You are here: Home » buddhism » mn » mn74
← mn73 
 mn75 →

MN74 dīrghanakhasūtram

Summary: The Buddha dismantles the philosophical skepticism of the wanderer Dīrghanakha, demonstrating that total rejection of views is itself an untenable dogmatic attachment. By analyzing the physical body and the transient nature of all three types of feeling (vedanā), the Buddha leads Dīrghanakha to srotāpatti, while Venerable Śāriputra, fanning the Master, penetrates the discourse to attain full Arhatship.

मध्यमनिकाये मध्यमपञ्चाशत्पाठे परिव्राजकवर्गे दीर्घनखसूत्रं चतुर्थम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवान्राजगृहे विहरति स्म गृध्रकूटे पर्वते सूकरखातायाम्। अथ खलु दीर्घनखः परिव्राजको येन भगवांस्तेनोपसमक्रमीत्, उपसङ्क्रम्य भगवता सार्धं सममोदिष्ट। सम्मोदनीयां कथां सारणीयां व्यतिसार्यैकान्तेऽस्थात्। एकान्ते स्थितः खलु दीर्घनखः परिव्राजको भगवन्तमेतदवोचत् — अहं हि भो गौतमैवंवाद्येवन्दृष्टिः — सर्वं मे न क्षमत इति। यापि खलु त एषाग्निवैश्यायन दृष्टिः — सर्वं मे न क्षमत इति, एषापि ते दृष्टिर्न क्षमत इति? एषा चेन्मे भो गौतम दृष्टिः क्षमेत, तदपि स्यात्तादृशमेव, तदपि स्यात्तादृशमेवेति। अतः खलु तेऽग्निवैश्यायन बहवो हि बहुतरा लोके य एवमाहुः — तदपि स्यात्तादृशमेव, तदपि स्यात्तादृशमेवेति। ते तां चैव दृष्टिं न प्रजहत्यन्यां च दृष्टिमुपाददते। अतः खलु तेऽग्निवैश्यायन तनवो हि तनुतरा लोके य एवमाहुः — तदपि स्यात्तादृशमेव, तदपि स्यात्तादृशमेवेति। ते तां चैव दृष्टिं प्रजहत्यन्यां च दृष्टिं नोपाददते। सन्त्यग्निवैश्यायनैके श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — सर्वं मे क्षमत इति। सन्त्यग्निवैश्यायनैके श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — सर्वं मे न क्षमत इति। सन्त्यग्निवैश्यायनैके श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — किञ्चिन्मे क्षमते, किञ्चिन्मे न क्षमत इति। तत्राग्निवैश्यायन ये ते श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — सर्वं मे क्षमत इति, तेषामियं दृष्टिः संरागायान्तिके संयोगायान्तिकेऽभिनन्दनायान्तिकेऽध्यवसानायान्तिक उपादानायान्तिके। तत्राग्निवैश्यायन ये ते श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — सर्वं मे न क्षमत इति, तेषामियं दृष्टिरसंरागायान्तिकेऽसंयोगायान्तिकेऽनभिनन्दनायान्तिकेऽनध्यवसानायान्तिकेऽनुपादानायान्तिक इति।

एवमुक्ते दीर्घनखः परिव्राजको भगवन्तमेतदवोचत् — उत्कर्षति मे भवान्गौतमो दृष्टिगतम्, समुत्कर्षति मे भवान्गौतमो दृष्टिगतमिति। तत्राग्निवैश्यायन ये ते श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — किञ्चिन्मे क्षमते, किञ्चिन्मे न क्षमत इति, या हि तेषां क्षमते सेयं दृष्टिः संरागायान्तिके संयोगायान्तिकेऽभिनन्दनायान्तिकेऽध्यवसानायान्तिक उपादानायान्तिके। या हि तेषां न क्षमते सेयं दृष्टिरसंरागायान्तिकेऽसंयोगायान्तिकेऽनभिनन्दनायान्तिकेऽनध्यवसानायान्तिकेऽनुपादानायान्तिके। तत्राग्निवैश्यायन ये ते श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — सर्वं मे क्षमत इति, तत्र विज्ञः पुरुष इति प्रतिसञ्चष्टे — या खलु म इयं दृष्टिः — सर्वं मे क्षमत इति, इमां चेदहं दृष्टिं स्थाम्ना परामर्शेणाभिनिविश्य व्यवहरेयम् — इदमेव सत्यं मोघमन्यदिति, द्वाभ्यां मे स्याद्विग्रहः — यश्चायं श्रमणो वा ब्राह्मणो वैवंवाद्येवन्दृष्टिः — सर्वं मे न क्षमत इति, यश्चायं श्रमणो वा ब्राह्मणो वैवंवाद्येवन्दृष्टिः — किञ्चिन्मे क्षमते, किञ्चिन्मे न क्षमत इति — आभ्यां स्याद्द्वाभ्यां विग्रहः। इति विग्रहे सति विवादः, विवादे सति विघातः, विघाते सति विहिंसेति। इति स विग्रहं च विवादं च विघातं च विहिंसां चात्मनि संपश्यंस्तां चैव दृष्टिं प्रजहात्यन्यां च दृष्टिं नोपादत्ते। एवमेतासां दृष्टीनां प्रहाणं भवति, एवमेतासां दृष्टीनां प्रतिनिःसर्गो भवति।

तत्राग्निवैश्यायन ये ते श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — सर्वं मे न क्षमत इति, तत्र विज्ञः पुरुष इति प्रतिसञ्चष्टे — या खलु म इयं दृष्टिः — सर्वं मे न क्षमत इति, इमां चेदहं दृष्टिं स्थाम्ना परामर्शेणाभिनिविश्य व्यवहरेयम् — इदमेव सत्यं मोघमन्यदिति, द्वाभ्यां मे स्याद्विग्रहः — यश्चायं श्रमणो वा ब्राह्मणो वैवंवाद्येवन्दृष्टिः — सर्वं मे क्षमत इति, यश्चायं श्रमणो वा ब्राह्मणो वैवंवाद्येवन्दृष्टिः — किञ्चिन्मे क्षमते, किञ्चिन्मे न क्षमत इति — आभ्यां स्याद्द्वाभ्यां विग्रहः। इति विग्रहे सति विवादः, विवादे सति विघातः, विघाते सति विहिंसेति। इति स विग्रहं च विवादं च विघातं च विहिंसां चात्मनि संपश्यंस्तां चैव दृष्टिं प्रजहात्यन्यां च दृष्टिं नोपादत्ते। एवमेतासां दृष्टीनां प्रहाणं भवति, एवमेतासां दृष्टीनां प्रतिनिःसर्गो भवति।

तत्राग्निवैश्यायन ये ते श्रमणब्राह्मणा एवंवादिन एवन्दृष्टयः — किञ्चिन्मे क्षमते, किञ्चिन्मे न क्षमत इति, तत्र विज्ञः पुरुष इति प्रतिसञ्चष्टे — या खलु म इयं दृष्टिः — किञ्चिन्मे क्षमते, किञ्चिन्मे न क्षमत इति, इमां चेदहं दृष्टिं स्थाम्ना परामर्शेणाभिनिविश्य व्यवहरेयम् — इदमेव सत्यं मोघमन्यदिति, द्वाभ्यां मे स्याद्विग्रहः — यश्चायं श्रमणो वा ब्राह्मणो वैवंवाद्येवन्दृष्टिः — सर्वं मे क्षमत इति, यश्चायं श्रमणो वा ब्राह्मणो वैवंवाद्येवन्दृष्टिः — सर्वं मे न क्षमत इति — आभ्यां स्याद्द्वाभ्यां विग्रहः। इति विग्रहे सति विवादः, विवादे सति विघातः, विघाते सति विहिंसेति। इति स विग्रहं च विवादं च विघातं च विहिंसां चात्मनि संपश्यंस्तां चैव दृष्टिं प्रजहात्यन्यां च दृष्टिं नोपादत्ते। एवमेतासां दृष्टीनां प्रहाणं भवति, एवमेतासां दृष्टीनां प्रतिनिःसर्गो भवति।

अयं खलु पुनरग्निवैश्यायन कायो रूपी चातुर्महाभौतिको मातापैतृकसम्भव ओदनकुल्माषोपचयोऽनित्योच्छादनपरिमर्दनभेदनविध्वंसनधर्मः, अनित्यत्वेन दुःखत्वेन रोगत्वेन गण्डत्वेन शल्यत्वेनाघत्वेनाबाधत्वेन परत्वेन प्रलोकत्वेन शून्यत्वेनानात्मत्वेन समनुद्रष्टव्यः। तस्येमं कायमनित्यत्वेन दुःखत्वेन रोगत्वेन गण्डत्वेन शल्यत्वेनाघत्वेनाबाधत्वेन परत्वेन प्रलोकत्वेन शून्यत्वेनानात्मत्वेन समनुपश्यतो यः काये कायच्छन्दः कायस्नेहः कायान्वयता सा प्रहीयते।

तिस्रः खल्विमा अग्निवैश्यायन वेदनाः — सुखा वेदना, दुःखा वेदना, अदुःखासुखा वेदना। यस्मिन्नग्निवैश्यायन समये सुखां वेदनां वेदयते, नैव तस्मिन्समये दुःखां वेदनां वेदयते, नादुःखासुखां वेदनां वेदयते, सुखामेव तस्मिन्समये वेदनां वेदयते। यस्मिन्नग्निवैश्यायन समये दुःखां वेदनां वेदयते, नैव तस्मिन्समये सुखां वेदनां वेदयते, नादुःखासुखां वेदनां वेदयते, दुःखामेव तस्मिन्समये वेदनां वेदयते। यस्मिन्नग्निवैश्यायन समयेऽदुःखासुखां वेदनां वेदयते, नैव तस्मिन्समये सुखां वेदनां वेदयते, न दुःखां वेदनां वेदयतेऽदुःखासुखामेव तस्मिन्समये वेदनां वेदयते। सुखापि खल्वग्निवैश्यायन वेदनानित्या संस्कृता प्रतीत्यसमुत्पन्ना क्षयधर्मा व्ययधर्मा विरागधर्मा निरोधधर्मा। दुःखापि खल्वग्निवैश्यायन वेदनानित्या संस्कृता प्रतीत्यसमुत्पन्ना क्षयधर्मा व्ययधर्मा विरागधर्मा निरोधधर्मा। अदुःखासुखापि खल्वग्निवैश्यायन वेदनानित्या संस्कृता प्रतीत्यसमुत्पन्ना क्षयधर्मा व्ययधर्मा विरागधर्मा निरोधधर्मा। एवं पश्यन्नग्निवैश्यायन श्रुतवानार्यश्रावकः सुखाया अपि वेदनाया निर्विद्यते, दुःखाया अपि वेदनाया निर्विद्यतेऽदुःखासुखाया अपि वेदनाया निर्विद्यते, निर्विद्यमानो विरज्यते, विरागाद्विमुच्यते। विमुक्ते विमुक्तमिति ज्ञानं भवति। क्षीणा जातिः, उषितं ब्रह्मचर्यम्, कृतं करणीयम्, नापरमित्थंत्वायेति प्रजानाति। एवं विमुक्तचित्तः खल्वग्निवैश्यायन भिक्षुर्न केनचित्संवदते, न केनचिद्विवदते, यच्च लोक उक्तं तेन व्यवहरत्यपरामृशन्निति।

तेन खलु पुनः समयेनायुष्माञ्छारिपुत्रो भगवतः पृष्ठतः स्थितोऽभूद्भगवन्तं वीजयमानः। अथ खल्वायुष्मतः शारिपुत्रस्यैतदभूत् — तेषां तेषां किल नो भगवान्धर्माणामभिज्ञाय प्रहाणमाह, तेषां तेषां किल नः सुगतो धर्माणामभिज्ञाय प्रतिनिःसर्गमाहेति। इति हीदमायुष्मतः शारिपुत्रस्य प्रतिसञ्चक्षाणस्यानुपादायास्रवेभ्यश्चित्तं व्यमोचि। दीर्घनखस्य पुनः परिव्राजकस्य विरजो वीतमलं धर्मचक्षुरुदपादि — यत्किञ्चित्समुदयधर्मकं सर्वं तन्निरोधधर्मकमिति। अथ खलु दीर्घनखः परिव्राजको दृष्टधर्मा प्राप्तधर्मा विदितधर्मा पर्यवगाढधर्मा तीर्णविचिकित्सो विगतकथङ्कथो वैशारद्यप्राप्तोऽपरप्रत्ययः शास्तृशासने भगवन्तमेतदवोचत् — अभिक्रान्तं भो गौतम, अभिक्रान्तं भो गौतम। तद्यथापि भो गौतम निष्कुब्जितं वोत्कुब्जयेत्, प्रतिच्छन्नं वा विवृणुयात्, मूढाय वा मार्गमाचक्षीत, अन्धकारे वा तैलप्रद्योतं धारयेत् — चक्षुष्मन्तो रूपाणि द्रक्ष्यन्तीति — एवमेव खलु भवता गौतमेनानेकपर्यायेण धर्मः प्रकाशितः। एषोऽहं भवन्तं गौतमं शरणं गच्छामि धर्मं च भिक्षुसङ्घं च। उपासकं मां भवान्गौतमो धारयत्वद्यप्रभृति प्राणोपेतं शरणं गतमिति।

दीर्घनखसूत्रं निष्ठितं चतुर्थम्॥

—

madhyamanikāye madhyamapañcāśatpāṭhe parivrājakavarge dīrghanakhasūtraṃ caturtham

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavānrājagṛhe viharati sma gṛdhrakūṭe parvate sūkarakhātāyām. atha khalu dīrghanakhaḥ parivrājako yena bhagavāṃstenopasamakramīt, upasaṅkramya bhagavatā sārdhaṃ samamodiṣṭa. sammodanīyāṃ kathāṃ sāraṇīyāṃ vyatisāryaikānte'sthāt. ekānte sthitaḥ khalu dīrghanakhaḥ parivrājako bhagavantametadavocat — ahaṃ hi bho gautamaivaṃvādyevandṛṣṭiḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti. yāpi khalu ta eṣāgnivaiśyāyana dṛṣṭiḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti, eṣāpi te dṛṣṭirna kṣamata iti? eṣā cenme bho gautama dṛṣṭiḥ kṣameta, tadapi syāttādṛśameva, tadapi syāttādṛśameveti. ataḥ khalu te'gnivaiśyāyana bahavo hi bahutarā loke ya evamāhuḥ — tadapi syāttādṛśameva, tadapi syāttādṛśameveti. te tāṃ caiva dṛṣṭiṃ na prajahatyanyāṃ ca dṛṣṭimupādadate. ataḥ khalu te'gnivaiśyāyana tanavo hi tanutarā loke ya evamāhuḥ — tadapi syāttādṛśameva, tadapi syāttādṛśameveti. te tāṃ caiva dṛṣṭiṃ prajahatyanyāṃ ca dṛṣṭiṃ nopādadate. santyagnivaiśyāyanaike śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — sarvaṃ me kṣamata iti. santyagnivaiśyāyanaike śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti. santyagnivaiśyāyanaike śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — kiñcinme kṣamate, kiñcinme na kṣamata iti. tatrāgnivaiśyāyana ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — sarvaṃ me kṣamata iti, teṣāmiyaṃ dṛṣṭiḥ saṃrāgāyāntike saṃyogāyāntike'bhinandanāyāntike'dhyavasānāyāntika upādānāyāntike. tatrāgnivaiśyāyana ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti, teṣāmiyaṃ dṛṣṭirasaṃrāgāyāntike'saṃyogāyāntike'nabhinandanāyāntike'nadhyavasānāyāntike'nupādānāyāntika iti.

evamukte dīrghanakhaḥ parivrājako bhagavantametadavocat — utkarṣati me bhavāngautamo dṛṣṭigatam, samutkarṣati me bhavāngautamo dṛṣṭigatamiti. tatrāgnivaiśyāyana ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — kiñcinme kṣamate, kiñcinme na kṣamata iti, yā hi teṣāṃ kṣamate seyaṃ dṛṣṭiḥ saṃrāgāyāntike saṃyogāyāntike'bhinandanāyāntike'dhyavasānāyāntika upādānāyāntike. yā hi teṣāṃ na kṣamate seyaṃ dṛṣṭirasaṃrāgāyāntike'saṃyogāyāntike'nabhinandanāyāntike'nadhyavasānāyāntike'nupādānāyāntike. tatrāgnivaiśyāyana ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — sarvaṃ me kṣamata iti, tatra vijñaḥ puruṣa iti pratisañcaṣṭe — yā khalu ma iyaṃ dṛṣṭiḥ — sarvaṃ me kṣamata iti, imāṃ cedahaṃ dṛṣṭiṃ sthāmnā parāmarśeṇābhiniviśya vyavahareyam — idameva satyaṃ moghamanyaditi, dvābhyāṃ me syādvigrahaḥ — yaścāyaṃ śramaṇo vā brāhmaṇo vaivaṃvādyevandṛṣṭiḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti, yaścāyaṃ śramaṇo vā brāhmaṇo vaivaṃvādyevandṛṣṭiḥ — kiñcinme kṣamate, kiñcinme na kṣamata iti — ābhyāṃ syāddvābhyāṃ vigrahaḥ. iti vigrahe sati vivādaḥ, vivāde sati vighātaḥ, vighāte sati vihiṃseti. iti sa vigrahaṃ ca vivādaṃ ca vighātaṃ ca vihiṃsāṃ cātmani saṃpaśyaṃstāṃ caiva dṛṣṭiṃ prajahātyanyāṃ ca dṛṣṭiṃ nopādatte. evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇaṃ bhavati, evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ pratiniḥsargo bhavati.

tatrāgnivaiśyāyana ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti, tatra vijñaḥ puruṣa iti pratisañcaṣṭe — yā khalu ma iyaṃ dṛṣṭiḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti, imāṃ cedahaṃ dṛṣṭiṃ sthāmnā parāmarśeṇābhiniviśya vyavahareyam — idameva satyaṃ moghamanyaditi, dvābhyāṃ me syādvigrahaḥ — yaścāyaṃ śramaṇo vā brāhmaṇo vaivaṃvādyevandṛṣṭiḥ — sarvaṃ me kṣamata iti, yaścāyaṃ śramaṇo vā brāhmaṇo vaivaṃvādyevandṛṣṭiḥ — kiñcinme kṣamate, kiñcinme na kṣamata iti — ābhyāṃ syāddvābhyāṃ vigrahaḥ. iti vigrahe sati vivādaḥ, vivāde sati vighātaḥ, vighāte sati vihiṃseti. iti sa vigrahaṃ ca vivādaṃ ca vighātaṃ ca vihiṃsāṃ cātmani saṃpaśyaṃstāṃ caiva dṛṣṭiṃ prajahātyanyāṃ ca dṛṣṭiṃ nopādatte. evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇaṃ bhavati, evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ pratiniḥsargo bhavati.

tatrāgnivaiśyāyana ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evandṛṣṭayaḥ — kiñcinme kṣamate, kiñcinme na kṣamata iti, tatra vijñaḥ puruṣa iti pratisañcaṣṭe — yā khalu ma iyaṃ dṛṣṭiḥ — kiñcinme kṣamate, kiñcinme na kṣamata iti, imāṃ cedahaṃ dṛṣṭiṃ sthāmnā parāmarśeṇābhiniviśya vyavahareyam — idameva satyaṃ moghamanyaditi, dvābhyāṃ me syādvigrahaḥ — yaścāyaṃ śramaṇo vā brāhmaṇo vaivaṃvādyevandṛṣṭiḥ — sarvaṃ me kṣamata iti, yaścāyaṃ śramaṇo vā brāhmaṇo vaivaṃvādyevandṛṣṭiḥ — sarvaṃ me na kṣamata iti — ābhyāṃ syāddvābhyāṃ vigrahaḥ. iti vigrahe sati vivādaḥ, vivāde sati vighātaḥ, vighāte sati vihiṃseti. iti sa vigrahaṃ ca vivādaṃ ca vighātaṃ ca vihiṃsāṃ cātmani saṃpaśyaṃstāṃ caiva dṛṣṭiṃ prajahātyanyāṃ ca dṛṣṭiṃ nopādatte. evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇaṃ bhavati, evametāsāṃ dṛṣṭīnāṃ pratiniḥsargo bhavati.

ayaṃ khalu punaragnivaiśyāyana kāyo rūpī cāturmahābhautiko mātāpaitṛkasambhava odanakulmāṣopacayo'nityocchādanaparimardanabhedanavidhvaṃsanadharmaḥ, anityatvena duḥkhatvena rogatvena gaṇḍatvena śalyatvenāghatvenābādhatvena paratvena pralokatvena śūnyatvenānātmatvena samanudraṣṭavyaḥ. tasyemaṃ kāyamanityatvena duḥkhatvena rogatvena gaṇḍatvena śalyatvenāghatvenābādhatvena paratvena pralokatvena śūnyatvenānātmatvena samanupaśyato yaḥ kāye kāyacchandaḥ kāyasnehaḥ kāyānvayatā sā prahīyate.

tisraḥ khalvimā agnivaiśyāyana vedanāḥ — sukhā vedanā, duḥkhā vedanā, aduḥkhāsukhā vedanā. yasminnagnivaiśyāyana samaye sukhāṃ vedanāṃ vedayate, naiva tasminsamaye duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate, nāduḥkhāsukhāṃ vedanāṃ vedayate, sukhāmeva tasminsamaye vedanāṃ vedayate. yasminnagnivaiśyāyana samaye duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate, naiva tasminsamaye sukhāṃ vedanāṃ vedayate, nāduḥkhāsukhāṃ vedanāṃ vedayate, duḥkhāmeva tasminsamaye vedanāṃ vedayate. yasminnagnivaiśyāyana samaye'duḥkhāsukhāṃ vedanāṃ vedayate, naiva tasminsamaye sukhāṃ vedanāṃ vedayate, na duḥkhāṃ vedanāṃ vedayate'duḥkhāsukhāmeva tasminsamaye vedanāṃ vedayate. sukhāpi khalvagnivaiśyāyana vedanānityā saṃskṛtā pratītyasamutpannā kṣayadharmā vyayadharmā virāgadharmā nirodhadharmā. duḥkhāpi khalvagnivaiśyāyana vedanānityā saṃskṛtā pratītyasamutpannā kṣayadharmā vyayadharmā virāgadharmā nirodhadharmā. aduḥkhāsukhāpi khalvagnivaiśyāyana vedanānityā saṃskṛtā pratītyasamutpannā kṣayadharmā vyayadharmā virāgadharmā nirodhadharmā. evaṃ paśyannagnivaiśyāyana śrutavānāryaśrāvakaḥ sukhāyā api vedanāyā nirvidyate, duḥkhāyā api vedanāyā nirvidyate'duḥkhāsukhāyā api vedanāyā nirvidyate, nirvidyamāno virajyate, virāgādvimucyate. vimukte vimuktamiti jñānaṃ bhavati. kṣīṇā jātiḥ, uṣitaṃ brahmacaryam, kṛtaṃ karaṇīyam, nāparamitthaṃtvāyeti prajānāti. evaṃ vimuktacittaḥ khalvagnivaiśyāyana bhikṣurna kenacitsaṃvadate, na kenacidvivadate, yacca loka uktaṃ tena vyavaharatyaparāmṛśanniti.

tena khalu punaḥ samayenāyuṣmāñchāriputro bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ sthito'bhūdbhagavantaṃ vījayamānaḥ. atha khalvāyuṣmataḥ śāriputrasyaitadabhūt — teṣāṃ teṣāṃ kila no bhagavāndharmāṇāmabhijñāya prahāṇamāha, teṣāṃ teṣāṃ kila naḥ sugato dharmāṇāmabhijñāya pratiniḥsargamāheti. iti hīdamāyuṣmataḥ śāriputrasya pratisañcakṣāṇasyānupādāyāsravebhyaścittaṃ vyamoci. dīrghanakhasya punaḥ parivrājakasya virajo vītamalaṃ dharmacakṣurudapādi — yatkiñcitsamudayadharmakaṃ sarvaṃ tannirodhadharmakamiti. atha khalu dīrghanakhaḥ parivrājako dṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā paryavagāḍhadharmā tīrṇavicikitso vigatakathaṅkatho vaiśāradyaprāpto'parapratyayaḥ śāstṛśāsane bhagavantametadavocat — abhikrāntaṃ bho gautama, abhikrāntaṃ bho gautama. tadyathāpi bho gautama niṣkubjitaṃ votkubjayet, praticchannaṃ vā vivṛṇuyāt, mūḍhāya vā mārgamācakṣīta, andhakāre vā tailapradyotaṃ dhārayet — cakṣuṣmanto rūpāṇi drakṣyantīti — evameva khalu bhavatā gautamenānekaparyāyeṇa dharmaḥ prakāśitaḥ. eṣo'haṃ bhavantaṃ gautamaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca. upāsakaṃ māṃ bhavāngautamo dhārayatvadyaprabhṛti prāṇopetaṃ śaraṇaṃ gatamiti.

dīrghanakhasūtraṃ niṣṭhitaṃ caturtham..

← mn73 
mn 
 mn75 →
Search
buddhism/mn/mn74.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51