शनैश्चरगर्वप्रशमनम्

रामनामामृतं सञ्जपन्नवतस्थे कदाचिद्दाशरथिसेतुपरिसरे पद्मासनमुपविष्टः पवनात्मजः कपिकुञ्जरः। दुर्वारा कापि रणकण्डूतिरुदियाय तत्रैव समागतस्यामुष्य सौरेरन्तरात्मनि तमेनं वीक्षमाणस्य। अहङ्कारविमूढमनाश्च स तमाञ्जनेयमेवमवजज्ञे—“अये वनगोचर! मन्यसे किं त्वामद्वितीयं वीरम्? एहि, मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धाय सन्नह्यस्व” इति।

“भद्र! कोऽसि त्वम्?” इत्यप्राक्षीत् तदाकर्ण्य प्रशान्तगम्भीरस्वरेण मारुतिः।

“अहमेवास्मि परमतेजोनिधेस्तिग्मांशोस्तनयः शनैश्चरः, यस्य खलु नामधेयमाकर्ण्यैव सकलाः प्रजाः साध्वसविह्वला भवन्ति” इति प्रत्यवादीद्दर्पध्मातः स मन्दः।

“अये! जगच्चक्षुषो मार्तण्डस्य तनयोऽसि त्वम्। स खलु भगवान् मे विद्यागुरुः। तत्कथं नु नाम गुरुपुत्रेण त्वया सार्धं शस्त्रसम्पातमहं विदध्याम्?” इति प्रत्यभाषत वायुसुतः।

“अये! कातरा एवमेतादृशं प्रलपन्ति। वीरास्तु रणाय नित्यं बद्धपरिकरा एव दृश्यन्ते” इति विहस्य जगाद शनिः।

मुष्टिप्रहारेण तमाजघान प्रकुपितः शनिस्तदीये रणप्रस्तावे सविनयं प्रत्याख्यातेऽपि। रणायोदतिष्ठद्गत्यन्तराभावादनिच्छन्नपि मारुतिः। प्रदक्षिणीकर्तुं प्रचक्रमे च दाशरथिसेतुं स खलु स्वकीयेन सुदीर्घेण लाङ्गूलेन तं मन्दं गाढं संयम्य। क्षतविक्षतमभूत् कठोरपाषाणखण्डेषु विषमेषु च गर्तेषु नैरन्तर्येण तेन बलिनाकृष्यमाणस्यामुष्य शनेः शरीरम्। “त्राहि माम्, मुञ्च माम्!” इति मुहुर्मुहुश्चुक्रोश स मन्दो दुःसहां वेदनामपारयन् सोढुम्।

“तर्हि त्वामहं विसृजेयम्, यदि त्वमितः परं मदीयान् भक्तान् कदापि न पीडयिष्यसीति सत्यं शपेथाः” इत्यवादीत्ततो दयालुर्हनूमान्।

समयममुं प्रतिजज्ञे शनिः, बन्धनाच्च तं मुमोच मारुतिः। तैलमभ्यज्य तदीयां वेदनामपनिन्ये कारुणिको हनूमांस्तस्य, गुरुपुत्रोऽयमिति धिया।

जग्मिवान् खलु ततोऽनेकाभिराशीर्भिस्तमाञ्जनेयं संयोज्य स रविनन्दनस्तया चानुकम्पया परं परितुष्टः।

ततःप्रभृत्यैव खलु शनैश्चराय तैलसमर्पणप्रथा लोकेषु प्रवृत्ता। तैलप्रदानेन समाराधितः स रविनन्दनो भक्तानामखिलानीप्सितार्थान् पूरयिष्यतीति हि जनानां सुदृढः सम्प्रत्ययः।