MĀ 25 udakopamasūtram

[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]

madhyamāgame śāriputrasaṃyuktavarge udakopamasūtraṃ pañcamam.

evaṃ mayā śrutam. ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme.

tasminsamaye āyuṣmāñchāriputro bhikṣūnāmantrayata—ahaṃ vo'yuṣmantaḥ pañcāghāṭaprativinayāndharmāndeśayiṣyāmi. tacchṛṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasikuruta bhāṣiṣye. evamāyuṣmanniti te bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya pratyaśrauṣuḥ.

āyuṣmāñchāriputra idamavocat—katame pañca? ihāyuṣmanta ekatyaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācā pariśuddhacārī. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa prativinetavyaḥ.

punaraparamāyuṣmanta ekatyaḥ pudgalo vācāpariśuddhacārī bhavati kāyena pariśuddhacārī. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa prativinetavyaḥ.

punaraparamāyuṣmanta ekatyaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācāpariśuddhacārī manasā tu kiñcitpariśuddhacārī. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa prativinetavyaḥ.

punaraparamāyuṣmanta ekatyaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācāpariśuddhacārī manasāpariśuddhacārī. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa prativinetavyaḥ.

punaraparamāyuṣmanta ekatyaḥ pudgalaḥ kāyena pariśuddhacārī bhavati vācā pariśuddhacārī manasā pariśuddhacārī. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa prativinetavyaḥ.

tatrāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācā pariśuddhacārī, tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta sa kathaṃ prativinetavyaḥ? tadyathāpyāyuṣmanta āraṇyakaḥ pāṃśukūliko bhikṣuḥ saṅkārakūṭe tyaktaṃ jīrṇavastraṃ paśyet, tacca gūthena vā mūtreṇa vā kheṭena vā siṃghāṇakena vānyenāśucinā vā mrakṣitaṃ syāt. sa taddṛṣṭvā vāmahastena gṛhītvā dakṣiṇahastena prasārayet, yatra ca gūthaṃ vā mūtraṃ vā kheṭaṃ vā siṃghāṇakaṃ vānyadaśuci vā na mrakṣitaṃ syādacchidraṃ ca syāttacchittvādadyāt. evamevāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācā pariśuddhacārī, tasya yaḥ kāyenāpariśuddhacāro na taṃ manasikuryāt, yastvasya vācā pariśuddhacārastamevātasminsamaye manasikuryāt. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa evaṃ prativinetavyaḥ.

tatrāyuṣmanto yaḥ pudgalo vācāpariśuddhacārī bhavati kāyena pariśuddhacārī, tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta sa kathaṃ prativinetavyaḥ? tadyathāpyāyuṣmanto grāmādavidūre gambhīraṃ taḍāgaṃ śaivālatṛṇacchannaṃ syāt. tataḥ kaścitpuruṣa āgaccheduṣṇābhitapto gharmaparetaḥ kṣutpipāsāklānto vātātapapīḍitaḥ. sa taṃ taḍāgamupasaṅkramya vastrāṇyavatārya tīre nikṣipya taḍāgamavatīryobhābhyāṃ hastābhyāṃ tattṛṇaṃ vyapohya yathākāmaṃ snāyāduṣṇaṃ gharmadarathaṃ kṣutpipāsāklamaṃ ca prativinayet. evamevāyuṣmanto yaḥ pudgalo vācāpariśuddhacārī bhavati kāyena pariśuddhacārī, tasya yaḥ vācāpariśuddhacāro na taṃ manasikuryāt, yastvasya kāyena pariśuddhacārastamevātasminsamaye manasikuryāt. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa evaṃ prativinetavyaḥ.

tatrāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācāpariśuddhacārī manasā tu kiñcitpariśuddhacārī, tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta sa kathaṃ prativinetavyaḥ? tadyathāpyāyuṣmantaścātuṣpathe goṣpadamātramudakaṃ syāt. tataḥ kaścitpuruṣa āgaccheduṣṇābhitapto gharmaparetaḥ kṣutpipāsāklānto vātātapapīḍitaḥ. sa evaṃ cintayed—idaṃ cātuṣpathe goṣpade svalpamudakam, yadyahametadudakaṃ hastena vā parṇena vādadyāṃ taddhi kṣubhyedāvilaṃ ca syānna ca me uṣṇaṃ gharmadarathaṃ kṣutpipāsāklamaṃ prativinayediti. sa jānubhyāṃ patitvā hastau jānunī ca pṛthivyāṃ nihatya mukhenodakaṃ pibati, sa evaṃ taduṣṇaṃ gharmadarathaṃ kṣutpipāsāklamaṃ ca prativinayati. evamevāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācāpariśuddhacārī manasā tu kiñcitpariśuddhacārī, tasya yaḥ kāyenāpariśuddhacāro yo vācāpariśuddhacāro na tāvubhāvamapi manasikuryāt, yastvasya manasā kiñcitpariśuddhacārastamevātasminsamaye manasikuryāt. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa evaṃ prativinetavyaḥ.

tatrāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācāpariśuddhacārī manasāpariśuddhacārī, tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta sa kathaṃ prativinetavyaḥ? tadyathāpyāyuṣmantaḥ kaścitpuruṣo dīrghamadhvānaṃ pratipannaḥ syāt. sa cāntarāmārge glānaḥ syādduḥkhito bāḍhaglāno dīna ekākyasahāyaḥ. tasya ca pṛṣṭhato grāmo dūre syātpurataśca grāmamasaṃprāptaḥ syāt. tataḥ kaścitpuruṣa āgatyaikānte sthitvā taṃ puruṣaṃ paśyeddīrghamadhvānaṃ pratipannamantarāmārge glānaṃ duḥkhitaṃ bāḍhaglānaṃ dīnamekākyasahāyaṃ pṛṣṭhato grāmāddūre sthitaṃ purataśca grāmamasaṃprāptam. tasyaivaṃ syāt—yadyayaṃ puruṣa upasthāyakaṃ labheta yo hyenamaṭavyā grāmaṃ nayetpraṇītaṃ ca bhaiṣajyaṃ dadyātpraṇītena cāhāreṇa bhojayetsamyagupatiṣṭheta, evamasya puruṣasya glānyaṃ prahīyeteti. tatkasya hetoḥ? tasya puruṣasya tasminglāne'tyarthamanukampā kāruṇyaṃ maitrīcittamutpadyate. evamevāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyenāpariśuddhacārī bhavati vācāpariśuddhacārī manasāpariśuddhacārī, tasminprājñena paśyataivaṃ manasikartavyam—ayamāyuṣmānkāyenāpariśuddhacārī vācāpariśuddhacārī manasāpariśuddhacārī, mā haivāyamāyuṣmānkāyenāpariśuddhacāreṇa vācāpariśuddhacāreṇa manasāpariśuddhacāreṇa kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyeteti. yadyayamāyuṣmānkalyāṇamitraṃ labheta sa kāyenāpariśuddhacāraṃ prahāya kāyena pariśuddhacāraṃ bhāvayedvācāpariśuddhacāraṃ prahāya vācā pariśuddhacāraṃ bhāvayedmanasāpariśuddhacāraṃ prahāya manasā pariśuddhacāraṃ bhāvayet. evamasāvāyuṣmānkāyena pariśuddhacāreṇa vācā pariśuddhacāreṇa manasā pariśuddhacāreṇa kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyeteti. tatkasya hetoḥ? prājñasyāyuṣmatastasminnāyuṣmatyatyarthamanukampā kāruṇyaṃ maitrīcittamutpadyate. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa evaṃ prativinetavyaḥ.

tatrāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyena pariśuddhacārī bhavati vācā pariśuddhacārī manasā pariśuddhacārī, tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta sa kathaṃ prativinetavyaḥ? tadyathāpyāyuṣmanto grāmādavidūre bhadrā puṣkariṇī syādacchodakā sādūdakā pūrṇā samatīrā haritatṛṇasañchannatīrā samantātpuṣpavṛkṣaparivṛtā. tataḥ kaścitpuruṣa āgaccheduṣṇābhitapto gharmaparetaḥ kṣutpipāsāklānto vātātapapīḍitaḥ. sa tāṃ puṣkariṇīmupasaṅkramya vastrāṇyavatārya tīre nikṣipya puṣkariṇīmavatīrya yathākāmaṃ snāyāduṣṇaṃ gharmadarathaṃ kṣutpipāsāklamaṃ ca prativinayet. evamevāyuṣmanto yaḥ pudgalaḥ kāyena pariśuddhacārī bhavati vācā pariśuddhacārī manasā pariśuddhacārī, tasya yaḥ kāyena pariśuddhacāro yo vācā pariśuddhacāro yo manasā pariśuddhacārastānsarvāṃstasmiṃssamaye manasikuryāt. tatra prājñena paśyatā cedāghāṭa utpadyeta, sa evaṃ prativinetavyaḥ.

āyuṣmanto yanmayā pūrvaṃ bhāṣitam—ahaṃ vo'yuṣmantaḥ pañcāghāṭaprativinayāndharmāndeśayiṣyāmīti, tadetannidānaṃ bhāṣitam.

idamavocadāyuṣmāñchāriputraḥ. āttamanasaste bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya bhāṣitamabhyanandan.

udakopamasūtraṃ pañcamaṃ samāptam.