You are here: Home » buddhism » mn » mn46
You are not allowed to perform this action
← mn45 
 mn47 →

MN46 mahādharmasamādānasūtram

Summary: Expanding upon the four undertakings of Dharma, the Buddha provides detailed behavioral profiles illustrating how shortsighted beings mistake harmful present pleasure for authentic welfare. He illustrates that the wise disciple resolutely undertakes practices that may be challenging in the present but yield enduring happiness, culminating in the serene path that is joyful both now and in its final fruition.

मध्यमनिकाये मूलपञ्चाशत्पाठे क्षुद्रयमकवर्गे महाधर्मसमादानसूत्रं षष्ठम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्छ्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। तत्र खलु भगवान्भिक्षूनाममन्त्रत — भिक्षव इति। भदन्तेति ते भिक्षवो भगवते प्रत्यश्रौषुः। भगवानेतदवोचत् — प्रायेण, भिक्षवः, सत्त्वा एवंकामा एवञ्छन्दा एवमभिप्रायाः — अहो बतानिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्माः परिहीयेरन्निष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्मा अभिवर्धेरन्निति। तेषां, भिक्षवः, सत्त्वानामेवंकामानामेवञ्छन्दानामेवमभिप्रायाणामनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्माः परिहीयन्ते। तत्र यूयं, भिक्षवः, कं हेतुं प्रत्येथेति? भगवन्मूलका नो, भदन्त, धर्मा भगवन्नेत्रिका भगवत्प्रतिसरणाः। साधु बत, भदन्त, भगवन्तमेव प्रतिभात्वेतस्य भाषितस्यार्थः; भगवतः श्रुत्वा भिक्षवो धारयिष्यन्तीति। तेन हि, भिक्षवः, शृणुत, साधु मनसिकुरुत, भाषिष्य इति। एवम्, भदन्तेति खलु ते भिक्षवो भगवते प्रत्यश्रौषुः। भगवानेतदवोचत् —

इह, भिक्षव, अश्रुतवान्पृथग्जन आर्याणामद्रष्टार्यधर्मस्याकोविद आर्यधर्मेऽविनीतः, सत्पुरुषाणामद्रष्टा सत्पुरुषधर्मस्याकोविदः सत्पुरुषधर्मेऽविनीतः, सेवितव्यान्धर्मान्न जानात्यसेवितव्यान्धर्मान्न जानाति, भक्तव्यान्धर्मान्न जानात्यभक्तव्यान्धर्मान्न जानाति। स सेवितव्यान्धर्माञ्जानन्नसेवितव्यान्धर्माञ्जानन्, भक्तव्यान्धर्माञ्जानन्नभक्तव्यान्धर्माञ्जानन्नसेवितव्यान्धर्मान्न सेवते सेवितव्यान्धर्मान्सेवतेऽभक्तव्यान्धर्मान्न भजति भक्तव्यान्धर्मान्भजति। तस्यासेवितव्यान्धर्मानसेवमानस्य सेवितव्यान्धर्मान्सेवमानस्याभक्तव्यान्धर्मानभजतो भक्तव्यान्धर्मान्भजतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्माः परिहीयन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तदविदुषः।

श्रुतवांश्च खलु, भिक्षव, आर्यश्रावक आर्याणां द्रष्टार्यधर्मस्य कोविद आर्यधर्मे सुविनीतः, सत्पुरुषाणां द्रष्टा सत्पुरुषधर्मस्य कोविदः सत्पुरुषधर्मे सुविनीतः, सेवितव्यान्धर्माञ्जानात्यसेवितव्यान्धर्माञ्जानाति, भक्तव्यान्धर्माञ्जानात्यभक्तव्यान्धर्माञ्जानाति। स सेवितव्यान्धर्माञ्जानन्नसेवितव्यान्धर्माञ्जानन्, भक्तव्यान्धर्माञ्जानन्नभक्तव्यान्धर्माञ्जानन्नसेवितव्यान्धर्मान्न सेवते सेवितव्यान्धर्मान्सेवतेऽभक्तव्यान्धर्मान्न भजति भक्तव्यान्धर्मान्भजति। तस्यासेवितव्यान्धर्मानसेवमानस्य सेवितव्यान्धर्मान्सेवमानस्याभक्तव्यान्धर्मानभजतो भक्तव्यान्धर्मान्भजतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्माः परिहीयन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तद्विदुषः।

चत्वारीमानि, भिक्षवो, धर्मसमादानानि। कतमानि चत्वारि? अस्ति, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकम्; अस्ति, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकम्; अस्ति, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकम्; अस्ति, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकम्।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकं, तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतं न प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकमिति। तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतमप्रजानंस्तत्सेवते, तन्न परिवर्जयति। तस्य तत्सेवमानस्य, तदपरिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्माः परिहीयन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तदविदुषः।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकं, तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतं न प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकमिति। तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतमप्रजानंस्तत्सेवते, तन्न परिवर्जयति। तस्य तत्सेवमानस्य, तदपरिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्माः परिहीयन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तदविदुषः।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकं, तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतं न प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकमिति। तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतमप्रजानंस्तन्न सेवते, तत्परिवर्जयति। तस्य तदसेवमानस्य, तत्परिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्माः परिहीयन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तदविदुषः।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकं, तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतं न प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकमिति। तदविद्वानविद्यागतो यथाभूतमप्रजानंस्तन्न सेवते, तत्परिवर्जयति। तस्य तदसेवमानस्य, तत्परिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्माः परिहीयन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तदविदुषः।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकं, तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकमिति। तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानंस्तन्न सेवते, तत्परिवर्जयति। तस्य तदसेवमानस्य, तत्परिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्माः परिहीयन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तद्विदुषः।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकं, तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकमिति। तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानंस्तन्न सेवते, तत्परिवर्जयति। तस्य तदसेवमानस्य, तत्परिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्माः परिहीयन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तद्विदुषः।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकं, तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकमिति। तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानंस्तत्सेवते, तन्न परिवर्जयति। तस्य तत्सेवमानस्य, तदपरिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्माः परिहीयन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तद्विदुषः।

तत्र, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकं, तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानाति — इदं खलु धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकमिति। तद्विद्वान्विद्यागतो यथाभूतं प्रजानंस्तत्सेवते, तन्न परिवर्जयति। तस्य तत्सेवमानस्य, तदपरिवर्जयतोऽनिष्टा अकान्ता अमनोज्ञा धर्माः परिहीयन्त इष्टाः कान्ता मनोज्ञा धर्मा अभिवर्धन्ते। तत्कस्य हेतोः? एवं ह्येतद्भिक्षवो भवति यथा तद्विदुषः।

कतमच्च, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकम्? इह, भिक्षव, एकः सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन प्राणातिपाती भवति, प्राणातिपातप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येनादत्तादायी भवत्यदत्तादानप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन कामेषु मिथ्याचारी भवति, कामेषु मिथ्याचारप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन मृषावादी भवति, मृषावादप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन पिशुनवाग्भवति, पिशुनवाक्प्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन परुषवाग्भवति, परुषवाक्प्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन संभिन्नप्रलापी भवति, संभिन्नप्रलापप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येनाभिध्यावान्भवत्यभिध्याप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन व्यापन्नचित्तो भवति, व्यापादप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन मिथ्यादृष्टिर्भवति, मिथ्यादृष्टिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते। स कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। इदमुच्यते, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकम्।

कतमच्च, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकम्? इह, भिक्षव, एकः सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन प्राणातिपाती भवति, प्राणातिपातप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येनादत्तादायी भवत्यदत्तादानप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन कामेषु मिथ्याचारी भवति, कामेषु मिथ्याचारप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन मृषावादी भवति, मृषावादप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन पिशुनवाग्भवति, पिशुनवाक्प्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन परुषवाग्भवति, परुषवाक्प्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन संभिन्नप्रलापी भवति, संभिन्नप्रलापप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येनाभिध्यावान्भवत्यभिध्याप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन व्यापन्नचित्तो भवति, व्यापादप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन मिथ्यादृष्टिर्भवति, मिथ्यादृष्टिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते। स कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। इदमुच्यते, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकम्।

कतमच्च, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकम्? इह, भिक्षव, एकः सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन प्राणातिपातात्प्रतिविरतो भवति, प्राणातिपाताद्विरतिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येनादत्तादानात्प्रतिविरतो भवत्यदत्तादानाद्विरतिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन कामेषु मिथ्याचारात्प्रतिविरतो भवति, कामेषु मिथ्याचाराद्विरतिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन मृषावादात्प्रतिविरतो भवति, मृषावादाद्विरतिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन पिशुनाया वाचः प्रतिविरतो भवति, पिशुनाया वाचो विरतिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन परुषाया वाचः प्रतिविरतो भवति, परुषाया वाचो विरतिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन संभिन्नप्रलापात्प्रतिविरतो भवति, संभिन्नप्रलापाद्विरतिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येनानभिध्यावान्भवत्यनभिध्याप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येनाव्यापन्नचित्तो भवत्यव्यापादप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि दुःखेन सहापि दौर्मनस्येन सम्यग्दृष्टिर्भवति, सम्यग्दृष्टिप्रत्ययाच्च दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयते। स कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। इदमुच्यते, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकम्।

कतमच्च, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकम्? इह, भिक्षव, एकः सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन प्राणातिपातात्प्रतिविरतो भवति, प्राणातिपाताद्विरतिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येनादत्तादानात्प्रतिविरतो भवत्यदत्तादानाद्विरतिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन कामेषु मिथ्याचारात्प्रतिविरतो भवति, कामेषु मिथ्याचाराद्विरतिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन मृषावादात्प्रतिविरतो भवति, मृषावादाद्विरतिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन पिशुनाया वाचः प्रतिविरतो भवति, पिशुनाया वाचो विरतिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन परुषाया वाचः प्रतिविरतो भवति, परुषाया वाचो विरतिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन संभिन्नप्रलापात्प्रतिविरतो भवति, संभिन्नप्रलापाद्विरतिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येनानभिध्यावान्भवत्यनभिध्याप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येनाव्यापन्नचित्तो भवत्यव्यापादप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते; सहापि सुखेन सहापि सौमनस्येन सम्यग्दृष्टिर्भवति, सम्यग्दृष्टिप्रत्ययाच्च सुखं सौमनस्यं प्रतिसंवेदयते। स कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। इदमुच्यते, भिक्षवो, धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकम्। इमानि खलु भिक्षवश्चत्वारि धर्मसमादानानि।

तद्यथापि भिक्षवस्तिक्तालाबु विषेण संसृष्टम्। अथ पुरुष आगच्छेज्जीवितुकामोऽमर्तुकामः सुखकामो दुःखप्रतिकूलः। तमेनमेवं वदेयुः — अम्भो पुरुषेदं तिक्तालाबु विषेण संसृष्टं, यद्याकाङ्क्षसि पिब। तस्य ते पिबतश्चैव न रोचिष्यते वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनर्मरणं वा निगमिष्यसि मरणमात्रं वा दुःखमिति। स तदप्रतिसंख्याय पिबेन्न प्रतिनिःसृजेत्। तस्य तत्पिबतश्चैव न रोचेत वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनर्मरणं वा निगच्छेन्मरणमात्रं वा दुःखम्। तथोपममहं, भिक्षव, इदं धर्मसमादानं वदामि, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखं चैवायत्यां च दुःखविपाकम्।

तद्यथापि, भिक्षव, आपानीयकंसो वर्णसम्पन्नो गन्धसम्पन्नो रससम्पन्नः। स च खलु विषेण संसृष्टः। अथ पुरुष आगच्छेज्जीवितुकामोऽमर्तुकामः सुखकामो दुःखप्रतिकूलः। तमेनमेवं वदेयुः — अम्भो पुरुषायमापानीयकंसो वर्णसम्पन्नो गन्धसम्पन्नो रससम्पन्नः। स च खलु विषेण संसृष्टो, यद्याकाङ्क्षसि पिब। तस्य ते पिबतो हि खलु रोचिष्यते वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनर्मरणं वा निगमिष्यसि मरणमात्रं वा दुःखमिति। स तदप्रतिसंख्याय पिबेन्न प्रतिनिःसृजेत्। तस्य तत्पिबतो हि खलु रोचेत वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनर्मरणं वा निगच्छेन्मरणमात्रं वा दुःखम्। तथोपममहं, भिक्षव, इदं धर्मसमादानं वदामि, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखमायत्यां दुःखविपाकम्।

तद्यथापि, भिक्षवः, पूतिमूत्रं नानाभैषज्यैः संसृष्टम्। अथ पुरुष आगच्छेत्पाण्डुरोगी। तमेनमेवं वदेयुः — अम्भो पुरुषेदं पूतिमूत्रं नानाभैषज्यैः संसृष्टं, यद्याकाङ्क्षसि पिब। तस्य ते पिबतो हि खलु न रोचिष्यते वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनः सुखी भविष्यसीति। स तत्प्रतिसंख्याय पिबेन्न प्रतिनिःसृजेत्। तस्य तत्पिबतो हि खलु न रोचेत वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनः सुखी स्यात्। तथोपममहं, भिक्षव, इदं धर्मसमादानं वदामि, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नदुःखमायत्यां सुखविपाकम्।

तद्यथापि, भिक्षवो, दधि च मधु च सर्पिश्च फाणितं चैकत्र संसृष्टम्। अथ पुरुष आगच्छेल्लोहितप्रस्कन्दिकः। तमेनमेवं वदेयुः — अम्भो पुरुषेदं दधि च मधु च सर्पिश्च फाणितं चैकत्र संसृष्टं, यद्याकाङ्क्षसि पिब। तस्य ते पिबतश्चैव रोचिष्यते वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनः सुखी भविष्यसीति। स तत्प्रतिसंख्याय पिबेन्न प्रतिनिःसृजेत्। तस्य तत्पिबतश्चैव रोचेत वर्णेनापि गन्धेनापि रसेनापि, पीत्वा च पुनः सुखी स्यात्। तथोपममहं, भिक्षव, इदं धर्मसमादानं वदामि, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकम्।

तद्यथापि, भिक्षवो, वर्षाणां पश्चिमे मासे शरत्समये विद्धे विगतबलाहके देवे आदित्यो नभोऽभ्युद्गच्छन्सर्वमाकाशगतं तमोगतमभिविहत्य भासते च तपति च विरोचते च; एवमेव खलु, भिक्षवो, यदिदं धर्मसमादानं प्रत्युत्पन्नसुखं चैवायत्यां च सुखविपाकं तदन्यान्पृथक्श्रमणब्राह्मणपरप्रवादानभिविहत्य भासते च तपति च विरोचते चेति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमनसस्ते भिक्षवो भगवतो भाषितमभ्यनन्दिषुरिति।

महाधर्मसमादानसूत्रं निष्ठितं षष्ठम्॥

—

madhyamanikāye mūlapañcāśatpāṭhe kṣudrayamakavarge mahādharmasamādānasūtraṃ ṣaṣṭham

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalu bhagavānbhikṣūnāmamantrata — bhikṣava iti. bhadanteti te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavānetadavocat — prāyeṇa, bhikṣavaḥ, sattvā evaṃkāmā evañchandā evamabhiprāyāḥ — aho batāniṣṭā akāntā amanojñā dharmāḥ parihīyeranniṣṭāḥ kāntā manojñā dharmā abhivardheranniti. teṣāṃ, bhikṣavaḥ, sattvānāmevaṃkāmānāmevañchandānāmevamabhiprāyāṇāmaniṣṭā akāntā amanojñā dharmā abhivardhanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmāḥ parihīyante. tatra yūyaṃ, bhikṣavaḥ, kaṃ hetuṃ pratyetheti? bhagavanmūlakā no, bhadanta, dharmā bhagavannetrikā bhagavatpratisaraṇāḥ. sādhu bata, bhadanta, bhagavantameva pratibhātvetasya bhāṣitasyārthaḥ; bhagavataḥ śrutvā bhikṣavo dhārayiṣyantīti. tena hi, bhikṣavaḥ, śṛṇuta, sādhu manasikuruta, bhāṣiṣya iti. evam, bhadanteti khalu te bhikṣavo bhagavate pratyaśrauṣuḥ. bhagavānetadavocat —

iha, bhikṣava, aśrutavānpṛthagjana āryāṇāmadraṣṭāryadharmasyākovida āryadharme'vinītaḥ, satpuruṣāṇāmadraṣṭā satpuruṣadharmasyākovidaḥ satpuruṣadharme'vinītaḥ, sevitavyāndharmānna jānātyasevitavyāndharmānna jānāti, bhaktavyāndharmānna jānātyabhaktavyāndharmānna jānāti. sa sevitavyāndharmāñjānannasevitavyāndharmāñjānan, bhaktavyāndharmāñjānannabhaktavyāndharmāñjānannasevitavyāndharmānna sevate sevitavyāndharmānsevate'bhaktavyāndharmānna bhajati bhaktavyāndharmānbhajati. tasyāsevitavyāndharmānasevamānasya sevitavyāndharmānsevamānasyābhaktavyāndharmānabhajato bhaktavyāndharmānbhajato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmā abhivardhanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmāḥ parihīyante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadaviduṣaḥ.

śrutavāṃśca khalu, bhikṣava, āryaśrāvaka āryāṇāṃ draṣṭāryadharmasya kovida āryadharme suvinītaḥ, satpuruṣāṇāṃ draṣṭā satpuruṣadharmasya kovidaḥ satpuruṣadharme suvinītaḥ, sevitavyāndharmāñjānātyasevitavyāndharmāñjānāti, bhaktavyāndharmāñjānātyabhaktavyāndharmāñjānāti. sa sevitavyāndharmāñjānannasevitavyāndharmāñjānan, bhaktavyāndharmāñjānannabhaktavyāndharmāñjānannasevitavyāndharmānna sevate sevitavyāndharmānsevate'bhaktavyāndharmānna bhajati bhaktavyāndharmānbhajati. tasyāsevitavyāndharmānasevamānasya sevitavyāndharmānsevamānasyābhaktavyāndharmānabhajato bhaktavyāndharmānbhajato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmāḥ parihīyanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmā abhivardhante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadviduṣaḥ.

catvārīmāni, bhikṣavo, dharmasamādānāni. katamāni catvāri? asti, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākam; asti, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākam; asti, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākam; asti, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākam.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākaṃ, tadavidvānavidyāgato yathābhūtaṃ na prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākamiti. tadavidvānavidyāgato yathābhūtamaprajānaṃstatsevate, tanna parivarjayati. tasya tatsevamānasya, tadaparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmā abhivardhanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmāḥ parihīyante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadaviduṣaḥ.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākaṃ, tadavidvānavidyāgato yathābhūtaṃ na prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākamiti. tadavidvānavidyāgato yathābhūtamaprajānaṃstatsevate, tanna parivarjayati. tasya tatsevamānasya, tadaparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmā abhivardhanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmāḥ parihīyante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadaviduṣaḥ.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākaṃ, tadavidvānavidyāgato yathābhūtaṃ na prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākamiti. tadavidvānavidyāgato yathābhūtamaprajānaṃstanna sevate, tatparivarjayati. tasya tadasevamānasya, tatparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmā abhivardhanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmāḥ parihīyante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadaviduṣaḥ.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākaṃ, tadavidvānavidyāgato yathābhūtaṃ na prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākamiti. tadavidvānavidyāgato yathābhūtamaprajānaṃstanna sevate, tatparivarjayati. tasya tadasevamānasya, tatparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmā abhivardhanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmāḥ parihīyante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadaviduṣaḥ.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākaṃ, tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākamiti. tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānaṃstanna sevate, tatparivarjayati. tasya tadasevamānasya, tatparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmāḥ parihīyanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmā abhivardhante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadviduṣaḥ.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākaṃ, tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākamiti. tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānaṃstanna sevate, tatparivarjayati. tasya tadasevamānasya, tatparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmāḥ parihīyanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmā abhivardhante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadviduṣaḥ.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākaṃ, tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākamiti. tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānaṃstatsevate, tanna parivarjayati. tasya tatsevamānasya, tadaparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmāḥ parihīyanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmā abhivardhante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadviduṣaḥ.

tatra, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākaṃ, tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānāti — idaṃ khalu dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākamiti. tadvidvānvidyāgato yathābhūtaṃ prajānaṃstatsevate, tanna parivarjayati. tasya tatsevamānasya, tadaparivarjayato'niṣṭā akāntā amanojñā dharmāḥ parihīyanta iṣṭāḥ kāntā manojñā dharmā abhivardhante. tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetadbhikṣavo bhavati yathā tadviduṣaḥ.

katamacca, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākam? iha, bhikṣava, ekaḥ sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena prāṇātipātī bhavati, prāṇātipātapratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyenādattādāyī bhavatyadattādānapratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena kāmeṣu mithyācārī bhavati, kāmeṣu mithyācārapratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena mṛṣāvādī bhavati, mṛṣāvādapratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena piśunavāgbhavati, piśunavākpratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena paruṣavāgbhavati, paruṣavākpratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena saṃbhinnapralāpī bhavati, saṃbhinnapralāpapratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyenābhidhyāvānbhavatyabhidhyāpratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena vyāpannacitto bhavati, vyāpādapratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena mithyādṛṣṭirbhavati, mithyādṛṣṭipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate. sa kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. idamucyate, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākam.

katamacca, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākam? iha, bhikṣava, ekaḥ sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena prāṇātipātī bhavati, prāṇātipātapratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyenādattādāyī bhavatyadattādānapratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena kāmeṣu mithyācārī bhavati, kāmeṣu mithyācārapratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena mṛṣāvādī bhavati, mṛṣāvādapratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena piśunavāgbhavati, piśunavākpratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena paruṣavāgbhavati, paruṣavākpratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena saṃbhinnapralāpī bhavati, saṃbhinnapralāpapratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyenābhidhyāvānbhavatyabhidhyāpratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena vyāpannacitto bhavati, vyāpādapratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena mithyādṛṣṭirbhavati, mithyādṛṣṭipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate. sa kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. idamucyate, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākam.

katamacca, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākam? iha, bhikṣava, ekaḥ sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena prāṇātipātātprativirato bhavati, prāṇātipātādviratipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyenādattādānātprativirato bhavatyadattādānādviratipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena kāmeṣu mithyācārātprativirato bhavati, kāmeṣu mithyācārādviratipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena mṛṣāvādātprativirato bhavati, mṛṣāvādādviratipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena piśunāyā vācaḥ prativirato bhavati, piśunāyā vāco viratipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena paruṣāyā vācaḥ prativirato bhavati, paruṣāyā vāco viratipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena saṃbhinnapralāpātprativirato bhavati, saṃbhinnapralāpādviratipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyenānabhidhyāvānbhavatyanabhidhyāpratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyenāvyāpannacitto bhavatyavyāpādapratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi duḥkhena sahāpi daurmanasyena samyagdṛṣṭirbhavati, samyagdṛṣṭipratyayācca duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayate. sa kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. idamucyate, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākam.

katamacca, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākam? iha, bhikṣava, ekaḥ sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena prāṇātipātātprativirato bhavati, prāṇātipātādviratipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyenādattādānātprativirato bhavatyadattādānādviratipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena kāmeṣu mithyācārātprativirato bhavati, kāmeṣu mithyācārādviratipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena mṛṣāvādātprativirato bhavati, mṛṣāvādādviratipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena piśunāyā vācaḥ prativirato bhavati, piśunāyā vāco viratipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena paruṣāyā vācaḥ prativirato bhavati, paruṣāyā vāco viratipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena saṃbhinnapralāpātprativirato bhavati, saṃbhinnapralāpādviratipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyenānabhidhyāvānbhavatyanabhidhyāpratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyenāvyāpannacitto bhavatyavyāpādapratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate; sahāpi sukhena sahāpi saumanasyena samyagdṛṣṭirbhavati, samyagdṛṣṭipratyayācca sukhaṃ saumanasyaṃ pratisaṃvedayate. sa kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. idamucyate, bhikṣavo, dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākam. imāni khalu bhikṣavaścatvāri dharmasamādānāni.

tadyathāpi bhikṣavastiktālābu viṣeṇa saṃsṛṣṭam. atha puruṣa āgacchejjīvitukāmo'martukāmaḥ sukhakāmo duḥkhapratikūlaḥ. tamenamevaṃ vadeyuḥ — ambho puruṣedaṃ tiktālābu viṣeṇa saṃsṛṣṭaṃ, yadyākāṅkṣasi piba. tasya te pibataścaiva na rociṣyate varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punarmaraṇaṃ vā nigamiṣyasi maraṇamātraṃ vā duḥkhamiti. sa tadapratisaṃkhyāya pibenna pratiniḥsṛjet. tasya tatpibataścaiva na roceta varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punarmaraṇaṃ vā nigacchenmaraṇamātraṃ vā duḥkham. tathopamamahaṃ, bhikṣava, idaṃ dharmasamādānaṃ vadāmi, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhaṃ caivāyatyāṃ ca duḥkhavipākam.

tadyathāpi, bhikṣava, āpānīyakaṃso varṇasampanno gandhasampanno rasasampannaḥ. sa ca khalu viṣeṇa saṃsṛṣṭaḥ. atha puruṣa āgacchejjīvitukāmo'martukāmaḥ sukhakāmo duḥkhapratikūlaḥ. tamenamevaṃ vadeyuḥ — ambho puruṣāyamāpānīyakaṃso varṇasampanno gandhasampanno rasasampannaḥ. sa ca khalu viṣeṇa saṃsṛṣṭo, yadyākāṅkṣasi piba. tasya te pibato hi khalu rociṣyate varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punarmaraṇaṃ vā nigamiṣyasi maraṇamātraṃ vā duḥkhamiti. sa tadapratisaṃkhyāya pibenna pratiniḥsṛjet. tasya tatpibato hi khalu roceta varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punarmaraṇaṃ vā nigacchenmaraṇamātraṃ vā duḥkham. tathopamamahaṃ, bhikṣava, idaṃ dharmasamādānaṃ vadāmi, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhamāyatyāṃ duḥkhavipākam.

tadyathāpi, bhikṣavaḥ, pūtimūtraṃ nānābhaiṣajyaiḥ saṃsṛṣṭam. atha puruṣa āgacchetpāṇḍurogī. tamenamevaṃ vadeyuḥ — ambho puruṣedaṃ pūtimūtraṃ nānābhaiṣajyaiḥ saṃsṛṣṭaṃ, yadyākāṅkṣasi piba. tasya te pibato hi khalu na rociṣyate varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punaḥ sukhī bhaviṣyasīti. sa tatpratisaṃkhyāya pibenna pratiniḥsṛjet. tasya tatpibato hi khalu na roceta varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punaḥ sukhī syāt. tathopamamahaṃ, bhikṣava, idaṃ dharmasamādānaṃ vadāmi, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannaduḥkhamāyatyāṃ sukhavipākam.

tadyathāpi, bhikṣavo, dadhi ca madhu ca sarpiśca phāṇitaṃ caikatra saṃsṛṣṭam. atha puruṣa āgacchellohitapraskandikaḥ. tamenamevaṃ vadeyuḥ — ambho puruṣedaṃ dadhi ca madhu ca sarpiśca phāṇitaṃ caikatra saṃsṛṣṭaṃ, yadyākāṅkṣasi piba. tasya te pibataścaiva rociṣyate varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punaḥ sukhī bhaviṣyasīti. sa tatpratisaṃkhyāya pibenna pratiniḥsṛjet. tasya tatpibataścaiva roceta varṇenāpi gandhenāpi rasenāpi, pītvā ca punaḥ sukhī syāt. tathopamamahaṃ, bhikṣava, idaṃ dharmasamādānaṃ vadāmi, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākam.

tadyathāpi, bhikṣavo, varṣāṇāṃ paścime māse śaratsamaye viddhe vigatabalāhake deve ādityo nabho'bhyudgacchansarvamākāśagataṃ tamogatamabhivihatya bhāsate ca tapati ca virocate ca; evameva khalu, bhikṣavo, yadidaṃ dharmasamādānaṃ pratyutpannasukhaṃ caivāyatyāṃ ca sukhavipākaṃ tadanyānpṛthakśramaṇabrāhmaṇaparapravādānabhivihatya bhāsate ca tapati ca virocate ceti.

idamavocadbhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandiṣuriti.

mahādharmasamādānasūtraṃ niṣṭhitaṃ ṣaṣṭham..

← mn45 
mn 
 mn47 →
Search
buddhism/mn/mn46.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51