madhyamanikāyaḥ 13 - mahāduḥkhaskandhasūtram

evaṃ mayā śrutam — ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane anāthapiṇḍadasya ārāme .

atha khalu saṃbahulāḥ bhikṣavaḥ pūrvāhṇasamaye paridhāya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣan. atha khalu teṣāṃ bhikṣūṇām etad abhūt — atiprātaḥ khalu tāvat śrāvastyāṃ piṇḍāya caritum, yat nūnaṃ vayam anyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmam upasaṃkramema iti . atha khalu te bhikṣavaḥ anyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmam upasaṃcakramuḥ ; upasaṃkramya taiḥ anyatīrthyaiḥ parivrājakaiḥ sārdhaṃ samamodanta ; saṃmodanīyāṃ kathāṃ smāraṇīyāṃ vyatisārya ekānte nyaṣīdan . ekānte niṣaṇṇān khalu tān bhikṣūn te anyatīrthyāḥ parivrājakāḥ etad avocan —

śramaṇaḥ, āyuṣmantaḥ, gautamaḥ kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ ; śramaṇaḥ, āyuṣmantaḥ, gautamaḥ rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ ; śramaṇaḥ, āyuṣmantaḥ, gautamaḥ vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ ; iha nu, āyuṣmantaḥ, kaḥ viśeṣaḥ, kaḥ viparyāsaḥ, kiṃ nānākaraṇaṃ asmākaṃ ca śramaṇasya gautamasya ca — yad idaṃ dharmadeśanayā saha dharmadeśanāyāḥ, anuśāsanyā vā anuśāsanim iti ?

atha khalu te bhikṣavaḥ teṣām anyatīrthyānāṃ parivrājakānāṃ bhāṣitaṃ na eva abhyanandiṣuḥ, na pratyakrośan ; anabhinandya apratikruśya utthāya āsanāt prākrāman — bhagavataḥ antike etasya bhāṣitasya artham ājñāsyāmaḥ iti .

atha khalu te bhikṣavaḥ śrāvastyāṃ piṇḍāya caritvā paścādbhaktam piṇḍapātapratikrāntāḥ bhagavantam upasaṃcakramuḥ ; upasaṃkramya bhagavantam abhivādya ekānte nyaṣīdan . ekānte niṣaṇṇāḥ khalu te bhikṣavaḥ bhagavantam etad avocan — iha vayam, bhadanta, pūrvāhṇasamaye paridhāya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya prāvikṣāma . teṣāṃ naḥ, bhadanta, asmākam etad abhūt — atiprātaḥ khalu tāvat śrāvastyāṃ piṇḍāya caritum, yat nūnaṃ vayam anyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmam upasaṃkramema iti . atha khalu vayam, bhadanta, anyatīrthyānāṃ parivrājakānām ārāmam upasaṃcakramāma ; upasaṃkramya taiḥ anyatīrthyaiḥ parivrājakaiḥ sārdhaṃ samamodāmahe ; saṃmodanīyāṃ kathāṃ smāraṇīyāṃ vyatisārya ekānte nyaṣīdāma . ekānte niṣaṇṇān khalu asmān, bhadanta, te anyatīrthyāḥ parivrājakāḥ etad avocan — śramaṇaḥ, āyuṣmantaḥ, gautamaḥ kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api kāmānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ . śramaṇaḥ, āyuṣmantaḥ, gautamaḥ rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api rūpāṇāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ . śramaṇaḥ, āyuṣmantaḥ, gautamaḥ vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayati, vayam api vedanānāṃ parijñāṃ prajñāpayāmaḥ . iha nu, āyuṣmantaḥ, kaḥ viśeṣaḥ, kaḥ viparyāsaḥ , kiṃ nānākaraṇaṃ asmākaṃ ca śramaṇasya gautamasya ca — yad idaṃ dharmadeśanayā saha dharmadeśanāyāḥ, anuśāsanyā vā anuśāsanim iti . atha khalu vayam, bhadanta, teṣām anyatīrthyānāṃ parivrājakānāṃ bhāṣitaṃ na eva abhyanandāma, na pratyakrośāma ; anabhinandya apratikruśya utthāya āsanāt prākrāmāma — bhagavataḥ antike etasya bhāṣitasya artham ājñāsyāmaḥ iti .

evaṃvādinaḥ, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakāḥ evam syuḥ vacanīyāḥ — kaḥ punar āyuṣmantaḥ, kāmānām āsvādaḥ, kaḥ ādīnavaḥ, kiṃ niḥsaraṇam ? kaḥ rūpāṇām āsvādaḥ, kaḥ ādīnavaḥ, kiṃ niḥsaraṇam ? kaḥ vedanānām āsvādaḥ, kaḥ ādīnavaḥ, kiṃ niḥsaraṇam iti ? evaṃ pṛṣṭāḥ, bhikṣavaḥ, anyatīrthyāḥ parivrājakāḥ na ca eva saṃpādayiṣyanti, uttari ca vighātam āpatsyante . tat kasya hetoḥ ? yataḥ, bhikṣavaḥ, aviṣaye . na aham tat, bhikṣavaḥ, paśyāmi sadevake loke samārake sabrahmake saśramaṇabrāhmaṇyāṃ prajāyāṃ sadevamanuṣyāyāṃ yaḥ imeṣāṃ praśnānāṃ vyākaraṇena cittam ārādhayet, anyatra tathāgatena vā tathāgataśrāvakena vā, itaḥ vā punaḥ śrutvā .

kaḥ ca, bhikṣavaḥ, kāmānām āsvādaḥ ? pañca ime, bhikṣavaḥ, kāmaguṇāḥ . katame pañca ? cakṣurvijñeyāni rūpāṇi iṣṭāni kāntāni manojñāni priyarūpāṇi kāmopasaṃhitāni rajanīyāni, śrotravijñeyāḥ śabdāḥ … ghrāṇavijñeyāḥ gandhāḥ … jihvāvijñeyāḥ rasāḥ … kāyavijñeyāḥ sparśāḥ iṣṭāḥ kāntāḥ manojñāḥ priyarūpāḥ kāmopasaṃhitāḥ rajanīyāḥ — ime khalu, bhikṣavaḥ, pañca kāmaguṇāḥ . yat khalu, bhikṣavaḥ, imān pañca kāmaguṇān pratītya utpadyate sukhaṃ saumanasyam — ayam kāmānām āsvādaḥ .

kaḥ ca, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ ? iha, bhikṣavaḥ, kulaputraḥ yena śilpasthānena jīvikāṃ kalpayati — yadi mudrayā yadi gaṇanayā yadi saṃkhyānena yadi kṛṣyā yadi vaṇijyayā yadi gorakṣeṇa yadi iṣvastreṇa yadi rājapauruṣeṇa yadi śilpānyatareṇa — śītenābhibhūtaḥ uṣṇenābhibhūtaḥ daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśaiḥ riṣyamāṇaḥ kṣutpipāsāyāṃ mriyamāṇaḥ ; ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭikaḥ, duḥkhaskandhaḥ kāmahetukaḥ kāmanidānaḥ kāmādhikaraṇaḥ kāmānām eva hetuḥ .

tasya cet, bhikṣavaḥ, kulaputrasya evam uttiṣṭhataḥ ghaṭamānasya vyāyacchamānasya te bhogāḥ na abhiniṣpadyante . saḥ śocati klāmyati paridevati uraḥ tāḍayitvā krandati., saṃmoham āpadyate — moghaṃ vata me utthānam, aphalaḥ vata me vyāyāmaḥ iti . ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭikaḥ duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ .

tasya cet, bhikṣavaḥ, kulaputrasya evam uttiṣṭhataḥ ghaṭamānasya vyāyacchamānasya te bhogāḥ abhiniṣpadyante . saḥ teṣāṃ bhogānām ārakṣādhikaraṇaṃ duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayati — kim iti me bhogān na eva rājānaḥ hareyuḥ, na corāḥ hareyuḥ, na agniḥ dahet, na udakaṃ vahet, na apriyāḥ vā dāyādāḥ hareyuḥ iti . tasya evam ārakṣataḥ gopayataḥ tān bhogān rājānaḥ vā haranti, corāḥ vā haranti, agniḥ vā dahati, udakaṃ vā vahati, apriyāḥ vā dāyādāḥ haranti . saḥ śocati klāmyati paridevati uraḥ tāḍayitvā krandati saṃmoham āpadyate — yat api me abhūt tat api naḥ na asti iti . ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭikaḥ, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ rājānaḥ api rājabhiḥ vivadante, kṣatriyāḥ api kṣatriyaiḥ vivadante, brāhmaṇāḥ api brāhmaṇaiḥ vivadante, gṛhapatayaḥ api gṛhapatibhiḥ vivadante, mātāputrau vivadete, pitāputrau vivadete, bhrātarau vivadete, bhrātṛbhaginyau vivadete, sahāyau vivadete . te tatra kalahavigrahavivādāpannāḥ anyonyam pāṇibhiḥ api ākramanti, loṣṭhaiḥ api ākramanti, daṇḍaiḥ api ākramanti, śastraiḥ api ākramanti. te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham . ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭikaḥ, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ asicarma gṛhītvā, dhanuḥkalāpaṃ saṃnahya, ubhayatovyūḍhaṃ saṃgrāmaṃ praskandanti iṣuṣu api kṣipyamāneṣu, śaktiṣu api kṣipyamāṇāsu, asiṣu api vidyotamāneṣu . te tatra iṣubhiḥ api vidhyanti, śaktyā api vidhyanti, asinā api śīrṣaṃ chindanti . te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham . ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭikaḥ, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ asicarma gṛhītvā, dhanuḥkalāpaṃ saṃnahya, ārdrāvalepanā upakāryāḥ praskandanti iṣuṣu api kṣipyamāneṣu, śaktiṣu api kṣipyamāṇāsu, asiṣu api vidyotamāneṣu . te tatra iṣubhiḥ api vidhyanti, śaktyā api vidhyanti, chakaṇakairapi avasiñcanti, abhivargeṇa api avamṛdnanti, asinā api śīrṣaṃ chindanti . te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham . ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭikaḥ, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ saṃdhim api chindanti, nirlopam api haranti, ekāgārikam api kurvanti, paripanthe api tiṣṭhanti, paradāram api gacchanti . tān enān rājānaḥ gṛhītvā vividhāḥ karmakāraṇāḥ kārayanti — kaśābhiḥ api tāḍayanti, vetraiḥ api tāḍayanti, ardhadaṇḍakaiḥ api tāḍayanti ; hastam api chindanti, pādam api chindanti, hastapādam api chindanti, karṇam api chindanti, nāsām api chindanti, karṇanāsam api chindanti ; vilaṅgasthālikam api kurvanti, śaṅkhamuṇḍikam api kurvanti, rāhumukham api kurvanti, jyotirmālikam api kurvanti, hastapradyotikam api kurvanti, airakyavartikam api kurvanti, cīrakavāsikam api kurvanti, aiṇeyyakam api kurvanti, baḍiśamāṃsikam api kurvanti, kārṣāpaṇikam api kurvanti, kṣārāpatakṣikam api kurvanti, parighaparivartikam api kurvanti, palālapīṭhakam api kurvanti, taptena api tailena avasiñcanti, śunakhaiḥ api khādayanti, jīvantam api śūle uttāsayanti, asinā api śīrṣaṃ chindanti . te tatra maraṇam api nigacchanti, maraṇamātram api duḥkham . ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāṃdṛṣṭikaḥ, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ kāyena duścaritaṃ caranti, vācā duścaritaṃ caranti, manasā duścaritaṃ caranti . te kāyena duścaritaṃ caritvā, vācā duścaritaṃ caritvā, manasā duścaritaṃ caritvā, kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakam upapadyante . ayam api, bhikṣavaḥ, kāmānām ādīnavaḥ sāmparāyikaḥ, duḥkhaskandhaḥ kāmahetuḥ kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānām eva hetuḥ .

kiṃ ca, bhikṣavaḥ, kāmānāṃ niḥsaraṇam ? yaḥ khalu, bhikṣavaḥ, kāmeṣu chandarāgavinayaḥ chandarāgaprahāṇam — idaṃ kāmānāṃ niḥsaraṇam .

ye hi kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇāḥ vā brāhmaṇāḥ vā evaṃ kāmānām āsvādaṃ ca āsvādatvena ādīnavaṃ ca ādīnavatvena niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇatvena yathābhūtaṃ na prajānanti te vata svayaṃ vā kāmān parijñāsyanti, paraṃ vā tathātvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ kāmān parijñāsyati iti — na etat sthānaṃ vidyate . ye ca khalu kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇāḥ vā brāhmaṇāḥ vā evaṃ kāmānām āsvādaṃ ca āsvādatvena ādīnavaṃ ca ādīnavatvena niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇatvena yathābhūtaṃ prajānanti, te vata svayaṃ vā kāmān parijñāsyanti paraṃ vā tathātvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ kāmān parijñāsyati iti — sthānam etad vidyate .

kaḥ ca, bhikṣavaḥ, rūpāṇām āsvādaḥ ? tadyathā api, bhikṣavaḥ, kṣatriyakanyā vā brāhmaṇakanyā vā gṛhapatikanyā vā pañcadaśavarṣadeśīyā vā ṣoḍaśavarṣadeśīyā vā, na atidīrghā na atihrasvā na atikṛśā na atisthūlā na atikālī na atyavadātā paramā sā, bhikṣavaḥ, tasmin samaye śubhā varṇanibhā iti ?

evam, bhadanta .

yat khalu, bhikṣavaḥ, śubhāṃ varṇanibhāṃ pratītya utpadyate sukhaṃ saumanasyam — ayaṃ rūpāṇām āsvādaḥ .

kaḥ ca, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ ? iha, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet apareṇa samayena āśītikāṃ vā nāvatikāṃ vā varṣaśatikāṃ vā jātyā, jīrṇāṃ gopānāsīvakrāṃ bhugnāṃ daṇḍaparāyaṇāṃ pravepamānāṃ gacchantīṃ āturāṃ gatayauvanāṃ khaṇḍadantāṃ palitakeśām, vilūnāṃ khalitaśirasaṃ valināṃ tilakāhatagātrām .

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sā antarhitā, ādīnavaḥ prādurbhūtaḥ iti ?

evam, bhadanta .

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet ābādhikāṃ duḥkhitāṃ bāḍhaglānām, sve mūtrakarīṣe patitāṃ śayānām, anyaiḥ utthāpyamānām, anyaiḥ saṃveśyamānām .

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sā antarhitā, ādīnavaḥ prādurbhūtaḥ iti ?

evam, bhadanta .

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śavāśraye utsṛṣṭam — ekāhamṛtaṃ vā dvyāhamṛtaṃ vā tryāhamṛtaṃ vā, uddhmātakaṃ vinīlakaṃ vipūyakajātam .

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sā antarhitā, ādīnavaḥ prādurbhūtaḥ iti ?

evam, bhadanta .

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śavāśraye utsṛṣṭam — kākaiḥ vā khādyamānam, kulalaiḥ vā khādyamānam, gṛdhraiḥ vā khādyamānam, kaṅkaiḥ vā khādyamānam, śunakaiḥ vā khādyamānam, vyāghraiḥ vā khādyamānam, dvīpibhiḥ vā khādyamānam, śṛgālaiḥ vā khādyamānam, vividhaiḥ vā prāṇakajātaiḥ khādyamānam .

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sā antarhitā, ādīnavaḥ prādurbhūtaḥ iti ? evam, bhadanta . ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śavāśraye utsṛṣṭam — asthiśṛṅkhalikaṃ samāṃsalohitaṃ snāyusaṃbaddham, asthiśṛṅkhalikaṃ nirmāṃsalohitamrakṣitaṃ snāyusaṃbaddham, asthiśṛṅkhalikam apagatamāṃsalohitaṃ snāyusaṃbaddham, asthīni apagatasaṃbaddhāni dikvidikṣu vikṣiptāni — anyena hastāsthi, anyena pādāsthi, anyena gulphāsthi, anyena jaṅghāsthi, anyena ūrvāsthi, anyena kaṭyasthi, anyena pārśvāsthi, anyena pṛṣṭhāsthi, anyena skandhāsthi, anyena grīvāsthi, anyena hanukasthi, anyena dantāsthi, anyena śīrṣakaṭāham .

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sā antarhitā, ādīnavaḥ prādurbhūtaḥ iti ? evam, bhadanta . ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, tām eva bhaginīṃ paśyet śarīraṃ śavāśraye utsṛṣṭam — asthīni śvetāni śaṅkhavarṇapratibhāgāni, asthīni puñjīkṛtāni tirovārṣikāni, asthīni pūtīni cūrṇakajātāni .

tat kiṃ manyadhve, bhikṣavaḥ, yā pūrvā śubhā varṇanibhā sā antarhitā, ādīnavaḥ prādurbhūtaḥ iti ?

evam, bhadanta .

ayam api, bhikṣavaḥ, rūpāṇām ādīnavaḥ .

kiṃ ca, bhikṣavaḥ, rūpāṇāṃ niḥsaraṇam ? yaḥ, bhikṣavaḥ, rūpeṣu chandarāgavinayaḥ chandarāgaprahāṇam — idaṃ rūpāṇāṃ niḥsaraṇam .

ye hi kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇāḥ vā brāhmaṇāḥ vā evaṃ rūpāṇām āsvādaṃ ca āsvādatvena ādīnavaṃ ca ādīnavatvena niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇatvena yathābhūtaṃ na prajānanti te vata svayaṃ vā rūpāṇi parijñāsyanti, paraṃ vā tathātvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ rūpāṇi parijñāsyati iti — na etat sthānaṃ vidyate . ye ca khalu kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇāḥ vā brāhmaṇāḥ vā evaṃ rūpāṇām āsvādaṃ ca āsvādatvena ādīnavaṃ ca ādīnavatvena niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇatvena yathābhūtaṃ prajānanti te vata svayaṃ vā rūpāṇi parijñāsyanti paraṃ vā tathātvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ rūpāṇi parijñāsyati iti — sthānam etad vidyate .

kaḥ ca, bhikṣavaḥ, vedanānām āsvādaḥ ? iha, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ vivicya eva kāmebhyaḥ vivicya akuśalebhyaḥ dharmebhyaḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati . yasmin samaye, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ vivicya eva kāmebhyaḥ vivicya akuśalebhyaḥ dharmebhyaḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati, na eva tasmin samaye ātmavyābādhāya api cetayati, na paravyābādhāya api cetayati, na ubhayavyābādhāya api cetayati ; avyābādhām eva tasmin samaye vedanāṃ vedayate . avyābādhaparamam aham, bhikṣavaḥ, vedanānām āsvādaṃ vadāmi .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamāt adhyātmaṃ saṃprasādanaṃ cetasaḥ ekāgrībhāvam avitarkam avicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati … yasmin samaye, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ prītyāḥ ca virāgāt, upekṣakaḥ ca viharati, smṛtimān ca saṃprajānan sukhaṃ ca kāyena pratisaṃvedayati yat tad āryāḥ ācakṣate — upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārī iti tṛtīyaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati … yasmin samaye, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ sukhasya ca prahāṇāt duḥkhasya ca prahāṇāt pūrvam eva saumanasyadaurmanasyānām astaṃgamāt aduḥkhamasukham upekṣāsmṛtipāriśuddhiṃ caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati, na eva tasmin samaye ātmavyābādhāya api cetayati, na paravyābādhāya api cetayati, na ubhayavyābādhāya api cetayati ; avyābādhām eva tasmin samaye vedanāṃ vedayate . avyābādhaparamam aham, bhikṣavaḥ, vedanānām āsvādaṃ vadāmi .

kaḥ ca, bhikṣavaḥ, vedanānām ādīnavaḥ ? yā, bhikṣavaḥ, vedanā anityā duḥkhā vipariṇāmadharmā — ayaṃ vedanānām ādīnavaḥ .

kiṃ ca, bhikṣavaḥ, vedanānāṃ niḥsaraṇam ? yaḥ, bhikṣavaḥ, vedanāsu chandarāgavinayaḥ, chandarāgaprahāṇam — idaṃ vedanānāṃ niḥsaraṇam .

ye hi kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇāḥ vā brāhmaṇāḥ vā evaṃ vedanānām āsvādaṃ ca āsvādatvena ādīnavaṃ ca ādīnavatvena niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇatvena yathābhūtaṃ na prajānanti, te vata svayaṃ vā vedanāṃ parijñāsyanti, paraṃ vā tathātvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ vedanāṃ parijñāsyati iti — na etat sthānaṃ vidyate . ye ca khalu kecit, bhikṣavaḥ, śramaṇāḥ vā brāhmaṇāḥ vā evaṃ vedanānām āsvādaṃ ca āsvādatvena ādīnavaṃ ca ādīnavatvena niḥsaraṇaṃ ca niḥsaraṇatvena yathābhūtaṃ prajānanti te vata svayaṃ vā vedanāṃ parijñāsyanti, paraṃ vā tathātvāya samādāpayiṣyanti yathā pratipannaḥ vedanāṃ parijñāsyati iti — sthānam etad vidyate iti .

idam avocat bhagavān . āttamanasaḥ te bhikṣavaḥ bhagavataḥ bhāṣitam abhyanandiṣuḥ .

mahāduḥkhaskandhasūtraṃ niṣṭhitaṃ tṛtīyam .