MĀ73 devasūtram
[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]
madhyamāgame dīrghāyurvarge devasūtraṃ dvitīyam.
evaṃ mayā śrutam. ekasminsamaye bhagavāñcedijanapade viharati smodakadvīpavane.
tasminsamaye bhagavānbhikṣūnāmantrayata. pūrvaṃ me bhikṣavo'sambuddhasya bodhisattvasyaiva sata evamme cetasā cittavitarka udapādi—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyam. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣam. api tu tairdevaiḥ sārdhaṃ na samāgacchaṃ na samamode na samalapaṃ na pratyabhāṣe.
punarmamaitadabhavat—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgaccheyaṃ samamodeya samalapeyaṃ pratyabhāṣeya ca. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgacchaṃ samamode samalapaṃ pratyabhāṣe ca. api tu tāndevānnājñāsiṣam—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti.
punarmamaitadabhavat—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgaccheyaṃ samamodeya samalapeyaṃ pratyabhāṣeya ca, tāndevāṃśca jānīyām—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgacchaṃ samamode samalapaṃ pratyabhāṣe ca, tāndevāṃścājñāsiṣam—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti. api tu tāndevānnājñāsiṣam—evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti.
punarmamaitadabhavat—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgaccheyaṃ samamodeya samalapeyaṃ pratyabhāṣeya ca, tāndevāṃśca jānīyām—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgacchaṃ samamode samalapaṃ pratyabhāṣe ca, tāndevāṃścājñāsiṣam—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca. api tu tāndevānnājñāsiṣam—evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti.
punarmamaitadabhavat—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgaccheyaṃ samamodeya samalapeyaṃ pratyabhāṣeya ca, tāndevāṃśca jānīyām—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgacchaṃ samamode samalapaṃ pratyabhāṣe ca, tāndevāṃścājñāsiṣam—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca. api tu tāndevānnājñāsiṣam—idamidaṃ karma kṛtveme devā itaścyutvā tatropapannā iti.
punarmamaitadabhavat—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgaccheyaṃ samamodeya samalapeyaṃ pratyabhāṣeya ca, tāndevāṃśca jānīyām—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca, idamidaṃ karma kṛtveme devā itaścyutvā tatropapannā iti ca. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgacchaṃ samamode samalapaṃ pratyabhāṣe ca, tāndevāṃścājñāsiṣam—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca, idamidaṃ karma kṛtveme devā itaścyutvā tatropapannā iti ca. api tu tāndevānnājñāsiṣam—tasmiṃstasmindevanikāya ime devā iti.
punarmamaitadabhavat—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgaccheyaṃ samamodeya samalapeyaṃ pratyabhāṣeya ca, tāndevāṃśca jānīyām—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca, idamidaṃ karma kṛtveme devā itaścyutvā tatropapannā iti ca, tasmiṃstasmindevanikāya ime devā iti ca. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgacchaṃ samamode samalapaṃ pratyabhāṣe ca, tāndevāṃścājñāsiṣam—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca, idamidaṃ karma kṛtveme devā itaścyutvā tatropapannā iti ca, tasmiṃstasmindevanikāya ime devā iti ca. api tu tāndevānnājñāsiṣam—teṣu deveṣu mayotpannapūrvaṃ yadi vā notpannapūrvamiti.
punarmamaitadabhavat—ahovatāhaṃ prabhāṃ saṃjānīyāṃ prabhayā ca rūpāṇi paśyeyaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgaccheyaṃ samamodeya samalapeyaṃ pratyabhāṣeya ca, tāndevāṃśca jānīyām—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca, idamidaṃ karma kṛtveme devā itaścyutvā tatropapannā iti ca, tasmiṃstasmindevanikāya ime devā iti ca, teṣu deveṣu mayotpannapūrvaṃ yadi vā notpannapūrvamiti ca. evamme jñānadarśanaṃ suviśuddhaṃ bhaviṣyatīti. so'haṃ jñānadarśanaviśuddhyarthamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā vyahārṣam. sa evamekākī vyapakṛṣṭo'pramatta ātāpī prahitātmā viharanprabhāmavidaṃ rūpāṇi cādrākṣaṃ tairdevaiḥ sārdhaṃ samāgacchaṃ samamode samalapaṃ pratyabhāṣe ca, tāndevāṃścājñāsiṣam—evaṃgotrā evaṃnāmāna evaṃjātīyā ime devā iti, evamāhārā evaṃsukhaduḥkhapratisaṃvedina ime devā iti ca, evamāyuṣkā evaṃcirasthitikā evamāyuḥkṣayā ime devā iti ca, idamidaṃ karma kṛtveme devā itaścyutvā tatropapannā iti ca, tasmiṃstasmindevanikāya ime devā iti ca, teṣu deveṣu mayotpannapūrvaṃ yadi vā notpannapūrvamiti cājñāsiṣam.
yāvanme bhikṣava ime'ṣṭāvākārā yathābhūtaṃ na suviditā abhūvan, na tāvadahamekāṃśena pratyajñāsiṣam, nāpyanuttarāṃ samyaksambodhimabhisambuddho'smīti yathābhūtamajñāsiṣam. nāpyahamimaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ saśramaṇabrāhmaṇīṃ prajāṃ sadevamanuṣyāṃ samatyakrāmam. nāpi nānāvidhāṃ vimuktimadhyagamam. nāpi me cetaḥ sarvaviparyāsebhyo vipramuktamabhūt. kṣīṇā me jātiruṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparamasmādbhavaparyāyamiti yathābhūtaṃ nājñāsiṣam.
yataśca me bhikṣava ime'ṣṭāvākārā yathābhūtaṃ suviditā abhūvaṃstato'hamekāṃśena pratyajñāsiṣam, anuttarāṃ samyaksambodhimabhisambuddho'smīti yathābhūtamajñāsiṣam. ahamimaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ saśramaṇabrāhmaṇīṃ prajāṃ sadevamanuṣyāṃ samatyakrāmam. nānāvidhāṃ ca vimuktimadhyagamam. cetaśca me sarvaviparyāsebhyo vipramuktamabhūt. kṣīṇā me jātiruṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparamasmādbhavaparyāyamiti yathābhūtaṃ cājñāsiṣam.
idamavocadbhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandan.
devasūtraṃ dvitīyaṃ samāptam.