You are here: Home » buddhism » ma » ma31
ma30 
 ma32

MĀ 31 āryasatyavibhaṅgasūtram

[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]

madhyamāgame śāriputrasaṃyuktavarge āryasatyavibhaṅgasūtramekādaśamam .

evaṃ mayā śrutam . ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme .

tasmin samaye bhagavān bhikṣūnāmantrayata—ayaṃ brahmacaryasamudācāro dharmadeśanā ca, yaduta caturṇāmāryasatyānāṃ vistareṇoddeśo nidarśanaṃ vibhaṅgaḥ saṃprakāśanā vivaraṇā prajñaptirdeśanā vyavasthāpanam . ye'pi te'bhūvan atīte'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ, teṣāmapyeyameva samyagdharmadeśanābhūt, yaduta caturṇāmāryasatyānāṃ vistareṇoddeśo nidarśanaṃ vibhaṅgaḥ saṃprakāśanā vivaraṇā prajñaptirdeśanā vyavasthāpanam . ye'pi te bhaviṣyantyanāgate'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ, teṣāmapyeyameva samyagdharmadeśanā bhaviṣyati, yaduta caturṇāmāryasatyānāṃ vistareṇoddeśo nidarśanaṃ vibhaṅgaḥ saṃprakāśanā vivaraṇā prajñaptirdeśanā vyavasthāpanam . mayāpyetarhi tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddheneyameva samyagdharmadeśanā kṛtā, yaduta caturṇāmāryasatyānāṃ vistareṇoddeśo nidarśanaṃ vibhaṅgaḥ saṃprakāśanā vivaraṇā prajñaptirdeśanā vyavasthāpanam .

śāriputro bhikṣurmedhāvī āśuprajño javanaprajñastīkṣṇaprajñaḥ pṛthuprajño gambhīraprajño nairyāṇikaprajño nairvedhikaprajñaḥ pratibhānaprajñaḥ, śāriputro bhikṣuḥ satyaprajñayā samanvāgataḥ . tatkasya hetoḥ . mayā saṃkṣepeṇa deśitānāṃ caturṇāmāryasatyānāṃ śāriputro bhikṣuḥ samartho vistareṇoddeṣṭuṃ nidarśayituṃ vibhaktuṃ saṃprakāśayituṃ vivarituṃ prajñāpayitum uttānīkartuṃ vyavasthāpayituṃ ca . śāriputro bhikṣuryadānimāni catvāryāryasatyāni vistareṇoddiśati nidarśayati vibhajati saṃprakāśayati vivarati prajñāpayatyuttānīkaroti vyavasthāpayati ca, tadāpramāṇānsattvānsamyagdarśanamavatārayati . śāriputro bhikṣuḥ samyagdṛṣṭyāṃ vinetuṃ samarthaḥ . maudgalyāyano bhikṣuḥ paramārthe'nuttarāsravakṣaye pratiṣṭhāpayituṃ samarthaḥ . śāriputro bhikṣuḥ sabrahmacāriṇāṃ jananīva saṃjanayitā, maudgalyāyano bhikṣurjātānāṃ sabrahmacāriṇāṃ dhātrīva saṃvardhakaḥ, tasmātsabrahmacāribhiḥ śāriputramaudgalyāyanau sevitavyau bhaktavyau paryupāsitavyau satkartavyau gurukartavyau mānayitavyau pūjayitavyau . tatkasya hetoḥ . śāriputramaudgalyāyanau sabrahmacāriṇāmarthakāmau hitakāmau yogakṣemakāmau .

idamuktvā bhagavānutthāyāsanādvihāraṃ prāvikṣatpratisaṃlayanāya .

atha khalvāyuṣmāñchāriputro bhagavati prakrāntamātre bhikṣūnāmantrayata—āyuṣmanto bhagavānasmākamarthāya loka utpannaḥ, yaduta parebhya imāni catvāryāryasatyāni vistareṇoddeṣṭuṃ nidarśayituṃ vibhaktuṃ saṃprakāśayituṃ vivarituṃ prajñāpayitum uttānīkartuṃ vyavasthāpayituṃ ca . katamāni catvāri . yaduta duḥkhamāryasatyaṃ duḥkhasamudayamāryasatyaṃ duḥkhanirodhamāryasatyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipadāryasatyam .

āyuṣmantaḥ katamacca duḥkhamāryasatyam . jātirapi duḥkhaṃ jarāpi duḥkhaṃ vyādhirapi duḥkhaṃ maraṇamapi duḥkham, apriyasaṃprayogo'pi duḥkhaṃ priyaviprayogo'pi duḥkham, yadapīcchannalabhate tadapi duḥkham, saṃkṣepeṇa pañcopādānaskandhā duḥkham .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ jātirduḥkhamityucyate . āyuṣmantaḥ kā jātiḥ . yā teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmiṃstasminsattvanikāye jātissañjātiravakrāntirabhinirvṛttiḥ skandhānāṃ prādurbhāvo jīvitendriyasya pratilābhaḥ, iyamucyate jātiḥ . tatrāyuṣmanto jātiduḥkhamiti yajjātaḥ sattvaḥ kāyikīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi dāhaṃ kleśaṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati . āyuṣmantastasmājjātirduḥkhamityucyate .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ jarā duḥkhamityucyate . āyuṣmantaḥ kā jarā . yā sā teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmiṃstasminsattvanikāye jarā jīrṇatā mahallakatā palitakeśatā khaṇḍadantatā yauvanasyāntardhānaṃ kāyasyāvanāmaḥ khañjatā gurukāyatā ūrdhvaśvāso daṇḍāvaṣṭabdhatā kārśyaṃ valīpracuratā tilakāhatagātratā indriyāṇāṃ paripāko durvarṇatā ca, iyamucyate jarā . tatrāyuṣmanto jarāduḥkhamiti yajjīrṇaḥ sattvaḥ kāyikīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi dāhaṃ kleśaṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati . āyuṣmantastasmājjarā duḥkhamityucyate .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ vyādhirduḥkhamityucyate . āyuṣmantaḥ ko vyādhiḥ . yacchīrorujā netrarujā śrotrarujā ghrāṇarujā mukharujā oṣṭharujā dantarujā jihvārujā tālurujā kaṇṭharujā śvāsaḥ kāsaḥ chardirhrillāso'pasmāro gaṇḍaḥ piḍakā pittaṃ dāho jvaraḥ śoṣo'rśāṃsyatīsāro, yadvā punaranye'pyevaṃrūpā vividhā vyādhayaḥ sparśasamutpannāścitānapagatāḥ kāye samupasthitā upalabhyante, ayamucyate vyādhiḥ . tatrāyuṣmanto vyādhiduḥkhamiti yadvyādhitaḥ sattvaḥ kāyikīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi dāhaṃ kleśaṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati . āyuṣmantastasmādvyādhirduḥkhamityucyate .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ maraṇaṃ duḥkhamityucyate . āyuṣmantaḥ kim maraṇam . yā teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmiṃstasminsattvanikāye cyutiścyavanatā bhedo'ntardhānamāyuṣo hāniḥ skandhānāṃ bhedo maraṇaṃ kālakriyā jīvitendriyasyoparamaḥ, idamucyate maraṇam . tatrāyuṣmanto maraṇaduḥkhamiti yanmriyamāṇaḥ sattvaḥ kāyikīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi saṃtāpaṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasamapi dāhaṃ kleśaṃ daurmanasyamupāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasamapi dāhaṃ kleśaṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaṃ ca vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati . āyuṣmantastasmānmaraṇaṃ duḥkhamityucyate .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ apriyasaṃprayogo duḥkhamityucyate . āyuṣmantaḥ ko'priyasaṃprayogaḥ . santi hi sattvānāmādhyātmikāni ṣaḍāyatanāni, yaduta cakṣurāyatanaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaāyatanaṃ, yāni teṣāmanavīpsitānyakāntānyamanāpāni, teṣāṃ yaḥ samāgamaḥ samavāyaḥ saṃsargaḥ saṃprayogaḥ, evameva bāhyānyāyatanāni sparśā vedanā saṃjñāś cetanāstṛṣṇāśca yānyanavīpsitānyakāntānyamanāpāni, teṣāṃ yaḥ samāgamaḥ samavāyaḥ saṃsargaḥ saṃprayogaḥ . āyuṣmantaḥ, santi hi sattvānāṃ ṣaḍdhātavaḥ, yaduta pṛthivīdhāturabdhātustejo vāyurākāśaṃ vijñānadhātuḥ, ye te'navīpsitā akāntā amanāpāḥ, teṣāṃ yaḥ samāgamaḥ samavāyaḥ saṃsargaḥ saṃprayogaḥ, ayamucyate'priyasaṃprayogaḥ . tatrāyuṣmanto'priyasaṃprayogaduḥkhamiti yadapriyasaṃprayuktaḥ sattvaḥ kāyikīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati . āyuṣmantastasmādapriyasaṃprayogo duḥkhamityucyate .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ priyaviprayogo duḥkhamityucyate . āyuṣmantaḥ kaḥ priyaviprayogaḥ . santi hi sattvānāmādhyātmikāni ṣaḍāyatanāni, yaduta cakṣurāyatanaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaāyatanaṃ, yāni teṣāmīpsitāni kāntāni manāpāni, teṣāṃ yo viyogaḥ saṃyogābhāvo'samavāyo viprayogo'sahāvasthānam, evameva bāhyānyāyatanāni sparśā vedanā saṃjñāś cetanāstṛṣṇāśca yānīpsitāni kāntāni manāpāni, teṣāṃ yo viyogaḥ saṃyogābhāvo'samavāyo viprayogo'sahāvasthānam . āyuṣmantaḥ, santi hi sattvānāṃ ṣaḍdhātavaḥ, yaduta pṛthivīdhāturabdhātustejo vāyurākāśaṃ vijñānadhātuḥ, ye ta īpsitāḥ kāntā manāpāḥ, teṣāṃ yo viyogaḥ saṃyogābhāvo'samavāyo viprayogo'sahāvasthānam, ayamucyate priyaviprayogaḥ . tatrāyuṣmantaḥ priyaviprayogaduḥkhamiti yatpriyaviprayuktaḥ sattvaḥ kāyikīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, mānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati, kāyikamānasīmapi duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate pratisaṃvedayate vindati pratisaṃvindati . āyuṣmantastasmātpriyaviprayogo duḥkhamityucyate .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ yadapīcchannalabhate tadapi duḥkhamityucyate . āyuṣmanto jātidharmāṇāṃ sattvānāmevamicchotpadyate aho batavayaṃ na jātidharmāṇaḥ syāma, na cāsmākaṃ jātirāgacchediti, na caitallabhyaṃ prārthanayā . jarādharmāṇāṃ vyādhidharmāṇāṃ maraṇadharmāṇāṃ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsadharmāṇāṃ sattvānāmevamicchotpadyate aho batavayaṃ na śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsadharmāṇaḥ syāma, na cāsmākaṃ śokādaya āgaccheyuriti, na caitallabhyaṃ prārthanayā . āyuṣmanta utpannaduḥkhānāṃ sattvānāmamanāpaduḥkhānāmevamicchotpadyate, aho batedaṃ duḥkhamanāgataṃ vā nutpadyeta utpannaṃ vā vipariṇameteti, na caitallabhyaṃ prārthanayā . āyuṣmanta utpannasukhānāṃ sattvānāṃ manāpasukhānāmevamicchotpadyate, aho batedaṃ sukhaṃ nityaṃ dhruvaṃ śāśvataṃ syādavipariṇāmadharmamiti, na caitallabhyaṃ prārthanayā . āyuṣmanta utpannasaṃjñānāṃ sattvānāmamanāpasaṃjñānāmevamicchotpadyate, aho bateyaṃ saṃjñā'manāpā anāgatā vā nutpadyeta utpannā vā vipariṇameteti, na caitallabhyaṃ prārthanayā . āyuṣmanta utpannasaṃjñānāṃ sattvānāṃ manāpasaṃjñānāmevamicchotpadyate, aho bateyaṃ saṃjñā manāpā nityā dhruvā śāśvatā syādavipariṇāmadharmīti, na caitallabhyaṃ prārthanayā . āyuṣmantastasmādyadapīcchannalabhate tadapi duḥkhamityucyate .

tatrāyuṣmantaḥ kasya hetoḥ saṃkṣepeṇa pañcopādānaskandhā duḥkhamityucyate . yaduta rūpopādānaskandho vedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānopādānaskandhāḥ . āyuṣmantastasmātsaṃkṣepeṇa pañcopādānaskandhā duḥkhamityucyate .

āyuṣmanto yadatīte'dhvani duḥkhamāryasatyaṃ, yadbhaviṣyatyanāgate'dhvani, yadvartate ca pratyutpanne'dhvani, tadduḥkhamāryasatyaṃ tathyamamṛṣā'nanyathābhūtaṃ satyaṃ paramārthastattvamaviparītā tathatā, yadutāryāṇāṃ santakamāryairjñātamāryairdṛṣṭamāryairviditamāryaiḥ prāptamāryairabhisambuddham, tasmāducyate duḥkhamāryasatyamiti .

āyuṣmantaḥ katamastṛṣṇāsamudayo duḥkhasamudayamāryasatyam . santi hi sattvānāmādhyātmikāni ṣaḍāyatanāni, yaduta cakṣurāyatanaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaāyatanaṃ, tatra yā tṛṣṇā yā nandī yo rāgo yo'dhyavasānaṃ, ayamucyate samudayaḥ . āyuṣmantaḥ, śrutavānāryaśrāvaka evaṃ jānāti—ahamimaṃ dharmamevaṃ jānāmyevaṃ paśyāmyevaṃ vidma evaṃ vīkṣa evamavagacchāmi, idamucyate tṛṣṇāsamudayo duḥkhasamudayamāryasatyam, ityevaṃ jānāti . kathaṃ ca jānāti . yā sa dāraputradāsadāsīkarmakarapauruṣeyajñātikṣetravāstuhetuhiraṇyasuvarṇāpaṇaśulkakarmānteṣu tṛṣṇā yā nandī yo rāgo yo'dhyavasānaṃ, ayamucyate samudayaḥ . sa evaṃ tṛṣṇāsamudayaṃ duḥkhasamudayamāryasatyaṃ prajānāti . evameva bāhyānyāyatanāni sparśā vedanā saṃjñāś cetanāstṛṣṇāś ceti, āyuṣmantaḥ, santi hi sattvānāṃ ṣaḍdhātavaḥ, yaduta pṛthivīdhāturabdhātustejo vāyurākāśaṃ vijñānadhātuḥ, tatra yā tṛṣṇā yā nandī yo rāgo yo'dhyavasānaṃ, ayamucyate samudayaḥ . āyuṣmantaḥ, śrutavānāryaśrāvaka evaṃ jānāti—ahamimaṃ dharmamevaṃ jānāmyevaṃ paśyāmyevaṃ vidma evaṃ vīkṣa evamavagacchāmi, idamucyate tṛṣṇāsamudayo duḥkhasamudayamāryasatyam, ityevaṃ jānāti . kathaṃ ca jānāti . yā sa dāraputradāsadāsīkarmakarapauruṣeyajñātikṣetravāstuhetuhiraṇyasuvarṇāpaṇaśulkakarmānteṣu tṛṣṇā yā nandī yo rāgo yo'dhyavasānaṃ, ayamucyate samudayaḥ . sa evaṃ tṛṣṇāsamudayaṃ duḥkhasamudayamāryasatyaṃ prajānāti . āyuṣmanto yadatīte'dhvani tṛṣṇāsamudayo duḥkhasamudayamāryasatyaṃ, yadbhaviṣyatyanāgate'dhvani, yadvartate ca pratyutpanne'dhvani, tattṛṣṇāsamudayo duḥkhasamudayamāryasatyaṃ tathyamamṛṣā'nanyathābhūtaṃ satyaṃ paramārthastattvamaviparītā tathatā, yadutāryāṇāṃ santakamāryairjñātamāryairdṛṣṭamāryairviditamāryaiḥ prāptamāryairabhisambuddham, tasmāducyate tṛṣṇāsamudayo duḥkhasamudayamāryasatyamiti .

āyuṣmantaḥ katamastṛṣṇānirodho duḥkhanirodhamāryasatyam . santi hi sattvānāmādhyātmikāni ṣaḍāyatanāni, yaduta cakṣurāyatanaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaāyatanaṃ, tatra yo vimokṣo'nānurāgo'nadhyavasānaṃ prahāṇaṃ tyāgaḥ pratinisargo'nālayo nirodho vyupaśamo'staṅgamaḥ, ayamucyate nirodhaḥ . āyuṣmantaḥ, śrutavānāryaśrāvaka evaṃ jānāti—ahamimaṃ dharmamevaṃ jānāmyevaṃ paśyāmyevaṃ vidma evaṃ vīkṣa evamavagacchāmi, idamucyate tṛṣṇānirodho duḥkhanirodhamāryasatyam, ityevaṃ jānāti . kathaṃ ca jānāti . yadi vā dāraputradāsadāsīkarmakarapauruṣeyajñātikṣetravāstuhetuhiraṇyasuvarṇāpaṇaśulkakarmānteṣvanabhipriyo bhavatyanadhyavasitaḥ, tatra yo vimokṣo'nānurāgo'nadhyavasānaṃ prahāṇaṃ tyāgaḥ pratinisargo'nālayo nirodho vyupaśamo'staṅgamaḥ, ayamucyate nirodhaḥ . sa evaṃ tṛṣṇānirodhaṃ duḥkhanirodhamāryasatyaṃ prajānāti . evameva bāhyānyāyatanāni sparśā vedanā saṃjñāś cetanāstṛṣṇāś ceti, āyuṣmantaḥ, santi hi sattvānāṃ ṣaḍdhātavaḥ, yaduta pṛthivīdhāturabdhātustejo vāyurākāśaṃ vijñānadhātuḥ, tatra yo vimokṣo'nānurāgo'nadhyavasānaṃ prahāṇaṃ tyāgaḥ pratinisargo'nālayo nirodho vyupaśamo'staṅgamaḥ, ayamucyate nirodhaḥ . āyuṣmantaḥ, śrutavānāryaśrāvaka evaṃ jānāti—ahamimaṃ dharmamevaṃ jānāmyevaṃ paśyāmyevaṃ vidma evaṃ vīkṣa evamavagacchāmi, idamucyate tṛṣṇānirodho duḥkhanirodhamāryasatyam, ityevaṃ jānāti . kathaṃ ca jānāti . yadi vā dāraputradāsadāsīkarmakarapauruṣeyajñātikṣetravāstuhetuhiraṇyasuvarṇāpaṇaśulkakarmānteṣvanabhipriyo bhavatyanadhyavasitaḥ, tatra yo vimokṣo'nānurāgo'nadhyavasānaṃ prahāṇaṃ tyāgaḥ pratinisargo'nālayo nirodho vyupaśamo'staṅgamaḥ, ayamucyate nirodhaḥ . sa evaṃ tṛṣṇānirodhaṃ duḥkhanirodhamāryasatyaṃ prajānāti . āyuṣmanto yadatīte'dhvani tṛṣṇānirodho duḥkhanirodhamāryasatyaṃ, yadbhaviṣyatyanāgate'dhvani, yadvartate ca pratyutpanne'dhvani, tattṛṣṇānirodho duḥkhanirodhamāryasatyaṃ tathyamamṛṣā'nanyathābhūtaṃ satyaṃ paramārthastattvamaviparītā tathatā, yadutāryāṇāṃ santakamāryairjñātamāryairdṛṣṭamāryairviditamāryaiḥ prāptamāryairabhisambuddham, tasmāducyate tṛṣṇānirodho duḥkhanirodhamāryasatyamiti .

āyuṣmantaḥ katamacca duḥkhanirodhagāminī pratipadāryasatyam . ayamevāryāṣṭāṅgiko mārgaḥ . tadyathā samyagdṛṣṭiḥ samyaksaṃkalpaḥ samyagvāk samyakkarmāntaḥ samyagājīvaḥ samyagvyāyāmaḥ samyaksmṛtiḥ samyaksamādhiḥ .

āyuṣmantaḥ katamā samyagdṛṣṭiḥ . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra yo pravicayo vicayo'nuvicayo dharmapravicayo darśanamanudarśanamupaparīkṣā vidyā, iyamucyate samyagdṛṣṭiḥ .

āyuṣmantaḥ katamaḥ samyaksaṃkalpaḥ . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra yo vitarko vicāro'nuvicāro'nukūlavicāraḥ smaraṇatā ākāṅkṣaṇatā, ayamucyate samyaksaṃkalpaḥ .

āyuṣmantaḥ katamā samyagvāk . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra yāṃścaturo vāksucaritānsthāpayitvā ye'nye vāgduścaritāstebhyo yā viratirāratiḥ prativiratiḥ prahāṇaṃ tyāgo'karaṇamasaṃyogo'samavāyaḥ, iyamucyate samyagvāk .

āyuṣmantaḥ katamaḥ samyakkarmāntaḥ . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra yāṃstrīnkāyasucaritānsthāpayitvā ye'nye kāyaduścaritāstebhyo yā viratirāratiḥ prativiratiḥ prahāṇaṃ tyāgo'karaṇamasaṃyogo'samavāyaḥ, ayamucyate samyakkarmāntaḥ .

āyuṣmantaḥ katamaḥ samyagājīvaḥ . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra na cādharmaparyeṣṭyā na māhecchatayā nāsantuṣṭyā na nānāvidhāmāyāśāthyena na mantraprayogeṇa mithyājīvena jīvati, api tu dharmeṇaiva cīvaraṃ paryeṣate nādharmeṇa, dharmeṇaiva piṇḍapātaṃ śayanāsanaṃ ca paryeṣate nādharmeṇa, ayamucyate samyagājīvaḥ .

āyuṣmantaḥ katamaḥ samyagvyāyāmaḥ . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra yo vyāyāma utsāha udyogo vīryamārambha ekāntapragrahaḥ sthāmadarśanaṃ dhṛtirasraṃsaścittasya pragraho'yamucyate samyagvyāyāmaḥ .

āyuṣmantaḥ katamā samyaksmṛtiḥ . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra yā smṛtiranusmṛtiḥ pratismṛtiravicchedaḥ smaraṇatā'sammoho dharmajñatā cittasya manasikāra iyamucyate samyaksmṛtiḥ .

āyuṣmantaḥ katamaḥ samyaksamādhiḥ . yaduta śrutavānāryaśrāvako yadā duḥkhaṃ duḥkhato manasikaroti, samudayaṃ samudayato nirodhaṃ nirodhato mārgaṃ mārgato manasikaroti, yadi vā purāṇakṛtaṃ samanupaśyati, yadi vā saṃskārānmanasi karoti, yadi vā saṃskārādīnavaṃ samanupaśyati, yadi vā nirvāṇavyupaśamaṃ samanupaśyati, yadi vānāsravāṃ kuśalāṃ cetovimuktimanupaśyati, tatra yā cittasya sthitiḥ saṃsthitiḥ śamatho'vikṣepo'visāraḥ samādhānamekāgratā samyaksamādhirayamucyate samyaksamādhiḥ .

āyuṣmanto yadatīte'dhvani duḥkhanirodhagāminī pratipadāryasatyaṃ, yadbhaviṣyatyanāgate'dhvani, yadvartate ca pratyutpanne'dhvani, tadduḥkhanirodhagāminī pratipadāryasatyaṃ tathyamamṛṣā'nanyathābhūtaṃ satyaṃ paramārthastattvamaviparītā tathatā, yadutāryāṇāṃ santakamāryairjñātamāryairdṛṣṭamāryairviditamāryaiḥ prāptamāryairabhisambuddham, tasmāducyate duḥkhanirodhagāminī pratipadāryasatyamiti .

tatredaṃ gāthāyāmucyate .

buddho dharmānvijānāno dṛṣṭvā'nantaguṇāṃśchubhān . catvāryāryāṇi satyāni suvibhaktānyadeśayat ..

āyuṣmatā śāriputreṇaivaṃ bhāṣitam . te bhikṣava āyuṣmataḥ śāriputrasya bhāṣitamabhyanandan .

āryasatyavibhaṅgasūtramekādaśamaṃ samāptam

madhyamāgame śāriputrasaṃyuktavargastṛtīyaḥ samāptaḥ .

ma30 
ma 
 ma32
Search
buddhism/ma/ma31.txt · Last modified: 2026/07/25 04:15