MĀ67 mahādevāmravanasūtram

[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]

madhyamāgame rājasaṃyuktavarge mahādevāmravanasūtraṃ tṛtīyam.

evaṃ mayā śrutam. ekasminsamaye bhagavānvideheṣu cārikāṃ carati sma mahatā bhikṣusaṃghena sārdham. sa yena mithilā nagarī yena ca mahādevāmravanaṃ tenopasaṅkrāmat. upasaṅkramya mahādevāmravane vyaharat.

atha khalu bhagavānaddhānamārgapratipanno hṛṣṭaḥ smitaṃ prāduṣcakāra. āyuṣmānānando bhagavantaṃ smitaṃ prāduṣkurvantaṃ dṛṣṭvā yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat—ko nu bhadanta hetuḥ kaḥ pratyayo bhagavataḥ smitasya prādurbhāvāya, nāhetunāpratyayena tathāgatā arhantaḥ samyaksambuddhāḥ smitaṃ prāduṣkurvanti, icchāmyasyārthaṃ śrotumiti.

atha bhagavānānandamāmantrayata—bhūtapūrvamānandātīte'dhvani asminneva mithilāyāṃ mahādevāmravane mahādevo nāma rājābhūccakravartī dhārmiko dharmarājo medhāvī paṇḍitaścaturaṅgiṇyā senayā dharmeṇānuśāsti sma svavaśe vartayati sma. sa saptaratnasamanvāgato'bhūccaturbhiśca mānuṣyakairṛddhisthānaiḥ. kāni cānanda mahādevasya rājñaḥ saptaratnāni, tadyathā cakraratnaṃ hastiratnamaśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnameva saptamam.

kathaṃ cānanda mahādevo rājā cakraratnasamanvāgato'bhūt. ihānanda mahādevo rājā pañcadaśyāmupavasathe prātimokṣoddeśasamaye snātaśirāḥ prāsādatala ārūḍho'bhūt. tasya pūrvasyādiśaḥ sahasrāraṃ cakraratnaṃ prādurabhūtsarvākāraparipūrṇaṃ viśuddhamamānuṣaṃ svayambhūtaṃ suvarṇavarṇaṃ jvalat. taddṛṣṭvā rājā mahādevaḥ pramuditaḥ svakaṃ cittamevamavadat—śrutaṃ me pūrvakairmanuṣyairākhyāyamānam, yaḥ kṣatriyo mūrdhāvasiktaḥ pañcadaśyāmupavasathe prātimokṣoddeśasamaye snātaśirāḥ prāsādatala ārūḍho bhavati tasya yadi pūrvasyādiśaḥ sahasrāraṃ cakraratnaṃ prādurbhavati sarvākāraparipūrṇaṃ viśuddhamamānuṣaṃ svayambhūtaṃ suvarṇavarṇaṃ jvalat, sa nūnaṃ rājā bhavati cakravartīti, kiṃ nvahamapi rājā cakravartī syāmiti.

atha mahādevo rājā tajjijñāsamānaścaturaṅgiṇīṃ senāṃ sannāhya hastikāyamaśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyaṃ ca taccakraratnamupasaṅkramya savyena pāṇinā cakraṃ parāmṛśya dakṣiṇena pāṇinā prāvartayat—pravartatāṃ bhavāṃścakraratnamanuvartatāṃ bhavāṃścakraratnamiti. atha taccakraratnaṃ pūrvasyāṃ diśi prāvartata. anvagacchadrājā mahādevaścaturaṅgiṇyā senayā sārdham. yatra cakraratnamavatiṣṭhata tatra rājā mahādevo vāsamupāgacchaccaturaṅgiṇyā senayā sārdham. pūrvasyāṃ diśi ye prātirājānaste rājānaṃ mahādevamupasaṅkramyaivamavocan—ehi mahārāja svāgataṃ te mahārāja, ime janapadāḥ sphītāḥ sukalpā bahujanāḥ sarve tava mahārāja, anuśādhi mahārāja dharmeṇa vayamapi te sahāyā bhavāma iti. atha rājā mahādevaḥ prātirājāna evamavocat—yūyamapi svake svake viṣaye dharmeṇaiva rājyaṃ kārayata mādharmeṇa, mā ca rāṣṭre'kuśalāni karmāṇyabrahmajanā vā prādurvabhūvanniti.

atha taccakraratnaṃ pūrvāṃ diśamatikramya pūrvaṃ mahāsamudramuttīrya dakṣiṇāṃ diśaṃ prāvartata paścimāṃ diśamuttarāṃ diśaṃ prāvartata. yathā pūrvāyāṃ diśi tathaivānuvartamāno mahādevo rājā tānapi viṣayāndharmeṇānuśāsti sma mādharmeṇa mā ca rāṣṭre'kuśalāni karmāṇyabrahmajanā vā prādurvabhūvanniti. atha taccakraratnamuttarāṃ diśaṃ mahāsamudramavagāhyāśveva pratyāgatya svanagare prāsāde rājño vyavahārānanuśāsato vaihāyasamavatiṣṭhata. evaṃ hi mahādevo rājā cakraratnasamanvāgato'bhūt.

kathaṃ cānanda mahādevo rājā hastiratnasamanvāgato'bhūt. tatrānanda mahādevasya rājñaḥ hastiratnaṃ prādurabhūcchvetaḥ saptapratiṣṭhita uposatho nāma nāgarājaḥ. taṃ dṛṣṭvā rājā pramudito'bhavat—kalyāṇo vatāyaṃ nāgarājo yadyasya damanaṃ syāditi. atha rājā mahādevo hastidamakānājñāpayat—kṣipramimaṃ hastinaṃ damayata suśikṣitaṃ kuruta yadi ca dāntastadā māṃ jñāpayateti. sa hastidamako rājñājñapto hastiratnaṃ damayitumārabdhaḥ. tadyathāpi nāma bhadrahastī atītakāle anantāni varṣasahasrāṇi jīvannatīva dānto bhavati tadvadeva taddhastiratnamacireṇaiva śikṣitaṃ dāntaṃ cābhūt. sa hastidamako rājānamupasaṅkramyovāca—deva dāntaṃ hastiratnaṃ śikṣitaṃ yasyedānīṃ kālaṃ manyasīti. sa rājā hastiratnaṃ jijñāsamānaḥ pūrvāhṇe prātarutthāya taddhastiratnamabhiruhya sarvāṃ pṛthivīmāsamudrāntāmanusaṃcārya prāgāśitamāśaśūnyeva svanagaraṃ pratyāyātau. evaṃ hi mahādevo rājā hastiratnasamanvāgato'bhūt.

kathaṃ cānanda mahādevo rājā aśvaratnasamanvāgato'bhūt. tatrānanda mahādevasya rājña aśvaratnaṃ prādurabhūnnīlaḥ kākaśīrṣo muñjakeśaḥ keśyo nāmāśvarājaḥ. taddṛṣṭvā rājā pramudito'bhavat—kalyāṇo vatāyaṃ aśvarājo yadyasya damanaṃ syāditi. atha rājāśvadamakānājñāpayatkṣipramimamaśvaṃ damayateti. pūrvavadanupūrvyā sa aśvo damito rājñā pṛthivyāṃ parīkṣitaśca. evaṃ hi mahādevo rājā aśvaratnasamanvāgato'bhūt.

kathaṃ cānanda mahādevo rājā maṇiratnasamanvāgato'bhūt. tatrānanda mahādevasya rājño maṇiratnaṃ prādurabhūdvaiḍūryo maṇiraṣṭāṃśaḥ śubhraḥ svayambhūto nirmitaḥ pañcaraṅgikasūtritaḥ. rājā antaḥpure'ndhakāre rātrau taṃ maṇimuddyotayāmāsa. tajjijñāsamānaścaturaṅgiṇīṃ senāṃ sannāhyāndhakāre rātrau dhvajāgre taṃ maṇimāropyodyānaṃ nirjagāma. tasya maṇiratnasya prabhayā sā senā samantādardhayojanaṃ prakāśitābhūt. evaṃ hi mahādevo rājā maṇiratnasamanvāgato'bhūt.

kathaṃ cānanda mahādevo rājā strīratnasamanvāgato'bhūt. tatrānanda mahādevasya rājñaḥ strīratnaṃ prādurabhūt. sā cābhirūpā darśanīyā prāsādikā atikrāntamānuṣavarṇā asamprāptadivyavarṇā. tasyā mukhādutpalagandhaḥ pravāti gātrācca candanagandhaḥ, śītartau cāsyā uṣṇāni gātrāṇi bhavanti grīṣmartau ca śītāni. sā rājānaṃ satyena sevate sma ślakṣṇavācā prajñāvatī medhāvinī nityaṃ kalyāṇakāriṇī rājānaṃ manasāpi nāticarati sma kaḥ punarvādo gātreṇa vācā vā. evaṃ hi mahādevo rājā strīratnasamanvāgato'bhūt.

kathaṃ cānanda mahādevo rājā gṛhapatiratnasamanvāgato'bhūt. tatrānanda mahādevasya rājño gṛhapatiratnaṃ prādurabhūt. sa ca prabhūtavitto prabhūtabhogo divyacakṣuṣkaḥ. sa tena divyena cakṣuṣā kṛtākṛtaṃ hiraṇyasuvarṇaṃ svāmikaṃ cāsvāmikaṃ ca paśyati sma. sa rājānamupasaṅkramyovāca—deva yadi te hiraṇyasuvarṇena kāryamahaṃ kāle jñāsyāmiti. rājā tajjijñāsamāno nāvamabhiruhya gaṅgānadīṃ madhye'vagāhya gṛhapatimavocat—gṛhapate hiraṇyasuvarṇena me kāryamiti. sa āha—tīraṃ yātu deveti. rājāha—atraivāhaṃ prāptumicchāmīti. sa gṛhapatirnāvamavasthāpya savyena dakṣiṇena ca pāṇinā udakāccaturo hiraṇyasuvarṇapūrṇānkumbhānuddhṛtya rājñe prādāt, uktavāṃśca—deva yathecchaṃ paribhuṅkṣvāvasiṣṭamudake punaḥ kṣipāmīti. evaṃ hi mahādevo rājā gṛhapatiratnasamanvāgato'bhūt.

kathaṃ cānanda mahādevo rājā pariṇāyakaratnasamanvāgato'bhūt. tatrānanda mahādevasya rājñaḥ pariṇāyakaratnaṃ prādurabhūt. sa ca paṇḍito vyakto medhāvī vāgmī kauśalyasamanvāgataḥ. sa rājānaṃ dṛṣṭadhārmike'rthe sāmparāyike cārthe niveśayati sma. senāṃ saṃyojayituṃ visarjayituṃ ca samartho'bhūtsenāṃ cāśrāntāṃ karoti sma. evaṃ hi mahādevo rājā pariṇāyakaratnasamanvāgato'bhūt. evamaśeṣataḥ saptaratnasamanvāgato'bhūt.

kathaṃ cānanda rājā mahādevaścaturbhirmānuṣyakairṛddhisthānaiḥ samanvāgato'bhūt. sa rājā caturaśītisahasrāṇi varṣāṇi kumārakrīḍāmanubabhūva caturaśītisahasrāṇi varṣāṇi yuvarājo'bhūccaturaśītisahasrāṇi varṣāṇi mahārājo'bhūccaturaśītisahasrāṇi varṣāṇi keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajita ṛṣivaddharmarājo brahmacaryamacārīdasminneva mithilāyāṃ mahādevāmravane. idaṃ prathamaṃ mānuṣyakamṛddhisthānam.

punaraparamānanda sa rājā alpābādho'bhūdalpātaṅkaḥ samapākikayā grahaṇyā samanvāgato nātiśītayā nātyuṣṇayā kṣemayā'vivādayā yayā tasya bhuktaṃ pītaṃ khāditaṃ svastitāṃ gacchati. idaṃ dvitīyaṃ mānuṣyakamṛddhisthānam.

punaraparamānanda sa rājā abhirūpo'bhūddarśanīyaḥ prāsādika atikrāntamānuṣavarṇo'samprāptadivyavarṇaḥ. idaṃ tṛtīyaṃ mānuṣyakamṛddhisthānam.

punaraparamānanda sa rājā brāhmaṇagṛhapatīnāmiṣṭo'bhūtkānto manāpo tadyathāpi nāma pitā putrāṇām. brāhmaṇagṛhapatayo'pi tasyeṣṭā abhūvankāntā manāpāstadyathāpi nāma putrāḥ pituḥ. udyānabhūmiṃ gacchan sa sārathimavocat—śanaiḥ śanairyāhi sārathe yena brāhmaṇagṛhapatīnciraṃ paśyeyamiti. brāhmaṇagṛhapatayo'pi sārathimavocan—śanairyāhi yena vayaṃ devaṃ ciraṃ paśyāmeti. idaṃ caturthaṃ mānuṣyakamṛddhisthānam.

atha mahādevo rājā kalpikaṃ nāpitamāmantrayata—yadā me tvaṃ kalpika śirasi palitaṃ jātaṃ paśyestṣā māṃ jñāpayeḥ. so'cireṇaiva tasya śirasi palitaṃ dṛṣṭvā rājānaṃ jñāpayāmāsa—deva devadūtā upāsthitāḥ śirasi palitāni jātānīti. rājāha—tena hi tvaṃ kalpika savyena suvarṇasaṃdaṃśena śanaiḥ palitamutpāṭya mama pāṇau sthāpayeti. tatastathā kṛte mahādevo rājā palitaṃ pāṇau kṛtvā imaṃ ślokamabhyabhāṣata—

śirasi palite jāte āyuḥ kṣayamupāgatam. devadūtā upāyātāḥ kālo me dharmacāraṇe..

atha rājā mahādevo yuvarājamāmantrayata—devadūtā upāyātāḥ śirasi palitaṃ jātam. bhuktā me mānuṣyakāḥ kāmā idānīṃ divyānkāmānparyeṣiṣyāmi. ahamicchāmi keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajitum. ahaṃ cāturantaṃ rājyaṃ tubhyaṃ pradadāmi. tvaṃ dharmeṇa rājyaṃ kāraya mādharmeṇa, mā ca rāṣṭre'kuśalāni karmāṇyabrahmajanā vā prādurvabhūvan. kumāra yadā tvamapi paścāddevadūtānupāyātāñcchirasi palitaṃ jātaṃ paśyestadā tvamapi rājyaṃ svaputrāya dattvā sādhvanuśāsya ca keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajeḥ. kumārāhaṃ tubhyamimaṃ prabandhadharmaṃ pravartayāmi tvamapīmaṃ prabandhadharmaṃ pravartaya. mā janaṃ paramāntaṃ prapātaya. kumāra kathamahamidānīṃ tubhyamimaṃ prabandhadharmaṃ pravartayāmi tvamapīmaṃ prabandhadharmaṃ pravartaya mā janaṃ paramāntaṃ prapātayeti. kumāra yadyasminrājye'yaṃ prabandhadharmaśchidyate nānuvartate, iti tajjanaḥ paramāntaṃ prapātita ityucyate. tasmātkāraṇātkumārāhaṃ tubhyaṃ pravartayāmi. kumāra pravartito mayā tubhyamayaṃ prabandhadharmastvamapīmaṃ prabandhadharmaṃ pravartaya mā janaṃ paramāntaṃ prapātayeti.

athānanda rājā mahādevastaṃ kumāraṃ rājye'bhiṣicya sādhvanuśāsya ca keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajya ṛṣivaddharmarājo brahmacaryamacārīdasminneva mithilāyāṃ mahādevāmravane. so'pi rājā cakravartī yathā pūrvaṃ saptaratnasamanvāgataścaturbhirṛddhisthānaiścābhūt.

athānanda so'pi rājā cakravartī paścātkalpikaṃ nāpitamāmantrayata—yadā me tvaṃ kalpika śirasi palitaṃ jātaṃ paśyestṣā māṃ jñāpayeḥ. so'cireṇaiva tasya śirasi palitaṃ dṛṣṭvā rājānaṃ jñāpayāmāsa—deva devadūtā upāsthitāḥ śirasi palitāni jātānīti. rājāha—tena hi tvaṃ kalpika savyena suvarṇasaṃdaṃśena śanaiḥ palitamutpāṭya mama pāṇau sthāpayeti. tatastathā kṛte so'pi rājā cakravartī palitaṃ pāṇau kṛtvā imaṃ ślokamabhyabhāṣata—

śirasi palite jāte āyuḥ kṣayamupāgatam. devadūtā upāyātāḥ kālo me dharmacāraṇe..

athānanda sa rājā cakravartī palitaṃ dṛṣṭvā kumāramāmantrayata—kumāra jānīhi devadūtā upāyātāḥ śirasi palitaṃ jātam. bhuktā me mānuṣyakāḥ kāmā idānīṃ divyānkāmānparyeṣiṣyāmi. ahamicchāmi keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajitum. ahaṃ cāturantaṃ rājyaṃ tubhyaṃ pradadāmi. tvaṃ dharmeṇa rājyaṃ kāraya mādharmeṇa, mā ca rāṣṭre'kuśalāni karmāṇyabrahmajanā vā prādurvabhūvan. kumāra yadā tvamapi paścāddevadūtānupāyātāñcchirasi palitaṃ jātaṃ paśyestadā tvamapi rājyaṃ svaputrāya dattvā sādhvanuśāsya ca keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajeḥ. kumārāhaṃ tubhyamimaṃ prabandhadharmaṃ pravartayāmi tvamapīmaṃ prabandhadharmaṃ pravartaya. mā janaṃ paramāntaṃ prapātaya. kumāra kathamahamidānīṃ tubhyamimaṃ prabandhadharmaṃ pravartayāmi tvamapīmaṃ prabandhadharmaṃ pravartaya mā janaṃ paramāntaṃ prapātayeti. kumāra yadyasminrājye'yaṃ prabandhadharmaśchidyate nānuvartate, iti tajjanaḥ paramāntaṃ prapātita ityucyate. tasmātkāraṇātkumārāhaṃ tubhyaṃ pravartayāmi. kumāra pravartito mayā tubhyamayaṃ prabandhadharmastvamapīmaṃ prabandhadharmaṃ pravartaya mā janaṃ paramāntaṃ prapātayeti.

athānanda sa rājā cakravartī taṃ kumāraṃ rājye'bhiṣicya sādhvanuśāsya ca keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajya ṛṣivaddharmarājo brahmacaryamacārīdasminneva mithilāyāṃ mahādevāmravane.

athānanda evaṃ putrātputraṃ pautrātpautraṃ gotrādgotraṃ maddoṣādanupūrvyā caturaśītisahasrāṇi rājānaścakravartinaḥ keśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajya ṛṣivaddharmarājāno brahmacaryamacāriṣurasminneva mithilāyāṃ mahādevāmravane. teṣāṃ paścimako rājā nimirnāma dhārmiko dharmarājo'bhūt. sa svayaṃ dharmeṇa sthitaḥ putrāndārānamātyāñcchramaṇabrāhmaṇānyāvatkunthapipīlikā api dharmeṇaiva rakṣati sma. aṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ pañcadaśyāṃ cāpoṣadhikaḥ kṛpaṇeṣu dīnānātheṣu śramaṇabrāhmaṇeṣu dūratyāgateṣu yācakeṣu cānnapānavastrayānamālyagandhaśayanāsanarallakatūlikāpreṣyadīpaṃ ca dattvā mahādānaṃ dadāti sma.

tatas trāyastriṃśā devāḥ sudharmāyāṃ devasabhāyāṃ saṃniṣaṇṇāḥ samnipatitā tasya nimer rājño varṇaṃ bhāṣante sma—māriṣāḥ videhānāṃ mahān lābho mahāpuṇyaṃ ca, tatkasya hetoḥ, teṣāṃ paścimako rājā nimirnāma dhārmiko dharmarājo'bhūt, sa svayaṃ dharmeṇa sthitaḥ putrāndārānamātyāñcchramaṇabrāhmaṇānyāvatkunthapipīlikā api dharmeṇaiva rakṣati sma, aṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ pañcadaśyāṃ cāpoṣadhikaḥ kṛpaṇeṣu dīnānātheṣu śramaṇabrāhmaṇeṣu dūratyāgateṣu yācakeṣu cānnapānavastrayānamālyagandhaśayanāsanarallakatūlikāpreṣyadīpaṃ ca dattvā mahādānaṃ dadāti smeti.

tasmin samaye śakro devānāmindro'pi tasyāṃ parṣadi sanniṣaṇṇo'bhūt. atha śakro devānāmindrastāṃstrāyastriṃśāndevānāmantrayata—icchatha yūyaṃ māriṣā asminneva sthāne nimiṃ rājānaṃ draṣṭumiti. trāyastriṃśā devāḥ śakramavocan—icchāmo vayaṃ kauśikāsminneva sthāne taṃ nimiṃ rājānaṃ draṣṭumiti.

atha śakro devānāmindrastadyathāpi nāma balavānpuruṣaḥ saṅkucitaṃ vā bāhuṃ prasārayetprasāritaṃ vā bāhuṃ saṅkocayet, evameva trāyastriṃśedevebhyo'ntarhito nime rājño mahāprāsāde prādurabhūt. atha nimir rājā śakraṃ devānāmindraṃ dṛṣṭvāpapṛccha—ko bhavāniti. śakra uvāca—mahārāja kaccitte śrutapūrvaḥ śakro devānāmindra iti. rājāha—śruto me śakro devānāmindra iti. śakra uvāca—ahamevāsmi mahārājetyuktvāha—mahārāja, mahāṃste lābho mahāpuṇyaṃ ca, tatkasya hetoḥ, trāyastriṃśā devāḥ sudharmāyāṃ devasabhāyāṃ saṃniṣaṇṇāḥ samnipatitāḥ kṛtārthe te varṇaṃ bhāṣante sma—māriṣāḥ videhānāṃ mahān lābho mahāpuṇyaṃ ca, tatkasya hetoḥ, teṣāṃ paścimako rājā nimirnāma dhārmiko dharmarājo'bhūt, sa svayaṃ dharmeṇa sthitaḥ putrāndārānamātyāñcchramaṇabrāhmaṇānyāvatkunthapipīlikā api dharmeṇaiva rakṣati sma, aṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ pañcadaśyāṃ cāpoṣadhikaḥ kṛpaṇeṣu dīnānātheṣu śramaṇabrāhmaṇeṣu dūratyāgateṣu yācakeṣu cānnapānavastrayānamālyagandhaśayanāsanarallakatūlikāpreṣyadīpaṃ ca dattvā mahādānaṃ dadāti smeti. mahārāja icchasi tvaṃ trāyastriṃśāndevāndraṣṭumiti. rājāhovāca—icchāmīti. tataḥ śakro nimiṃ rājānamavocat—aham svargalokaṃ gatvā sahasrahastiyuktaṃ rathaṃ praheṣyāmi tatra tvaṃ rathamabhiruhya svargamāroheti.

tato nimir rājā śakrasya devānāmindrasya tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayāmāsa. atha śakrastūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā tadyathāpi nāma balavānpuruṣaḥ saṅkucitaṃ vā bāhuṃ prasārayetprasāritaṃ vā bāhuṃ saṅkocayet, evameva nimer rājño mahāprāsādādantarhitastatrāyastriṃśeṣu deveṣu prādurabhūt. sa sārathimāmantrayata—yāhi tvaṃ sahasrahastiyuktaṃ rathamupādāya nimiṃ rājānamupasaṅkrāma, upasaṅkramya cainaṃ brūhi—mahārāja jānīhi śakreṇa devānāmindreṇāyaṃ sahasrahastiyukto rathaḥ prahito bhavān rathamabhiruhya svargaṃ krīḍanārthamāgacchatviti. sa rājā rathamabhirūḍho bhūyastvaṃ brūhi—kena tvāṃ mārgeṇa nayāmi deva yena vā pāpakarmāṇo gacchanti pāpakarmavipākamanubhavantaḥ yena vā puṇyakarmāṇo gacchanti puṇyakarmavipākamanubhavanta iti.

atha sārathiḥ śakrasya vacanena sahasrahastiyuktaṃ rathamupādāya yena nimir rājā tenopasaṅkramyovāca—mahārāja jānīhi śakreṇa devānāmindreṇāyaṃ sahasrahastiyukto rathaḥ prahito bhavān rathamabhiruhya svargaṃ krīḍanārthamāgacchatviti. tataḥ sa rājā rathamabhirūḍhaḥ, sa rathaṃ vāhayan sārathistamavocat—kena tvāṃ mārgeṇa nayāmi deva yena vā pāpakarmāṇo gacchanti pāpakarmavipākamanubhavantaḥ yena vā puṇyakarmāṇo gacchanti puṇyakarmavipākamanubhavanta iti. nimir rājā sārathimavocat—ubhayamapi mārgaṃ madhyena yāhi sāratheti. tatastamubhayatra mārgeṇa nināya pāpakarmavipākamanubhavatāṃ puṇyakarmavipākamanubhavatāṃ ca. dūrādeva trāyastriṃśā devā rājānamāgacchantaṃ dṛṣṭvā pramuditāḥ—svāgataṃ te mahārāja svāgataṃ te mahārāja asminneva svargaloke devebhiḥ sārdhaṃ krīḍasva vasa ceti. nimir rājā trāyastriṃśaddevānimaṃ ślokamabhyabhāṣata—

yathā yācitakaṃ yānaṃ muhūrtaṃ yācyate nṛbhiḥ. tathaiva svargavāso'yaṃ parakīyo mato mama.. ahaṃ yāsyāmi mithilāṃ kariṣyāmi śubhaṃ mahat. śuddhena yena dharmeṇa svayaṃ svargo'nubhūyate..

syātkhalvānanda te kāṅkṣā vā vimatirvānyo'sau tena kālena tena samayena mahādevo nāma rājābhūccakravartīti. na caitadevaṃ draṣṭavyam. ahamsa tena kālena tena samayena rājā mahādevo'bhūvam. ya eṣa cakravartīvaṃśaḥ sthāpitastasminpūrve kāle ahaṃ svārthaṃ parārthaṃ bahujanahitārthaṃ lokānukampāyai devamanuṣyānāmarthāya hitāya sukhāya sthitavān. sa kho punarānanda mārgo yattadbrahmacaryaṃ naikāntanirvide na virāgāya na nirodhāya nopaśamāya nābhijñāyai na sambodhāya na nirvāṇāya saṃvartate smāpi tu kevalaṃ brahmalokopapattyai saṃvartate sma. tena ca brahmacaryeṇa na me jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā atikrāntā na ca sarvaduḥkhebhyaḥ parimukto'bhavam.

idaṃ tu me idānīmānanda brahmacaryamarhatā samyaksambuddhena tathāgatena pravartitaṃ nirvide virāgāya nirodhāya upaśamāya abhijñāyai sambodhāya nirvāṇāya saṃvartate. anenāhaṃ svārthaṃ parārthaṃ bahujanahitārthaṃ lokānukampāyai devamanuṣyānāmarthāya hitāya sukhāya sthito'smi. anena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā atikrāntāḥ sarvaduḥkhebhyaścāhaṃ parimukto'smi. tasmādānanda me eṣa buddhadharmavaṃśaḥ sthāpyatām. mā buddhabījamupacchetsīḥ. kathaṃ cāhamānanda devaṃ buddhadharmavaṃśaṃ sthāpayāmi tvamapi sthāpayasi yena buddhabījaṃ nocchidyate. yadutāryāṣṭāṅgiko mārgaḥ samyagdṛṣṭiryāvatsamyaksamādhiriti. etena mārgeṇānanda buddhadharmavaṃśaḥ sthāpyate. evaṃ tvaṃ mama vaṃśaṃ sthāpaya mā buddhabījamupacchetsīḥ.

idamavocadbhagavān. āttamanasa āyuṣmānānando ye cānye bhikṣavaste bhagavato bhāṣitamabhyanandan.

mahādevāmravanasūtraṃ tṛtīyaṃ samāptam.