You are here: Home » buddhism » mn » mn67
You are not allowed to perform this action
← mn66 
 mn68 →

MN67 cātumasūtram

Summary: After temporarily dismissing an unruly and noisy group of newly ordained bhikṣus at Cātumā, the Buddha relents upon the intervention of Brahmā and the local laity, delivering a sobering warning using oceanic imagery. He outlines four fatal dangers confronting those who plunge into the spiritual life: waves of anger, crocodiles of gluttony, whirlpools of sensuality, and predatory sharks of sexual desire.

मध्यमनिकाये मध्यमपञ्चाशत्पाठे भिक्षुवर्गे चातुमसूत्रं सप्तमम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवांश्चातुमायां विहरति स्मामलकीवने। तेन खलु पुनः समयेन शारिपुत्रमौद्गल्यायनप्रमुखानि पञ्चमात्राणि भिक्षुशतानि चातुमामनुप्राप्तान्यभूवन्भगवतो दर्शनाय। ते चागन्तुका भिक्षवो नैवासिकैर्भिक्षुभिः सार्धं प्रतिसंमोदमानाः शयनासनानि प्रज्ञापयमानाः पात्रचीवराणि प्रतिशमयमाना उच्चशब्दा महाशब्दा अभूवन्। अथ खलु भगवानायुष्मन्तमानन्दमाममन्त्रत — के पुनरेत आनन्दोच्चशब्दा महाशब्दाः, कैवर्ता मन्ये मत्स्यविलोप इति? एतानि, भदन्त, शारिपुत्रमौद्गल्यायनप्रमुखानि पञ्चमात्राणि भिक्षुशतानि चातुमामनुप्राप्तानि भगवतो दर्शनाय। त आगन्तुका भिक्षवो नैवासिकैर्भिक्षुभिः सार्धं प्रतिसंमोदमानाः शयनासनानि प्रज्ञापयमानाः पात्रचीवराणि प्रतिशमयमाना उच्चशब्दा महाशब्दा इति। तेन ह्यानन्द, मम वचनेन तान्भिक्षूनामन्त्रयस्व — शास्तायुष्मत आमन्त्रयत इति। एवं भदन्तेति खल्वायुष्मानानन्दो भगवते प्रतिश्रुत्य येन ते भिक्षवस्तेनोपासंक्रमीत्; उपसंक्रम्य तान्भिक्षूनेतदवोचत् — शास्तायुष्मत आमन्त्रयत इति। एवमायुष्मन्निति खलु ते भिक्षव आयुष्मत आनन्दाय प्रतिश्रुत्य येन भगवांस्तेनोपासंक्रमिषुः; उपसंक्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदन्। एकान्ते निषण्णान्खलु तान्भिक्षून्भगवानेतदवोचत् — किं नु यूयं, भिक्षव उच्चशब्दा महाशब्दाः, कैवर्ता मन्ये मत्स्यविलोप इति? इमानि, भदन्त, शारिपुत्रमौद्गल्यायनप्रमुखानि पञ्चमात्राणि भिक्षुशतानि चातुमामनुप्राप्तानि भगवतो दर्शनाय। त इम आगन्तुका भिक्षवो नैवासिकैर्भिक्षुभिः सार्धं प्रतिसंमोदमानाः शयनासनानि प्रज्ञापयमानाः पात्रचीवराणि प्रतिशमयमाना उच्चशब्दा महाशब्दा इति। गच्छत, भिक्षवः, प्रणमयामि वो, न वो ममान्तिके वस्तव्यमिति। एवं भदन्तेति खलु ते भिक्षवो भगवते प्रतिश्रुत्योत्थायासनाद्भगवन्तमभिवाद्य प्रदक्षिणं कृत्वा शयनासनं संशमय्य पात्रचीवरमादाय प्राक्रमिषुः।

तेन खलु पुनः समयेन चातुमेयकाः शाक्याः संस्थागारे संनिपतिता अभूवन्केनचिदेव करणीयेन। अदर्शन्खलु चातुमेयकाः शाक्यास्तान्भिक्षून्दूरत एवागच्छतः; दृष्ट्वा येन ते भिक्षवस्तेनोपासंक्रमिषुः; उपसंक्रम्य तान्भिक्षूनेतदवोचन् — हन्त, कुत्र पुनर्यूयमायुष्मन्तो गच्छथेति? भगवता खल्वायुष्मन्तो भिक्षुसङ्घः प्रणमित इति। तेन ह्यायुष्मन्तो मुहूर्तं निषीदत, अप्येव नाम वयं शक्नुयाम भगवन्तं प्रसादयितुमिति। एवमायुष्मन्त इति खलु ते भिक्षवश्चातुमेयकेभ्यः शाक्येभ्यः प्रत्यश्रौषुः। अथ खलु चातुमेयकाः शाक्या येन भगवांस्तेनोपासंक्रमिषुः; उपसंक्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदन्। एकान्ते निषण्णाः खलु चातुमेयकाः शाक्या भगवन्तमेतदवोचन् — अभिनन्दतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्; अभिवदतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्। तद्यथापि, भदन्त, भगवता पूर्वं भिक्षुसङ्घोऽनुगृहीतः, एवमेव भगवानेतर्ह्यनुगृह्णातु भिक्षुसङ्घम्। सन्त्यत्र, भदन्त, भिक्षवो नवा अचिरप्रव्रजिता अधुनागता इमं धर्मविनयम्। तेषां भगवतो दर्शनमलभमानानां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः। तद्यथापि, भदन्त, बीजानां तरुणानामपोऽलभमानानां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः; एवमेव खलु, भदन्त, सन्त्यत्र भिक्षवो नवा अचिरप्रव्रजिता अधुनागता इमं धर्मविनयं, तेषां भगवतो दर्शनमलभमानानां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः। तद्यथापि, भदन्त, वत्सस्य तरुणस्य मातरमपश्यतः स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः; एवमेव खलु, भदन्त, सन्त्यत्र भिक्षवो नवा अचिरप्रव्रजिता अधुनागता इमं धर्मविनयं, तेषां भगवन्तमपश्यतां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः। अभिनन्दतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्; अभिवदतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्। तद्यथापि, भदन्त, भगवता पूर्वं भिक्षुसङ्घोऽनुगृहीतः, एवमेव भगवानेतर्ह्यनुगृह्णातु भिक्षुसङ्घमिति।

अथ खलु ब्रह्मा सहम्पतिर्भगवतश्चेतसा चेतःपरिवितर्कमाज्ञाय — तद्यथापि नाम बलवान्पुरुषः समिञ्जितं वा बाहुं प्रसारयेत्, प्रसारितं वा बाहुं समिञ्जयेत्, एवमेव — ब्रह्मलोकेऽन्तरहितो भगवतः पुरतः प्रादुरभूत्। अथ खलु ब्रह्मा सहम्पतिरेकांसमुत्तरासङ्गं कृत्वा येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तमेतदवोचत् — अभिनन्दतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्; अभिवदतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्। तद्यथापि, भदन्त, भगवता पूर्वं भिक्षुसङ्घोऽनुगृहीतः, एवमेव भगवानेतर्ह्यनुगृह्णातु भिक्षुसङ्घम्। सन्त्यत्र, भदन्त, भिक्षवो नवा अचिरप्रव्रजिता अधुनागता इमं धर्मविनयं, तेषां भगवतो दर्शनमलभमानानां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः। तद्यथापि, भदन्त, बीजानां तरुणानामपोऽलभमानानां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः; एवमेव खलु, भदन्त, सन्त्यत्र भिक्षवो नवा अचिरप्रव्रजिता अधुनागता इमं धर्मविनयं, तेषां भगवतो दर्शनमलभमानानां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः। तद्यथापि, भदन्त, वत्सस्य तरुणस्य मातरमपश्यतः स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः; एवमेव खलु, भदन्त, सन्त्यत्र भिक्षवो नवा अचिरप्रव्रजिता अधुनागता इमं धर्मविनयं, तेषां भगवन्तमपश्यतां स्यादन्यथात्वं, स्याद्विपरिणामः। अभिनन्दतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्; अभिवदतु, भदन्त, भगवान्भिक्षुसङ्घम्। तद्यथापि, भदन्त, भगवता पूर्वं भिक्षुसङ्घोऽनुगृहीतः, एवमेव भगवानेतर्ह्यनुगृह्णातु भिक्षुसङ्घमिति।

अशकन्खलु चातुमेयकाश्च शाक्या ब्रह्मा च सहम्पतिर्भगवन्तं प्रसादयितुं बीजोपमेन च तरुणोपमेन च। अथ खल्वायुष्मान्महामौद्गल्यायनो भिक्षूनाममन्त्रत — उत्तिष्ठतायुष्मन्तः, गृह्णीत पात्रचीवरम्। प्रसादितो भगवांश्चातुमेयकैश्च शाक्यैर्ब्रह्मणा च सहम्पतिना बीजोपमेन च तरुणोपमेन चेति। एवमायुष्मन्निति खलु ते भिक्षव आयुष्मते महामौद्गल्यायनाय प्रतिश्रुत्योत्थायासनात्पात्रचीवरमादाय येन भगवांस्तेनोपासंक्रमिषुः; उपसंक्रम्य भगवन्तमभिवाद्यैकान्ते न्यषदन्। एकान्ते निषण्णं खल्वायुष्मन्तं शारिपुत्रं भगवानेतदवोचत् — किमिति ते, शारिपुत्राभून्मया भिक्षुसङ्घे प्रणमित इति? एवं खलु मे, भदन्ताभूत् — भगवता भिक्षुसङ्घः प्रणमितः। अल्पोत्सुक इदानीं भगवान्दृष्टधर्मसुखविहारमनुयुक्तो विहरिष्यति, वयम्पीदानीमल्पोत्सुका दृष्टधर्मसुखविहारमनुयुक्ता विहरिष्याम इति। आगमय त्वं, शारिपुत्रागमय त्वं, शारिपुत्र, दृष्टधर्मसुखविहारमिति। अथ खलु भगवानायुष्मन्तं महामौद्गल्यायनमाममन्त्रत — किमिति ते, मौद्गल्यायनाभून्मया भिक्षुसङ्घे प्रणमित इति? एवं खलु मे, भदन्ताभूत् — भगवता भिक्षुसङ्घः प्रणमितः। अल्पोत्सुक इदानीं भगवान्दृष्टधर्मसुखविहारमनुयुक्तो विहरिष्यति, अहं चेदानीमायुष्मांश्च शारिपुत्रो भिक्षुसङ्घं परिहरिष्याव इति। साधु साधु, मौद्गल्यायन! अहं वा हि, मौद्गल्यायन, भिक्षुसङ्घं परिहरेयं शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ वेति।

अथ खलु भगवान्भिक्षूनाममन्त्रत — चत्वारीमानि, भिक्षवो, भयान्यपोऽवरोहति प्रतिकाङ्क्षितव्यानि। कतमानि चत्वारि? ऊर्मिभयं, कुम्भीरभयम्, आवर्तभयं, शिशुकाभयम् — इमानि, भिक्षवश्चत्वारि भयान्यपोऽवरोहति प्रतिकाङ्क्षितव्यानि। एवमेव खलु, भिक्षवश्चत्वारीमानि भयानीह कस्मिंश्चित्पुद्गलेऽस्मिन्धर्मविनयेऽगारादनगारिकां प्रव्रजिते प्रतिकाङ्क्षितव्यानि। कतमानि चत्वारि? ऊर्मिभयं, कुम्भीरभयम्, आवर्तभयं, शिशुकाभयम्।

कतमच्च, भिक्षव ऊर्मिभयम्? इह, भिक्षवः, कश्चित्कुलपुत्रः श्रद्धयागारादनगारिकां प्रव्रजितो भवति — अवतीर्णोऽस्मि जात्या जरया मरणेन शोकैः परिदेवैर्दुःखैर्दैर्मनस्यैरुपायासैर्दुःखावतीर्णो दुःखपरेतः; अप्येव नामास्य केवलस्य दुःखस्कन्धस्यान्तक्रिया प्रज्ञायेतेति। तमेनं तथा प्रव्रजितं सन्तं सब्रह्मचारिणोऽववदन्त्यनुशासति — एवं तेऽभिक्रमितव्यम्, एवं ते प्रतिक्रमितव्यम्, एवं त आलोकितव्यम्, एवं ते विलोकितव्यम्, एवं ते समिञ्जितव्यम्, एवं ते प्रसारयितव्यम्, एवं ते सङ्घाटीपात्रचीवरं धारयितव्यमिति। तस्यैवं भवति — वयं खलु पूर्वमगारिभूताः सन्तोऽन्यानवावदाम, अन्वशिष्म। इमे पुनरस्माकं पुत्रमात्रा मन्ये, नप्तृमात्रा मन्ये, अस्मानववदितव्याननुशासितव्यान्मन्यन्त इति। स शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावर्तते। अयमुच्यते, भिक्षव ऊर्मिभयाद्भीतः शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावृत्तः। ऊर्मिभयमिति खलु, भिक्षवः, क्रोधोपायासस्यैतदधिवचनम्।

कतमच्च, भिक्षवः, कुम्भीरभयम्? इह, भिक्षवः, कश्चित्कुलपुत्रः श्रद्धयागारादनगारिकां प्रव्रजितो भवति — अवतीर्णोऽस्मि जात्या जरया मरणेन शोकैः परिदेवैर्दुःखैर्दैर्मनस्यैरुपायासैर्दुःखावतीर्णो दुःखपरेतः; अप्येव नामास्य केवलस्य दुःखस्कन्धस्यान्तक्रिया प्रज्ञायेतेति। तमेनं तथा प्रव्रजितं सन्तं सब्रह्मचारिणोऽववदन्त्यनुशासति — इदं ते खादितव्यम्, इदं ते न खादितव्यम्; इदं ते भोक्तव्यम्, इदं ते न भोक्तव्यम्; इदं ते स्वादयितव्यम्, इदं ते न स्वादयितव्यम्; इदं ते पातव्यम्, इदं ते न पातव्यम्; कल्प्यं ते खादितव्यम्, अकल्प्यं ते न खादितव्यम्; कल्प्यं ते भोक्तव्यम्, अकल्प्यं ते न भोक्तव्यम्; कल्प्यं ते स्वादयितव्यम्, अकल्प्यं ते न स्वादयितव्यम्; कल्प्यं ते पातव्यम्, अकल्प्यं ते न पातव्यम्; काले ते खादितव्यं, विकाले ते न खादितव्यम्; काले ते भोक्तव्यं, विकाले ते न भोक्तव्यम्; काले ते स्वादयितव्यं, विकाले ते न स्वादयितव्यम्; काले ते पातव्यं, विकाले ते न पातव्यमिति। तस्यैवं भवति — वयं खलु पूर्वमगारिभूताः सन्तो यदैच्छाम तदखादाम, यन्नैच्छाम न तदखादाम; यदैच्छाम तदभुञ्ज्महि, यन्नैच्छाम न तदभुञ्ज्महि; यदैच्छाम तदस्वादयाम, यन्नैच्छाम न तदस्वादयाम; यदैच्छाम तदपिबाम, यन्नैच्छाम न तदपिबाम; कल्प्यमप्यखादाम, अकल्प्यमप्यखादाम; कल्प्यमप्यभुञ्ज्महि, अकल्प्यमप्यभुञ्ज्महि; कल्प्यमप्यस्वादयाम, अकल्प्यमप्यस्वादयाम; कल्प्यमप्यपिबाम, अकल्प्यमप्यपिबाम; कालेऽप्यखादाम, विकालेऽप्यखादाम; कालेऽप्यभुञ्ज्महि, विकालेऽप्यभुञ्ज्महि; कालेऽप्यस्वादयाम, विकालेऽप्यस्वादयाम; कालेऽप्यपिबाम, विकालेऽप्यपिबाम। यदपि नः श्राद्धा गृहपतिका दिवा विकाले प्रणीतं खादनीयं भोजनीयं ददति तत्रापीमे मुखावरणं मन्ये कुर्वन्तीति। स शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावर्तते। अयमुच्यते, भिक्षवः, कुम्भीरभयाद्भीतः शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावृत्तः। कुम्भीरभयमिति खलु, भिक्षव औदरिकत्वस्यैतदधिवचनम्।

कतमच्च, भिक्षव आवर्तभयम्? इह, भिक्षवः, कश्चित्कुलपुत्रः श्रद्धयागारादनगारिकां प्रव्रजितो भवति — अवतीर्णोऽस्मि जात्या जरया मरणेन शोकैः परिदेवैर्दुःखैर्दैर्मनस्यैरुपायासैर्दुःखावतीर्णो दुःखपरेतः; अप्येव नामास्य केवलस्य दुःखस्कन्धस्यान्तक्रिया प्रज्ञायेतेति। स एवं प्रव्रजितः सन्पूर्वाह्णसमये निवास्य पात्रचीवरमादाय ग्रामं वा निगमं वा पिण्डाय प्रविशति। अरक्षितेनैव कायेनारक्षितया वाचानुपस्थितया स्मृत्यासंवृतैरिन्द्रियैः स तत्र पश्यति गृहपतिं वा गृहपतिपुत्रं वा पञ्चभिः कामगुणैः समर्पितं समङ्गीभूतं परिचारयमाणम्। तस्यैवं भवति — वयं खलु पूर्वमगारिभूताः सन्तः पञ्चभिः कामगुणैः समर्पिताः समङ्गीभूताः पर्यचारयामहि। संविद्यन्ते खलु पुनर्मे कुले भोगाः। शक्यं भोगांश्च भोक्तुं पुण्यानि च कर्तुमिति। स शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावर्तते। अयमुच्यते, भिक्षव आवर्तभयाद्भीतः शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावृत्तः। आवर्तभयमिति खलु, भिक्षवः, पञ्चानामेतत्कामगुणानामधिवचनम्।

कतमच्च, भिक्षवः, शिशुकाभयम्? इह, भिक्षवः, कश्चित्कुलपुत्रः श्रद्धयागारादनगारिकां प्रव्रजितो भवति — अवतीर्णोऽस्मि जात्या जरया मरणेन शोकैः परिदेवैर्दुःखैर्दैर्मनस्यैरुपायासैर्दुःखावतीर्णो दुःखपरेतः; अप्येव नामास्य केवलस्य दुःखस्कन्धस्यान्तक्रिया प्रज्ञायेतेति। स एवं प्रव्रजितः सन्पूर्वाह्णसमये निवास्य पात्रचीवरमादाय ग्रामं वा निगमं वा पिण्डाय प्रविशति। अरक्षितेनैव कायेनारक्षितया वाचानुपस्थितया स्मृत्यासंवृतैरिन्द्रियैः स तत्र पश्यति मातृग्रामं दुर्निवासितं वा दुष्प्रावृतं वा। तस्य मातृग्रामं दृष्ट्वा दुर्निवासितं वा दुष्प्रावृतं वा रागश्चित्तमनुध्वंसयति। स रागानुध्वस्तेन चित्तेन शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावर्तते। अयमुच्यते, भिक्षवः, शिशुकाभयाद्भीतः शिक्षां प्रत्याख्याय हीनायावृत्तः। शिशुकाभयमिति खलु, भिक्षवो, मातृग्रामस्यैतदधिवचनम्। इमानि खलु, भिक्षवश्चत्वारि भयानीह कस्मिंश्चित्पुद्गलेऽस्मिन्धर्मविनयेऽगारादनगारिकां प्रव्रजिते प्रतिकाङ्क्षितव्यानीति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमनसस्ते भिक्षवो भगवतो भाषितमभ्यनन्दिषुः।

चातुमसूत्रं निष्ठितं सप्तमम्॥

—

madhyamanikāye madhyamapañcāśatpāṭhe bhikṣuvarge cātumasūtraṃ saptamam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāṃścātumāyāṃ viharati smāmalakīvane. tena khalu punaḥ samayena śāriputramaudgalyāyanapramukhāni pañcamātrāṇi bhikṣuśatāni cātumāmanuprāptānyabhūvanbhagavato darśanāya. te cāgantukā bhikṣavo naivāsikairbhikṣubhiḥ sārdhaṃ pratisaṃmodamānāḥ śayanāsanāni prajñāpayamānāḥ pātracīvarāṇi pratiśamayamānā uccaśabdā mahāśabdā abhūvan. atha khalu bhagavānāyuṣmantamānandamāmamantrata — ke punareta ānandoccaśabdā mahāśabdāḥ, kaivartā manye matsyavilopa iti? etāni, bhadanta, śāriputramaudgalyāyanapramukhāni pañcamātrāṇi bhikṣuśatāni cātumāmanuprāptāni bhagavato darśanāya. ta āgantukā bhikṣavo naivāsikairbhikṣubhiḥ sārdhaṃ pratisaṃmodamānāḥ śayanāsanāni prajñāpayamānāḥ pātracīvarāṇi pratiśamayamānā uccaśabdā mahāśabdā iti. tena hyānanda, mama vacanena tānbhikṣūnāmantrayasva — śāstāyuṣmata āmantrayata iti. evaṃ bhadanteti khalvāyuṣmānānando bhagavate pratiśrutya yena te bhikṣavastenopāsaṃkramīt; upasaṃkramya tānbhikṣūnetadavocat — śāstāyuṣmata āmantrayata iti. evamāyuṣmanniti khalu te bhikṣava āyuṣmata ānandāya pratiśrutya yena bhagavāṃstenopāsaṃkramiṣuḥ; upasaṃkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadan. ekānte niṣaṇṇānkhalu tānbhikṣūnbhagavānetadavocat — kiṃ nu yūyaṃ, bhikṣava uccaśabdā mahāśabdāḥ, kaivartā manye matsyavilopa iti? imāni, bhadanta, śāriputramaudgalyāyanapramukhāni pañcamātrāṇi bhikṣuśatāni cātumāmanuprāptāni bhagavato darśanāya. ta ima āgantukā bhikṣavo naivāsikairbhikṣubhiḥ sārdhaṃ pratisaṃmodamānāḥ śayanāsanāni prajñāpayamānāḥ pātracīvarāṇi pratiśamayamānā uccaśabdā mahāśabdā iti. gacchata, bhikṣavaḥ, praṇamayāmi vo, na vo mamāntike vastavyamiti. evaṃ bhadanteti khalu te bhikṣavo bhagavate pratiśrutyotthāyāsanādbhagavantamabhivādya pradakṣiṇaṃ kṛtvā śayanāsanaṃ saṃśamayya pātracīvaramādāya prākramiṣuḥ.

tena khalu punaḥ samayena cātumeyakāḥ śākyāḥ saṃsthāgāre saṃnipatitā abhūvankenacideva karaṇīyena. adarśankhalu cātumeyakāḥ śākyāstānbhikṣūndūrata evāgacchataḥ; dṛṣṭvā yena te bhikṣavastenopāsaṃkramiṣuḥ; upasaṃkramya tānbhikṣūnetadavocan — hanta, kutra punaryūyamāyuṣmanto gacchatheti? bhagavatā khalvāyuṣmanto bhikṣusaṅghaḥ praṇamita iti. tena hyāyuṣmanto muhūrtaṃ niṣīdata, apyeva nāma vayaṃ śaknuyāma bhagavantaṃ prasādayitumiti. evamāyuṣmanta iti khalu te bhikṣavaścātumeyakebhyaḥ śākyebhyaḥ pratyaśrauṣuḥ. atha khalu cātumeyakāḥ śākyā yena bhagavāṃstenopāsaṃkramiṣuḥ; upasaṃkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadan. ekānte niṣaṇṇāḥ khalu cātumeyakāḥ śākyā bhagavantametadavocan — abhinandatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham; abhivadatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham. tadyathāpi, bhadanta, bhagavatā pūrvaṃ bhikṣusaṅgho'nugṛhītaḥ, evameva bhagavānetarhyanugṛhṇātu bhikṣusaṅgham. santyatra, bhadanta, bhikṣavo navā acirapravrajitā adhunāgatā imaṃ dharmavinayam. teṣāṃ bhagavato darśanamalabhamānānāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ. tadyathāpi, bhadanta, bījānāṃ taruṇānāmapo'labhamānānāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ; evameva khalu, bhadanta, santyatra bhikṣavo navā acirapravrajitā adhunāgatā imaṃ dharmavinayaṃ, teṣāṃ bhagavato darśanamalabhamānānāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ. tadyathāpi, bhadanta, vatsasya taruṇasya mātaramapaśyataḥ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ; evameva khalu, bhadanta, santyatra bhikṣavo navā acirapravrajitā adhunāgatā imaṃ dharmavinayaṃ, teṣāṃ bhagavantamapaśyatāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ. abhinandatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham; abhivadatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham. tadyathāpi, bhadanta, bhagavatā pūrvaṃ bhikṣusaṅgho'nugṛhītaḥ, evameva bhagavānetarhyanugṛhṇātu bhikṣusaṅghamiti.

atha khalu brahmā sahampatirbhagavataścetasā cetaḥparivitarkamājñāya — tadyathāpi nāma balavānpuruṣaḥ samiñjitaṃ vā bāhuṃ prasārayet, prasāritaṃ vā bāhuṃ samiñjayet, evameva — brahmaloke'ntarahito bhagavataḥ purataḥ prādurabhūt. atha khalu brahmā sahampatirekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocat — abhinandatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham; abhivadatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham. tadyathāpi, bhadanta, bhagavatā pūrvaṃ bhikṣusaṅgho'nugṛhītaḥ, evameva bhagavānetarhyanugṛhṇātu bhikṣusaṅgham. santyatra, bhadanta, bhikṣavo navā acirapravrajitā adhunāgatā imaṃ dharmavinayaṃ, teṣāṃ bhagavato darśanamalabhamānānāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ. tadyathāpi, bhadanta, bījānāṃ taruṇānāmapo'labhamānānāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ; evameva khalu, bhadanta, santyatra bhikṣavo navā acirapravrajitā adhunāgatā imaṃ dharmavinayaṃ, teṣāṃ bhagavato darśanamalabhamānānāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ. tadyathāpi, bhadanta, vatsasya taruṇasya mātaramapaśyataḥ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ; evameva khalu, bhadanta, santyatra bhikṣavo navā acirapravrajitā adhunāgatā imaṃ dharmavinayaṃ, teṣāṃ bhagavantamapaśyatāṃ syādanyathātvaṃ, syādvipariṇāmaḥ. abhinandatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham; abhivadatu, bhadanta, bhagavānbhikṣusaṅgham. tadyathāpi, bhadanta, bhagavatā pūrvaṃ bhikṣusaṅgho'nugṛhītaḥ, evameva bhagavānetarhyanugṛhṇātu bhikṣusaṅghamiti.

aśakankhalu cātumeyakāśca śākyā brahmā ca sahampatirbhagavantaṃ prasādayituṃ bījopamena ca taruṇopamena ca. atha khalvāyuṣmānmahāmaudgalyāyano bhikṣūnāmamantrata — uttiṣṭhatāyuṣmantaḥ, gṛhṇīta pātracīvaram. prasādito bhagavāṃścātumeyakaiśca śākyairbrahmaṇā ca sahampatinā bījopamena ca taruṇopamena ceti. evamāyuṣmanniti khalu te bhikṣava āyuṣmate mahāmaudgalyāyanāya pratiśrutyotthāyāsanātpātracīvaramādāya yena bhagavāṃstenopāsaṃkramiṣuḥ; upasaṃkramya bhagavantamabhivādyaikānte nyaṣadan. ekānte niṣaṇṇaṃ khalvāyuṣmantaṃ śāriputraṃ bhagavānetadavocat — kimiti te, śāriputrābhūnmayā bhikṣusaṅghe praṇamita iti? evaṃ khalu me, bhadantābhūt — bhagavatā bhikṣusaṅghaḥ praṇamitaḥ. alpotsuka idānīṃ bhagavāndṛṣṭadharmasukhavihāramanuyukto vihariṣyati, vayampīdānīmalpotsukā dṛṣṭadharmasukhavihāramanuyuktā vihariṣyāma iti. āgamaya tvaṃ, śāriputrāgamaya tvaṃ, śāriputra, dṛṣṭadharmasukhavihāramiti. atha khalu bhagavānāyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanamāmamantrata — kimiti te, maudgalyāyanābhūnmayā bhikṣusaṅghe praṇamita iti? evaṃ khalu me, bhadantābhūt — bhagavatā bhikṣusaṅghaḥ praṇamitaḥ. alpotsuka idānīṃ bhagavāndṛṣṭadharmasukhavihāramanuyukto vihariṣyati, ahaṃ cedānīmāyuṣmāṃśca śāriputro bhikṣusaṅghaṃ parihariṣyāva iti. sādhu sādhu, maudgalyāyana! ahaṃ vā hi, maudgalyāyana, bhikṣusaṅghaṃ parihareyaṃ śāriputramaudgalyāyanau veti.

atha khalu bhagavānbhikṣūnāmamantrata — catvārīmāni, bhikṣavo, bhayānyapo'varohati pratikāṅkṣitavyāni. katamāni catvāri? ūrmibhayaṃ, kumbhīrabhayam, āvartabhayaṃ, śiśukābhayam — imāni, bhikṣavaścatvāri bhayānyapo'varohati pratikāṅkṣitavyāni. evameva khalu, bhikṣavaścatvārīmāni bhayānīha kasmiṃścitpudgale'smindharmavinaye'gārādanagārikāṃ pravrajite pratikāṅkṣitavyāni. katamāni catvāri? ūrmibhayaṃ, kumbhīrabhayam, āvartabhayaṃ, śiśukābhayam.

katamacca, bhikṣava ūrmibhayam? iha, bhikṣavaḥ, kaścitkulaputraḥ śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajito bhavati — avatīrṇo'smi jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevairduḥkhairdairmanasyairupāyāsairduḥkhāvatīrṇo duḥkhaparetaḥ; apyeva nāmāsya kevalasya duḥkhaskandhasyāntakriyā prajñāyeteti. tamenaṃ tathā pravrajitaṃ santaṃ sabrahmacāriṇo'vavadantyanuśāsati — evaṃ te'bhikramitavyam, evaṃ te pratikramitavyam, evaṃ ta ālokitavyam, evaṃ te vilokitavyam, evaṃ te samiñjitavyam, evaṃ te prasārayitavyam, evaṃ te saṅghāṭīpātracīvaraṃ dhārayitavyamiti. tasyaivaṃ bhavati — vayaṃ khalu pūrvamagāribhūtāḥ santo'nyānavāvadāma, anvaśiṣma. ime punarasmākaṃ putramātrā manye, naptṛmātrā manye, asmānavavaditavyānanuśāsitavyānmanyanta iti. sa śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvartate. ayamucyate, bhikṣava ūrmibhayādbhītaḥ śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvṛttaḥ. ūrmibhayamiti khalu, bhikṣavaḥ, krodhopāyāsasyaitadadhivacanam.

katamacca, bhikṣavaḥ, kumbhīrabhayam? iha, bhikṣavaḥ, kaścitkulaputraḥ śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajito bhavati — avatīrṇo'smi jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevairduḥkhairdairmanasyairupāyāsairduḥkhāvatīrṇo duḥkhaparetaḥ; apyeva nāmāsya kevalasya duḥkhaskandhasyāntakriyā prajñāyeteti. tamenaṃ tathā pravrajitaṃ santaṃ sabrahmacāriṇo'vavadantyanuśāsati — idaṃ te khāditavyam, idaṃ te na khāditavyam; idaṃ te bhoktavyam, idaṃ te na bhoktavyam; idaṃ te svādayitavyam, idaṃ te na svādayitavyam; idaṃ te pātavyam, idaṃ te na pātavyam; kalpyaṃ te khāditavyam, akalpyaṃ te na khāditavyam; kalpyaṃ te bhoktavyam, akalpyaṃ te na bhoktavyam; kalpyaṃ te svādayitavyam, akalpyaṃ te na svādayitavyam; kalpyaṃ te pātavyam, akalpyaṃ te na pātavyam; kāle te khāditavyaṃ, vikāle te na khāditavyam; kāle te bhoktavyaṃ, vikāle te na bhoktavyam; kāle te svādayitavyaṃ, vikāle te na svādayitavyam; kāle te pātavyaṃ, vikāle te na pātavyamiti. tasyaivaṃ bhavati — vayaṃ khalu pūrvamagāribhūtāḥ santo yadaicchāma tadakhādāma, yannaicchāma na tadakhādāma; yadaicchāma tadabhuñjmahi, yannaicchāma na tadabhuñjmahi; yadaicchāma tadasvādayāma, yannaicchāma na tadasvādayāma; yadaicchāma tadapibāma, yannaicchāma na tadapibāma; kalpyamapyakhādāma, akalpyamapyakhādāma; kalpyamapyabhuñjmahi, akalpyamapyabhuñjmahi; kalpyamapyasvādayāma, akalpyamapyasvādayāma; kalpyamapyapibāma, akalpyamapyapibāma; kāle'pyakhādāma, vikāle'pyakhādāma; kāle'pyabhuñjmahi, vikāle'pyabhuñjmahi; kāle'pyasvādayāma, vikāle'pyasvādayāma; kāle'pyapibāma, vikāle'pyapibāma. yadapi naḥ śrāddhā gṛhapatikā divā vikāle praṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ dadati tatrāpīme mukhāvaraṇaṃ manye kurvantīti. sa śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvartate. ayamucyate, bhikṣavaḥ, kumbhīrabhayādbhītaḥ śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvṛttaḥ. kumbhīrabhayamiti khalu, bhikṣava audarikatvasyaitadadhivacanam.

katamacca, bhikṣava āvartabhayam? iha, bhikṣavaḥ, kaścitkulaputraḥ śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajito bhavati — avatīrṇo'smi jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevairduḥkhairdairmanasyairupāyāsairduḥkhāvatīrṇo duḥkhaparetaḥ; apyeva nāmāsya kevalasya duḥkhaskandhasyāntakriyā prajñāyeteti. sa evaṃ pravrajitaḥ sanpūrvāhṇasamaye nivāsya pātracīvaramādāya grāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya praviśati. arakṣitenaiva kāyenārakṣitayā vācānupasthitayā smṛtyāsaṃvṛtairindriyaiḥ sa tatra paśyati gṛhapatiṃ vā gṛhapatiputraṃ vā pañcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaṃ samaṅgībhūtaṃ paricārayamāṇam. tasyaivaṃ bhavati — vayaṃ khalu pūrvamagāribhūtāḥ santaḥ pañcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samaṅgībhūtāḥ paryacārayāmahi. saṃvidyante khalu punarme kule bhogāḥ. śakyaṃ bhogāṃśca bhoktuṃ puṇyāni ca kartumiti. sa śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvartate. ayamucyate, bhikṣava āvartabhayādbhītaḥ śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvṛttaḥ. āvartabhayamiti khalu, bhikṣavaḥ, pañcānāmetatkāmaguṇānāmadhivacanam.

katamacca, bhikṣavaḥ, śiśukābhayam? iha, bhikṣavaḥ, kaścitkulaputraḥ śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajito bhavati — avatīrṇo'smi jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevairduḥkhairdairmanasyairupāyāsairduḥkhāvatīrṇo duḥkhaparetaḥ; apyeva nāmāsya kevalasya duḥkhaskandhasyāntakriyā prajñāyeteti. sa evaṃ pravrajitaḥ sanpūrvāhṇasamaye nivāsya pātracīvaramādāya grāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya praviśati. arakṣitenaiva kāyenārakṣitayā vācānupasthitayā smṛtyāsaṃvṛtairindriyaiḥ sa tatra paśyati mātṛgrāmaṃ durnivāsitaṃ vā duṣprāvṛtaṃ vā. tasya mātṛgrāmaṃ dṛṣṭvā durnivāsitaṃ vā duṣprāvṛtaṃ vā rāgaścittamanudhvaṃsayati. sa rāgānudhvastena cittena śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvartate. ayamucyate, bhikṣavaḥ, śiśukābhayādbhītaḥ śikṣāṃ pratyākhyāya hīnāyāvṛttaḥ. śiśukābhayamiti khalu, bhikṣavo, mātṛgrāmasyaitadadhivacanam. imāni khalu, bhikṣavaścatvāri bhayānīha kasmiṃścitpudgale'smindharmavinaye'gārādanagārikāṃ pravrajite pratikāṅkṣitavyānīti.

idamavocadbhagavān. āttamanasaste bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandiṣuḥ.

cātumasūtraṃ niṣṭhitaṃ saptamam..

← mn66 
mn 
 mn68 →
Search
buddhism/mn/mn67.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51