirataṃ mṛṣāvādādekabhaktikaṃ brahmacāriṇaṃ śīlavantaṃ kalyāṇadharmāṇaṃ kiṃ nvenaṃ kuryā iti? abhivādayema vā bhadanta pratyuttiṣṭhema vāsanena vā nimantrayemahi, abhinimantrayemahi vainaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārairdhārmikīṃ vāsya rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidadhyāma. kutaḥ punarasya bhadanta duḥśīlasya pāpadharmaṇa evarūpaḥ śīlasaṃyamo bhaviṣyatīti?

tena khalu punaḥ samayenāyuṣmānaṅgulimālo bhagavato'vidūre niṣaṇṇo'bhūt. atha khalu bhagavāndakṣiṇaṃ bāhuṃ pragṛhya rājānaṃ prasenajitaṃ kosalametadavocat — eṣa mahārājāṅgulimāla iti. atha khalu rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasyābhūdeva bhayamabhūtstambhitatvamabhūdromaharṣaḥ. atha khalu bhagavānrājānaṃ prasenajitaṃ kosalaṃ bhītaṃ saṃvignaṃ romaharṣajātaṃ viditvā rājānaṃ prasenajitaṃ kosalametadavocat — mā bhaiṣīrmahārāja, nāsti ta ito bhayamiti. atha khalu rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya yadabhūdbhayaṃ vā stambhitatvaṃ vā romaharṣo vā sa pratyaprasrambhiṣṭa. atha khalu rājā prasenajitkosalo yenāyuṣmānaṅgulimālastenopasamakramīt; upasaṅkramyāyuṣmantamaṅgulimālametadavocat — āryo nu bhadantāṅgulimāla iti? evaṃ mahārājeti. kathaṅgotra āryasya pitā, kathaṅgotrā māteti? gargaḥ khalu mahārāja pitā, maitrāyaṇī māteti. abhiramatāṃ bhadantāryo gargo maitrāyaṇīputraḥ. ahamāryasya gargasya maitrāyaṇīputrasyautsukyaṃ kariṣyāmi cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāmiti.

tena khalu punaḥ samayenāyuṣmānaṅgulimāla āraṇyako'bhūtpiṇḍapātikaḥ pāṃśukūlikastraicīvarikaḥ. atha khalvāyuṣmānaṅgulimālo rājānaṃ prasenajitaṃ kosalametadavocat — alaṃ mahārāja, paripūrṇaṃ me cīvaramiti. atha khalu rājā prasenajitkosalo yena bhavāṃstenopasamakramīt; upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalu rājā prasenajitkosalo bhagavantametadavocat — āścaryaṃ bhadantādbhutaṃ bhadanta! yāvaccedaṃ bhadanta bhagavānadāntānāṃ damayitā, aśāntānāṃ śamayitā, aparinirvṛtānāṃ parinirvāpayitā. yaṃ hi vayaṃ bhadanta nāśakāma daṇḍenāpi śastreṇāpi damayituṃ sa bhagavatādaṇḍenāśastreṇaiva dāntaḥ. hanta cedānīṃ vayaṃ bhadanta gacchāmaḥ; bahukṛtyā vayaṃ bahukaraṇīyā iti. yasyedānīṃ mahārāja kālaṃ manyasa iti. atha khalu rājā prasenajitkosala utthāyāsanādbhagavantamabhivādya pradakṣiṇīkṛtya prākramīt.

atha khalvāyuṣmānaṅgulimālaḥ pūrvāhṇasamaye nivāsya pātracīvaramādāya śrāvastyāṃ piṇḍāya prāvikṣat. adrākṣītkhalvāyuṣmānaṅgulimālaḥ śrāvastyāṃ sāpadānaṃ piṇḍāya caramāṇo'nyatarāṃ striyaṃ mūḍhagarbhāṃ vighātagarbhām. dṛṣṭvā cāsyaitadabhūt — kliśyanti bata bhoḥ sattvāḥ, kliśyanti bata bhoḥ sattvā iti! atha khalvāyuṣmānaṅgulimālaḥ śrāvastyāṃ piṇḍāya caritvā paścādbhaktaṃ piṇḍapātapratikrānto yena bhavāṃstenopasamakramīt; upasaṅkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalvāyuṣmānaṅgulimālo bhagavantametadavocat — ihāhaṃ bhadanta pūrvāhṇasamaye nivāsya pātracīvaramādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣam. adrākṣaṃ khalvahaṃ bhadanta śrāvastyāṃ sāpadānaṃ piṇḍāya caramāṇo'nyatarāṃ striyaṃ mūḍhagarbhāṃ vighātagarbhām. dṛṣṭvā ca mamaitadabhūt — kliśyanti bata bhoḥ sattvāḥ, kliśyanti bata bhoḥ sattvā iti!

tena hi tvamaṅgulimāla yena sā strī tenopasaṅkrama; upasaṅkramya tāṃ striyamevaṃ vada — yato'haṃ bhagini jāto nābhijānāmi sañcintya prāṇaṃ jīvitādvyavaropayitā, tena satyena svasti te'stu, svasti garbhāyeti.

sa hi nūnaṃ me bhadanta samprajānanmṛṣāvādo bhaviṣyati. mayā hi bhadanta bahavaḥ sañcintya prāṇā jīvitādvyavaropitā iti. tena hi tvamaṅgulimāla yena sā strī tenopasaṅkrama; upasaṅkramya tāṃ striyamevaṃ vada — yato'haṃ bhaginyāryayā jātyā jāto nābhijānāmi sañcintya prāṇaṃ jīvitādvyavaropayitā, tena satyena svasti te'stu, svasti garbhāyeti.

evaṃ bhadanteti khalvāyuṣmānaṅgulimālo bhagavataḥ pratiśrutya yena sā strī tenopasamakramīt; upasaṅkramya tāṃ striyametadavocat — yato'haṃ bhaginyāryayā jātyā jāto nābhijānāmi sañcintya prāṇaṃ jīvitādvyavaropayitā, tena satyena svasti te'stu, svasti garbhāyeti. atha khalvasyai striyai svastyabhūt, svasti garbhāya.

atha khalvāyuṣmānaṅgulimāla eko vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharannacirādeva — yasyārthāya kulaputrāḥ samyagevāgārādanagārikāṃ pravrajanti tadanuttaraṃ — brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayamabhijñāya sākṣātkṛtvopasampadya vyahārṣīt. kṣīṇā jātiruṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparamitthambhāvāyetyabhyajñāsīt. anyatamaḥ khalu punarāyuṣmānaṅgulimālo'rhatāmabhūt.

atha khalvāyuṣmānaṅgulimālaḥ pūrvāhṇasamaye nivāsya pātracīvaramādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣat. tena khalu punaḥ samayenānyenāpi loṣṭaḥ kṣipta āyuṣmato'ṅgulimālasya kāye nyapaptadanyenāpi daṇḍaḥ kṣipta āyuṣmato'ṅgulimālasya kāye nyapaptadanyenāpi śarkarā kṣiptāyuṣmato'ṅgulimālasya kāye nyapaptat. atha khalvāyuṣmānaṅgulimālo bhinnena śīrṣeṇa lohitena galatā bhinnena pātreṇa vipāṭitayā saṅghāṭyā yena bhavāṃstenopasamakramīt. adrākṣītkhalu bhagavānāyuṣmantamaṅgulimālaṃ dūrata evāgacchantam. dṛṣṭvā cāyuṣmantamaṅgulimālametadavocat — adhivāsaya tvaṃ brāhmaṇa, adhivāsaya tvaṃ brāhmaṇa. yasya khalu tvaṃ brāhmaṇa karmaṇo vipākena bahūni varṣāṇi bahūni varṣaśatāni bahūni varṣasahasrāṇi narake pacyethāstasya tvaṃ brāhmaṇa karmaṇo vipākaṃ dṛṣṭa eva dharme pratisaṃvedayasa iti. atha khalvāyuṣmānaṅgulimālo rahogataḥ pratisallīno vimuktisukhaṃ pratyasaṃvedīt; tasyāṃ velāyāmidamudānamudānīnat —

yo hi pūrvaṃ pramadyaiva paścātsa na pramadyati. sa imaṃ bhāsate lokaṃ mukto'bhrādiva candramāḥ..

yasya pāpaṃ kṛtaṃ karma kuśalena pidhīyate. sa imaṃ bhāsate lokaṃ mukto'bhrādiva candramāḥ..

yo ha vai daharo bhikṣuryujyate buddhaśāsane. sa imaṃ bhāsate lokaṃ mukto'bhrādiva candramāḥ..

dviṣo hi me dharmakathāṃ śṛṇvantu dviṣo hi me yuñjatāṃ buddhaśāsane. dviṣo hi me te manujā bhajantāṃ ye dharmamevādāpayanti santaḥ..

dviṣo me kṣāntivādināmavirodhapraśaṃsinām. śṛṇvantu dharmaṃ kālena taṃ cānuvidadhatviha..

na hi jātu sa māṃ hiṃsyādanyaṃ vāpi ca kañcana. prāpya ca paramāṃ śāntiṃ rakṣecca trasasthāvarau..

apo hi nayanti netrikā iṣukārā namayanti tejanam. dāru ca namayanti takṣakā ātmānaṃ damayanti paṇḍitāḥ..

daṇḍenaike damayanti kaśābhiraṅkuśaistathā. adaṇḍenāśastreṇaivāhaṃ dānto'smi tādinā..

ahiṃsaka iti nāma me hiṃsakasya purā sataḥ. adyāhaṃ satyanāmāsmi na hiṃsāmīha kañcana..

cauro'hamāsaṃ pūrvaṃ vā aṅgulimālo viśrutaḥ. uhyamāno mahaughena buddhaṃ śaraṇamagamam..

lohitapāṇirāsaṃ prāgaṅgulimālo viśrutaḥ. śaraṇagamanaṃ paśya bhavanetrī samuddhṛtā..

tādṛśaṃ karma kṛtvā tu bahu durgatigāmi ca. spṛṣṭaḥ karmavipākenānṛṇo bhuñje hi bhojanam..

pramādamanuyuñjante bālā durmedhaso janāḥ. apramādaṃ tu medhāvī rakṣati śreṣṭhavaddhanam..

mā pramādamanuyugdhvaṃ mā kāmaratisaṃstavam. apramatto hi dhyāyanvai prāpnoti vipulaṃ sukham..

svāgataṃ nāpagataṃ vai nedaṃ durmantritaṃ mama. saṃvibhakteṣu dharmeṣu yacchreṣṭhaṃ tadupāgamam..

svāgataṃ nāpagataṃ vai nedaṃ durmantritaṃ mama. tisro vidyā anuprāptāḥ kṛtaṃ buddhasya śāsanamiti..

aṅgulimālasūtraṃ niṣṭhitaṃ ṣaṣṭham..

← mn85 
mn 
 mn87 →
Search
buddhism/mn/mn86.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51