You are here: Home » buddhism » mn » mn83
← mn82 
 mn84 →

MN83 maghadevasūtram

Summary: The Buddha narrates the legend of King Makhādeva, who established a royal lineage of renunciation upon discovering his first grey hair, culminating in rebirth in the Brahmā realm through the four divine abodes (brahmavihāras). The Buddha reveals that he was Makhādeva in that lifetime, but emphasizes that the Noble Eightfold Path he teaches now vastly surpasses such celestial destinies by leading directly to Nirvāṇa.

मध्यमनिकाये मध्यमपञ्चाशत्पाठे राजवर्गे मघदेवसूत्रं तृतीयम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवान्मिथिलायां विहरति स्म मघदेवाम्रवने। अथ खलु भगवानन्यतरस्मिन्प्रदेशे स्मितं प्रादुरकार्षीत्। अथ खल्वायुष्मत आनन्दस्यैतदभूत् — को नु खलु हेतुः, कः प्रत्ययो भगवतः स्मितस्य प्रादुष्कर्मणे? नाकारणेन तथागताः स्मितं प्रादुष्कुर्वन्तीति। अथ खल्वायुष्मानानन्द एकांसं चीवरं कृत्वा येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणमय्य भगवन्तमेतदवोचत् — को नु खलु भदन्त हेतुः, कः प्रत्ययो भगवतः स्मितस्य प्रादुष्कर्मणे? नाकारणेन तथागताः स्मितं प्रादुष्कुर्वन्तीति। भूतपूर्वमानन्दास्यामेव मिथिलायां राजाभून्मघदेवो नाम धार्मिको धर्मराजो धर्मे स्थितो महाराजः। स धर्ममचारीद्ब्राह्मणगृहपतिषु नैगमेषु चैव जानपदेषु च, उपवसथं चोपावात्सीच्चातुर्दशीं पञ्चदशीमष्टमीं च पक्षस्य। अथ खल्वानन्द राजा मघदेवो बहूनां वर्षाणां बहूनां वर्षशतानां बहूनां वर्षसहस्राणामत्ययेन कल्पकमाममन्त्रत — यदा मे सौम्य कल्पक पश्येः शिरसि पलितानि जातानि, अथ मह्यमारोचयेरिति। एवं देवेति खल्वानन्द कल्पको राज्ञे मघदेवाय प्रत्यश्रौषीत्। अद्राक्षीत्खल्वानन्द कल्पको बहूनां वर्षाणां बहूनां वर्षशतानां बहूनां वर्षसहस्राणामत्ययेन राज्ञो मघदेवस्य शिरसि पलितानि जातानि। दृष्ट्वा राजानं मघदेवमेतदवोचत् — प्रादुर्भूताः खलु देवस्य देवदूताः, दृश्यन्ते शिरसि पलितानि जातानीति। तेन हि सौम्य कल्पक तानि पलितानि साधु सन्दंशेनोद्धृत्य ममाञ्जलौ प्रतिष्ठापयेति। एवं देवेति खल्वानन्द कल्पको राज्ञे मघदेवाय प्रतिश्रुत्य तानि पलितानि साधु सन्दंशेनोद्धृत्य राज्ञो मघदेवस्याञ्जलौ प्रत्यतिष्ठपत्।

अथ खल्वानन्द राजा मघदेवः कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारमामन्त्र्यैतदवोचत् — प्रादुर्भूताः खलु मे तात कुमार देवदूताः, दृश्यन्ते शिरसि पलितानि जातानि। भुक्ताः खलु पुनर्मया मानुष्यकाः कामाः, समयो दिव्यान्कामान्पर्येषितुम्। एहि त्वं तात कुमारेदं राज्यं प्रतिपद्यस्व। अहं पुनः केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्रव्रजिष्यामि। तेन हि तात कुमार यदा त्वमपि पश्येः शिरसि पलितानि जातानि, अथ कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारं साधु राज्ये समनुशिष्य केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्रव्रजेः। येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेः, मा खलु मे त्वमन्तिमपुरुषो भूः। यस्मिन्खलु तात कुमार पुरुषयुगे वर्तमाने एवंरूपस्य कल्याणस्य व्रतस्य समुच्छेदो भवति, स तेषामन्तिमपुरुषो भवति। तं त्वामहं तात कुमारैवं वदामि — येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेः, मा खलु मे त्वमन्तिमपुरुषो भूरिति। अथ खल्वानन्द राजा मघदेवः कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारं साधु राज्ये समनुशिष्यास्मिन्नेव मघदेवाम्रवने केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्राव्राजीत्। स मैत्रीसहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षीत्, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकं मैत्रीसहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षीत्। करुणासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) मुदितासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) उपेक्षासहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षीत्, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकमुपेक्षासहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षीत्।

राजा खलु पुनरानन्द मघदेवश्चतुरशीतिवर्षसहस्राणि कुमारक्रीडितमक्रीडीच्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यौपराज्यमचीकरच्चतुरशीतिवर्षसहस्राणि राज्यमचीकरच्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यस्मिन्नेव मघदेवाम्रवनेऽगारादनगार्यं प्रव्रजितो ब्रह्मचर्यमचारीत्। स चतुरो ब्रह्मविहारान्भावयित्वा कायस्य भेदात्परं मरणाद्ब्रह्मलोकोपगोऽभूत्।

अथ खल्वानन्द राज्ञो मघदेवस्य पुत्रो बहूनां वर्षाणां बहूनां वर्षशतानां बहूनां वर्षसहस्राणामत्ययेन कल्पकमाममन्त्रत — यदा मे सौम्य कल्पक पश्येः शिरसि पलितानि जातानि, अथ खल्वारोचयेरिति। एवं देवेति खल्वानन्द कल्पको राज्ञो मघदेवस्य पुत्राय प्रत्यश्रौषीत्। अद्राक्षीत्खल्वानन्द कल्पको बहूनां वर्षाणां बहूनां वर्षशतानां बहूनां वर्षसहस्राणामत्ययेन राज्ञो मघदेवस्य पुत्रस्य शिरसि पलितानि जातानि। दृष्ट्वा राज्ञो मघदेवस्य पुत्रमेतदवोचत् — प्रादुर्भूताः खलु देवस्य देवदूताः, दृश्यन्ते शिरसि पलितानि जातानीति। तेन हि सौम्य कल्पक तानि पलितानि साधु सन्दंशेनोद्धृत्य ममाञ्जलौ प्रतिष्ठापयेति। एवं देवेति खल्वानन्द कल्पको राज्ञो मघदेवस्य पुत्राय प्रतिश्रुत्य तानि पलितानि साधु सन्दंशेनोद्धृत्य राज्ञो मघदेवस्य पुत्रस्याञ्जलौ प्रत्यतिष्ठपत्।

अथ खल्वानन्द राज्ञो मघदेवस्य पुत्रः कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारमामन्त्र्यैतदवोचत् — प्रादुर्भूताः खलु मे तात कुमार देवदूताः, दृश्यन्ते शिरसि पलितानि जातानि। भुक्ताः खलु पुनर्मया मानुष्यकाः कामाः, समयो दिव्यान्कामान्पर्येषितुम्। एहि त्वं तात कुमारेदं राज्यं प्रतिपद्यस्व। अहं पुनः केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्रव्रजिष्यामि। तेन हि तात कुमार यदा त्वमपि पश्येः शिरसि पलितानि जातानि, अथ कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारं साधु राज्ये समनुशिष्य केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्रव्रजेः। येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेः, मा खलु मे त्वमन्तिमपुरुषो भूः। यस्मिन्खलु तात कुमार पुरुषयुगे वर्तमाने एवंरूपस्य कल्याणस्य व्रतस्य समुच्छेदो भवति, स तेषामन्तिमपुरुषो भवति। तं त्वामहं तात कुमारैवं वदामि — येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेः, मा खलु मे त्वमन्तिमपुरुषो भूरिति। अथ खल्वानन्द राज्ञो मघदेवस्य पुत्रः कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारं साधु राज्ये समनुशिष्यास्मिन्नेव मघदेवाम्रवने केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्राव्राजीत्। स मैत्रीसहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षीत्, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकं मैत्रीसहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षीत्। करुणासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) मुदितासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) उपेक्षासहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षीत्, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकमुपेक्षासहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षीत्। राज्ञः खलु पुनरानन्द मघदेवस्य पुत्रश्चतुरशीतिवर्षसहस्राणि कुमारक्रीडितमक्रीडीच्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यौपराज्यमचीकरच्चतुरशीतिवर्षसहस्राणि राज्यमचीकरच्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यस्मिन्नेव मघदेवाम्रवनेऽगारादनगार्यं प्रव्रजितो ब्रह्मचर्यमचारीत्। स चतुरो ब्रह्मविहारान्भावयित्वा कायस्य भेदात्परं मरणाद्ब्रह्मलोकोपगोऽभूत्।

राज्ञः खलु पुनरानन्द मघदेवस्य पुत्रप्रपौत्रकास्तस्य परम्परा चतुरशीतिराजसहस्राण्यस्मिन्नेव मघदेवाम्रवने केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्राव्राजिषुः। ते मैत्रीसहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षुः, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकं मैत्रीसहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षुः। करुणासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) मुदितासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) उपेक्षासहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षुः, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकमुपेक्षासहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षुः। चतुरशीतिवर्षसहस्राणि कुमारक्रीडितमक्रीडिषुश्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यौपराज्यमचीकरंश्चतुरशीतिवर्षसहस्राणि राज्यमचीकरंश्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यस्मिन्नेव मघदेवाम्रवनेऽगारादनगार्यं प्रव्रजिता ब्रह्मचर्यमचारिषुः। ते चतुरो ब्रह्मविहारान्भावयित्वा कायस्य भेदात्परं मरणाद्ब्रह्मलोकोपगा अभूवन्। निमिस्तेषां राजा पश्चिमकोऽभूद्धार्मिको धर्मराजो धर्मे स्थितो महाराजः। स धर्ममचारीद्ब्राह्मणगृहपतिषु नैगमेषु चैव जानपदेषु च, उपवसथं चोपावात्सीच्चातुर्दशीं पञ्चदशीमष्टमीं च पक्षस्य।

भूतपूर्वमानन्द देवानां त्रयस्त्रिंशानां सुधर्मायां सभायां संनिषण्णानां संनिपतितानामियमन्तराकथोदपादि — लाभा बत भो विदेहानां, सुलब्धं बत भो विदेहानां, येषां निमी राजा धार्मिको धर्मराजो धर्मे स्थितो महाराजः, धर्मं चरति ब्राह्मणगृहपतिषु नैगमेषु चैव जानपदेषु च, उपवसथं चोपवसति चातुर्दशीं पञ्चदशीमष्टमीं च पक्षस्येति। अथ खल्वानन्द शक्रो देवानामिन्द्रो देवांस्त्रयस्त्रिंशानाममन्त्रत — इच्छेत नु यूयं मारिषा निमिं राजानं द्रष्टुमिति? इच्छामो वयं मारिष निमिं राजानं द्रष्टुमिति। तेन खलु पुनरानन्द समयेन निमी राजा तदहरुपवसथे पञ्चदशे शिरःस्नात औपवसथिक उपरिप्रासादवरगतो निषण्णोऽभूत्। अथ खल्वानन्द शक्रो देवानामिन्द्रः — तद्यथापि नाम बलवान्पुरुषः समिञ्जितं वा बाहुं प्रसारयेत्, प्रसारितं वा बाहुं समिञ्जयेत्, एवमेव — देवेषु त्रयस्त्रिंशेष्वन्तर्हितो निमे राज्ञः प्रमुखे प्रादुरभूत्। अथ खल्वानन्द शक्रो देवानामिन्द्रो निमिं राजानमेतदवोचत् — लाभास्ते महाराज, सुलब्धं ते महाराज। देवा महाराज त्रयस्त्रिंशाः सुधर्मायां सभायां कीर्तयमानरूपाः संनिषण्णाः — लाभा बत भो विदेहानां, सुलब्धं बत भो विदेहानां, येषां निमी राजा धार्मिको धर्मराजो धर्मे स्थितो महाराजः, धर्मं चरति ब्राह्मणगृहपतिषु नैगमेषु चैव जानपदेषु च, उपवसथं चोपवसति चातुर्दशीं पञ्चदशीमष्टमीं च पक्षस्येति। देवास्ते महाराज त्रयस्त्रिंशा दर्शनकामाः। तस्मै तेऽहं महाराज सहस्रयुक्तमाजानेयरथं प्रहेष्यामि। अभिरुहेर्महाराज दिव्यं यानमविकम्पमान इति। अध्यवीवसत्खल्वानन्द निमी राजा तूष्णींभावेन।

अथ खल्वानन्द शक्रो देवानामिन्द्रो निमे राज्ञोऽधिवासनं विदित्वा — तद्यथापि नाम बलवान्पुरुषः समिञ्जितं वा बाहुं प्रसारयेत्, प्रसारितं वा बाहुं समिञ्जयेत्, एवमेव — निमे राज्ञः प्रमुखेऽन्तर्हितो देवेषु त्रयस्त्रिंशेषु प्रादुरभूत्। अथ खल्वानन्द शक्रो देवानामिन्द्रो मातलिं संग्राहकमाममन्त्रत — एहि त्वं सौम्य मातले सहस्रयुक्तमाजानेयरथं योजयित्वा निमिं राजानमुपसंक्रम्यैवं वद — अयं ते महाराज सहस्रयुक्त आजानेयरथः शक्रेण देवानामिन्द्रेण प्रेषितः, अभिरुहेर्महाराज दिव्यं यानमविकम्पमान इति। एवं भद्रवन्निति खल्वानन्द मातलिः संग्राहकः शक्राय देवानामिन्द्राय प्रतिश्रुत्य सहस्रयुक्तमाजानेयरथं योजयित्वा निमिं राजानमुपसंक्रम्यैतदवोचत् — अयं ते महाराज सहस्रयुक्त आजानेयरथः शक्रेण देवानामिन्द्रेण प्रेषितः, अभिरोह महाराज दिव्यं यानमविकम्पमानः। अपि च महाराज कतमेन त्वां नयामि, येन वा पापकर्माणः पापकानां कर्मणां विपाकं प्रतिसंवेदयन्ते, येन वा कल्याणकर्माणः कल्याणकर्मणां विपाकं प्रतिसंवेदयन्त इति? उभयेनैव मां मातले नयेति। संप्रावीविशत्खल्वानन्द मातलिः संग्राहको निमिं राजानं सुधर्मां सभाम्। अद्राक्षीत्खल्वानन्द शक्रो देवानामिन्द्रो निमिं राजानं दूरत एवागच्छन्तम्। दृष्ट्वा निमिं राजानमेतदवोचत् — एहि खलु महाराज, स्वागतं महाराज। देवास्ते दर्शनकामा महाराज त्रयस्त्रिंशाः सुधर्मायां सभायां कीर्तयमानरूपाः संनिषण्णाः — लाभा बत भो विदेहानां, सुलब्धं बत भो विदेहानां, येषां निमी राजा धार्मिको धर्मराजो धर्मे स्थितो महाराजः, धर्मं चरति ब्राह्मणगृहपतिषु नैगमेषु चैव जानपदेषु च, उपवसथं चोपवसति चातुर्दशीं पञ्चदशीमष्टमीं च पक्षस्येति। देवास्ते महाराज त्रयस्त्रिंशा दर्शनकामाः। अभिरमस्व महाराज देवेषु देवानुभावेनेति। अलं मारिष, तत्रैव मां मिथिलां प्रतिनयतु। तथाहं धर्मं चरिष्यामि ब्राह्मणगृहपतिषु नैगमेषु चैव जानपदेषु च, उपवसथं चोपवसामि चातुर्दशीं पञ्चदशीमष्टमीं च पक्षस्येति।

अथ खल्वानन्द शक्रो देवानामिन्द्रो मातलिं संग्राहकमाममन्त्रत — एहि त्वं सौम्य मातले सहस्रयुक्तमाजानेयरथं योजयित्वा निमिं राजानं तत्रैव मिथिलां प्रतिनयेति। एवं भद्रवन्निति खल्वानन्द मातलिः संग्राहकः शक्राय देवानामिन्द्राय प्रतिश्रुत्य सहस्रयुक्तमाजानेयरथं योजयित्वा निमिं राजानं तत्रैव मिथिलां प्रत्यनैषीत्। तत्र खल्वानन्द निमी राजा धर्ममचारीद्ब्राह्मणगृहपतिषु नैगमेषु चैव जानपदेषु च, उपवसथं चोपावात्सीच्चातुर्दशीं पञ्चदशीमष्टमीं च पक्षस्येति। अथ खल्वानन्द निमी राजा बहूनां वर्षाणां बहूनां वर्षशतानां बहूनां वर्षसहस्राणामत्ययेन कल्पकमाममन्त्रत — यदा मे सौम्य कल्पक पश्येः शिरसि पलितानि जातानि, अथ मह्यमारोचयेरिति। एवं देवेति खल्वानन्द कल्पको निमये राज्ञे प्रत्यश्रौषीत्। अद्राक्षीत्खल्वानन्द कल्पको बहूनां वर्षाणां बहूनां वर्षशतानां बहूनां वर्षसहस्राणामत्ययेन निमे राज्ञः शिरसि पलितानि जातानि। दृष्ट्वा निमिं राजानमेतदवोचत् — प्रादुर्भूताः खलु देवस्य देवदूताः, दृश्यन्ते शिरसि पलितानि जातानीति। तेन हि सौम्य कल्पक तानि पलितानि साधु सन्दंशेनोद्धृत्य ममाञ्जलौ प्रतिष्ठापयेति। एवं देवेति खल्वानन्द कल्पको निमये राज्ञे प्रतिश्रुत्य तानि पलितानि साधु सन्दंशेनोद्धृत्य निमे राज्ञोऽञ्जलौ प्रत्यतिष्ठपत्। अथ खल्वानन्द निमी राजा कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारमामन्त्र्यैतदवोचत् — प्रादुर्भूताः खलु मे तात कुमार देवदूताः, दृश्यन्ते शिरसि पलितानि जातानि। भुक्ताः खलु पुनर्मया मानुष्यकाः कामाः, समयो दिव्यान्कामान्पर्येषितुम्। एहि त्वं तात कुमारेदं राज्यं प्रतिपद्यस्व। अहं पुनः केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्रव्रजिष्यामि। तेन हि तात कुमार यदा त्वमपि पश्येः शिरसि पलितानि जातानि, अथ कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारं साधु राज्ये समनुशिष्य केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्रव्रजेः। येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेः, मा खलु मे त्वमन्तिमपुरुषो भूः। यस्मिन्खलु तात कुमार पुरुषयुगे वर्तमाने एवंरूपस्य कल्याणस्य व्रतस्य समुच्छेदो भवति, स तेषामन्तिमपुरुषो भवति। तं त्वामहं तात कुमारैवं वदामि — येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेः, मा खलु मे त्वमन्तिमपुरुषो भूरिति।

अथ खल्वानन्द निमी राजा कल्पकाय ग्रामवरं दत्त्वा ज्येष्ठपुत्रं कुमारं साधु राज्ये समनुशिष्यास्मिन्नेव मघदेवाम्रवने केशश्मश्र्ववहार्य काषायाणि वस्त्राण्याच्छाद्यागारादनगार्यं प्राव्राजीत्। स मैत्रीसहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षीत्, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकं मैत्रीसहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षीत्। करुणासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) मुदितासहगतेन चेतसा (पूर्ववत्) उपेक्षासहगतेन चेतसैकां दिशं स्फुरित्वा व्यहार्षीत्, तथा द्वितीयां, तथा तृतीयां, तथा चतुर्थीम्। इत्यूर्ध्वमधस्तिर्यक्सर्वतः सर्वात्मतया सर्ववन्तं लोकमुपेक्षासहगतेन चेतसा विपुलेन महद्गतेनाप्रमाणेनावैरेणाव्याबाधेन स्फुरित्वा व्यहार्षीत्। निमिः खलु पुनरानन्द राजा चतुरशीतिवर्षसहस्राणि कुमारक्रीडितमक्रीडीच्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यौपराज्यमचीकरच्चतुरशीतिवर्षसहस्राणि राज्यमचीकरच्चतुरशीतिवर्षसहस्राण्यस्मिन्नेव मघदेवाम्रवनेऽगारादनगार्यं प्रव्रजितो ब्रह्मचर्यमचारीत्। स चतुरो ब्रह्मविहारान्भावयित्वा कायस्य भेदात्परं मरणाद्ब्रह्मलोकोपगोऽभूत्। निमेः खलु पुनरानन्द राज्ञः करालजनको नाम पुत्रोऽभूत्। न सोऽगारादनगार्यं प्राव्राजीत्। स तत्कल्याणं व्रतं समुदच्छिदत्। स तेषामन्तिमपुरुषोऽभूत्।

स्यात्खलु पुनस्त आनन्दैवं भवेत् — अन्यो नूनं तेन समयेन राजा मघदेवोऽभूत्, येन तत्कल्याणं व्रतं निहितमिति। न खलु पुनरेतदानन्दैवं द्रष्टव्यम्। अहं तेन समयेन राजा मघदेवोऽभूवम्। (अहं तत्कल्याणं व्रतं न्यधाम्।) मया तत्कल्याणं व्रतं निहितं, पश्चिमा जनतानुप्रावीवृतत्। तत्खलु पुनरानन्द कल्याणं व्रतं न निर्वेदाय न विरागाय न निरोधाय नोपशमाय नाभिज्ञायै न संबोधायान्यत्र न निर्वाणाय संवर्तते, यावदेव ब्रह्मलोकोपपत्तये। इदं खलु पुनरानन्दैतर्हि मया कल्याणं व्रतं निहितमेकान्तनिर्वेदाय विरागाय निरोधायोपशमायाभिज्ञायै संबोधायाय निर्वाणाय संवर्तते। कतमच्चानन्दैतर्हि मया कल्याणं व्रतं निहितमेकान्तनिर्वेदाय विरागाय निरोधायोपशमायाभिज्ञायै संबोधायाय निर्वाणाय संवर्तते? अयमेवार्योऽष्टाङ्गिको मार्गः, तद्यथेदम् — सम्यग्दृष्टिः, सम्यक्संकल्पः, सम्यग्वाक्, सम्यक्कर्मान्तः, सम्यगाजीवः, सम्यग्व्यायामः, सम्यक्स्मृतिः, सम्यक्समाधिः। इदं खल्वानन्दैतर्हि मया कल्याणं व्रतं निहितमेकान्तनिर्वेदाय विरागाय निरोधायोपशमायाभिज्ञायै संबोधायाय निर्वाणाय संवर्तते। तद्वोऽहमानन्दैवं वदामि — येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेत, मा खलु मे यूयमन्तिमपुरुषा भूत। यस्मिन्खल्वानन्द पुरुषयुगे वर्तमाने एवंरूपस्य कल्याणस्य व्रतस्य समुच्छेदो भवति, स तेषामन्तिमपुरुषो भवति। तद्वोऽहमानन्दैवं वदामि — येन म इदं कल्याणं व्रतं निहितमनुप्रवर्तयेत, मा खलु मे यूयमन्तिमपुरुषा भूतेति।

इदमवोचद्भगवान्। आत्तमना आयुष्मानानन्दो भगवतो भाषितमभ्यनन्दीदिति।

मघदेवसूत्रं निष्ठितं तृतीयम्॥

—

madhyamanikāye madhyamapañcāśatpāṭhe rājavarge maghadevasūtraṃ tṛtīyam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavānmithilāyāṃ viharati sma maghadevāmravane. atha khalu bhagavānanyatarasminpradeśe smitaṃ prādurakārṣīt. atha khalvāyuṣmata ānandasyaitadabhūt — ko nu khalu hetuḥ, kaḥ pratyayo bhagavataḥ smitasya prāduṣkarmaṇe? nākāraṇena tathāgatāḥ smitaṃ prāduṣkurvantīti. atha khalvāyuṣmānānanda ekāṃsaṃ cīvaraṃ kṛtvā yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantametadavocat — ko nu khalu bhadanta hetuḥ, kaḥ pratyayo bhagavataḥ smitasya prāduṣkarmaṇe? nākāraṇena tathāgatāḥ smitaṃ prāduṣkurvantīti. bhūtapūrvamānandāsyāmeva mithilāyāṃ rājābhūnmaghadevo nāma dhārmiko dharmarājo dharme sthito mahārājaḥ. sa dharmamacārīdbrāhmaṇagṛhapatiṣu naigameṣu caiva jānapadeṣu ca, upavasathaṃ copāvātsīccāturdaśīṃ pañcadaśīmaṣṭamīṃ ca pakṣasya. atha khalvānanda rājā maghadevo bahūnāṃ varṣāṇāṃ bahūnāṃ varṣaśatānāṃ bahūnāṃ varṣasahasrāṇāmatyayena kalpakamāmamantrata — yadā me saumya kalpaka paśyeḥ śirasi palitāni jātāni, atha mahyamārocayeriti. evaṃ deveti khalvānanda kalpako rājñe maghadevāya pratyaśrauṣīt. adrākṣītkhalvānanda kalpako bahūnāṃ varṣāṇāṃ bahūnāṃ varṣaśatānāṃ bahūnāṃ varṣasahasrāṇāmatyayena rājño maghadevasya śirasi palitāni jātāni. dṛṣṭvā rājānaṃ maghadevametadavocat — prādurbhūtāḥ khalu devasya devadūtāḥ, dṛśyante śirasi palitāni jātānīti. tena hi saumya kalpaka tāni palitāni sādhu sandaṃśenoddhṛtya mamāñjalau pratiṣṭhāpayeti. evaṃ deveti khalvānanda kalpako rājñe maghadevāya pratiśrutya tāni palitāni sādhu sandaṃśenoddhṛtya rājño maghadevasyāñjalau pratyatiṣṭhapat.

atha khalvānanda rājā maghadevaḥ kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāramāmantryaitadavocat — prādurbhūtāḥ khalu me tāta kumāra devadūtāḥ, dṛśyante śirasi palitāni jātāni. bhuktāḥ khalu punarmayā mānuṣyakāḥ kāmāḥ, samayo divyānkāmānparyeṣitum. ehi tvaṃ tāta kumāredaṃ rājyaṃ pratipadyasva. ahaṃ punaḥ keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ pravrajiṣyāmi. tena hi tāta kumāra yadā tvamapi paśyeḥ śirasi palitāni jātāni, atha kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāraṃ sādhu rājye samanuśiṣya keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ pravrajeḥ. yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeḥ, mā khalu me tvamantimapuruṣo bhūḥ. yasminkhalu tāta kumāra puruṣayuge vartamāne evaṃrūpasya kalyāṇasya vratasya samucchedo bhavati, sa teṣāmantimapuruṣo bhavati. taṃ tvāmahaṃ tāta kumāraivaṃ vadāmi — yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeḥ, mā khalu me tvamantimapuruṣo bhūriti. atha khalvānanda rājā maghadevaḥ kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāraṃ sādhu rājye samanuśiṣyāsminneva maghadevāmravane keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ prāvrājīt. sa maitrīsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣīt, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokaṃ maitrīsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣīt. karuṇāsahagatena cetasā (pūrvavat) muditāsahagatena cetasā (pūrvavat) upekṣāsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣīt, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokamupekṣāsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣīt.

rājā khalu punarānanda maghadevaścaturaśītivarṣasahasrāṇi kumārakrīḍitamakrīḍīccaturaśītivarṣasahasrāṇyauparājyamacīkaraccaturaśītivarṣasahasrāṇi rājyamacīkaraccaturaśītivarṣasahasrāṇyasminneva maghadevāmravane'gārādanagāryaṃ pravrajito brahmacaryamacārīt. sa caturo brahmavihārānbhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādbrahmalokopago'bhūt.

atha khalvānanda rājño maghadevasya putro bahūnāṃ varṣāṇāṃ bahūnāṃ varṣaśatānāṃ bahūnāṃ varṣasahasrāṇāmatyayena kalpakamāmamantrata — yadā me saumya kalpaka paśyeḥ śirasi palitāni jātāni, atha khalvārocayeriti. evaṃ deveti khalvānanda kalpako rājño maghadevasya putrāya pratyaśrauṣīt. adrākṣītkhalvānanda kalpako bahūnāṃ varṣāṇāṃ bahūnāṃ varṣaśatānāṃ bahūnāṃ varṣasahasrāṇāmatyayena rājño maghadevasya putrasya śirasi palitāni jātāni. dṛṣṭvā rājño maghadevasya putrametadavocat — prādurbhūtāḥ khalu devasya devadūtāḥ, dṛśyante śirasi palitāni jātānīti. tena hi saumya kalpaka tāni palitāni sādhu sandaṃśenoddhṛtya mamāñjalau pratiṣṭhāpayeti. evaṃ deveti khalvānanda kalpako rājño maghadevasya putrāya pratiśrutya tāni palitāni sādhu sandaṃśenoddhṛtya rājño maghadevasya putrasyāñjalau pratyatiṣṭhapat.

atha khalvānanda rājño maghadevasya putraḥ kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāramāmantryaitadavocat — prādurbhūtāḥ khalu me tāta kumāra devadūtāḥ, dṛśyante śirasi palitāni jātāni. bhuktāḥ khalu punarmayā mānuṣyakāḥ kāmāḥ, samayo divyānkāmānparyeṣitum. ehi tvaṃ tāta kumāredaṃ rājyaṃ pratipadyasva. ahaṃ punaḥ keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ pravrajiṣyāmi. tena hi tāta kumāra yadā tvamapi paśyeḥ śirasi palitāni jātāni, atha kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāraṃ sādhu rājye samanuśiṣya keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ pravrajeḥ. yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeḥ, mā khalu me tvamantimapuruṣo bhūḥ. yasminkhalu tāta kumāra puruṣayuge vartamāne evaṃrūpasya kalyāṇasya vratasya samucchedo bhavati, sa teṣāmantimapuruṣo bhavati. taṃ tvāmahaṃ tāta kumāraivaṃ vadāmi — yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeḥ, mā khalu me tvamantimapuruṣo bhūriti. atha khalvānanda rājño maghadevasya putraḥ kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāraṃ sādhu rājye samanuśiṣyāsminneva maghadevāmravane keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ prāvrājīt. sa maitrīsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣīt, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokaṃ maitrīsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣīt. karuṇāsahagatena cetasā (pūrvavat) muditāsahagatena cetasā (pūrvavat) upekṣāsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣīt, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokamupekṣāsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣīt. rājñaḥ khalu punarānanda maghadevasya putraścaturaśītivarṣasahasrāṇi kumārakrīḍitamakrīḍīccaturaśītivarṣasahasrāṇyauparājyamacīkaraccaturaśītivarṣasahasrāṇi rājyamacīkaraccaturaśītivarṣasahasrāṇyasminneva maghadevāmravane'gārādanagāryaṃ pravrajito brahmacaryamacārīt. sa caturo brahmavihārānbhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādbrahmalokopago'bhūt.

rājñaḥ khalu punarānanda maghadevasya putraprapautrakāstasya paramparā caturaśītirājasahasrāṇyasminneva maghadevāmravane keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ prāvrājiṣuḥ. te maitrīsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣuḥ, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokaṃ maitrīsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣuḥ. karuṇāsahagatena cetasā (pūrvavat) muditāsahagatena cetasā (pūrvavat) upekṣāsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣuḥ, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokamupekṣāsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣuḥ. caturaśītivarṣasahasrāṇi kumārakrīḍitamakrīḍiṣuścaturaśītivarṣasahasrāṇyauparājyamacīkaraṃścaturaśītivarṣasahasrāṇi rājyamacīkaraṃścaturaśītivarṣasahasrāṇyasminneva maghadevāmravane'gārādanagāryaṃ pravrajitā brahmacaryamacāriṣuḥ. te caturo brahmavihārānbhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādbrahmalokopagā abhūvan. nimisteṣāṃ rājā paścimako'bhūddhārmiko dharmarājo dharme sthito mahārājaḥ. sa dharmamacārīdbrāhmaṇagṛhapatiṣu naigameṣu caiva jānapadeṣu ca, upavasathaṃ copāvātsīccāturdaśīṃ pañcadaśīmaṣṭamīṃ ca pakṣasya.

bhūtapūrvamānanda devānāṃ trayastriṃśānāṃ sudharmāyāṃ sabhāyāṃ saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānāmiyamantarākathodapādi — lābhā bata bho videhānāṃ, sulabdhaṃ bata bho videhānāṃ, yeṣāṃ nimī rājā dhārmiko dharmarājo dharme sthito mahārājaḥ, dharmaṃ carati brāhmaṇagṛhapatiṣu naigameṣu caiva jānapadeṣu ca, upavasathaṃ copavasati cāturdaśīṃ pañcadaśīmaṣṭamīṃ ca pakṣasyeti. atha khalvānanda śakro devānāmindro devāṃstrayastriṃśānāmamantrata — iccheta nu yūyaṃ māriṣā nimiṃ rājānaṃ draṣṭumiti? icchāmo vayaṃ māriṣa nimiṃ rājānaṃ draṣṭumiti. tena khalu punarānanda samayena nimī rājā tadaharupavasathe pañcadaśe śiraḥsnāta aupavasathika upariprāsādavaragato niṣaṇṇo'bhūt. atha khalvānanda śakro devānāmindraḥ — tadyathāpi nāma balavānpuruṣaḥ samiñjitaṃ vā bāhuṃ prasārayet, prasāritaṃ vā bāhuṃ samiñjayet, evameva — deveṣu trayastriṃśeṣvantarhito nime rājñaḥ pramukhe prādurabhūt. atha khalvānanda śakro devānāmindro nimiṃ rājānametadavocat — lābhāste mahārāja, sulabdhaṃ te mahārāja. devā mahārāja trayastriṃśāḥ sudharmāyāṃ sabhāyāṃ kīrtayamānarūpāḥ saṃniṣaṇṇāḥ — lābhā bata bho videhānāṃ, sulabdhaṃ bata bho videhānāṃ, yeṣāṃ nimī rājā dhārmiko dharmarājo dharme sthito mahārājaḥ, dharmaṃ carati brāhmaṇagṛhapatiṣu naigameṣu caiva jānapadeṣu ca, upavasathaṃ copavasati cāturdaśīṃ pañcadaśīmaṣṭamīṃ ca pakṣasyeti. devāste mahārāja trayastriṃśā darśanakāmāḥ. tasmai te'haṃ mahārāja sahasrayuktamājāneyarathaṃ praheṣyāmi. abhiruhermahārāja divyaṃ yānamavikampamāna iti. adhyavīvasatkhalvānanda nimī rājā tūṣṇīṃbhāvena.

atha khalvānanda śakro devānāmindro nime rājño'dhivāsanaṃ viditvā — tadyathāpi nāma balavānpuruṣaḥ samiñjitaṃ vā bāhuṃ prasārayet, prasāritaṃ vā bāhuṃ samiñjayet, evameva — nime rājñaḥ pramukhe'ntarhito deveṣu trayastriṃśeṣu prādurabhūt. atha khalvānanda śakro devānāmindro mātaliṃ saṃgrāhakamāmamantrata — ehi tvaṃ saumya mātale sahasrayuktamājāneyarathaṃ yojayitvā nimiṃ rājānamupasaṃkramyaivaṃ vada — ayaṃ te mahārāja sahasrayukta ājāneyarathaḥ śakreṇa devānāmindreṇa preṣitaḥ, abhiruhermahārāja divyaṃ yānamavikampamāna iti. evaṃ bhadravanniti khalvānanda mātaliḥ saṃgrāhakaḥ śakrāya devānāmindrāya pratiśrutya sahasrayuktamājāneyarathaṃ yojayitvā nimiṃ rājānamupasaṃkramyaitadavocat — ayaṃ te mahārāja sahasrayukta ājāneyarathaḥ śakreṇa devānāmindreṇa preṣitaḥ, abhiroha mahārāja divyaṃ yānamavikampamānaḥ. api ca mahārāja katamena tvāṃ nayāmi, yena vā pāpakarmāṇaḥ pāpakānāṃ karmaṇāṃ vipākaṃ pratisaṃvedayante, yena vā kalyāṇakarmāṇaḥ kalyāṇakarmaṇāṃ vipākaṃ pratisaṃvedayanta iti? ubhayenaiva māṃ mātale nayeti. saṃprāvīviśatkhalvānanda mātaliḥ saṃgrāhako nimiṃ rājānaṃ sudharmāṃ sabhām. adrākṣītkhalvānanda śakro devānāmindro nimiṃ rājānaṃ dūrata evāgacchantam. dṛṣṭvā nimiṃ rājānametadavocat — ehi khalu mahārāja, svāgataṃ mahārāja. devāste darśanakāmā mahārāja trayastriṃśāḥ sudharmāyāṃ sabhāyāṃ kīrtayamānarūpāḥ saṃniṣaṇṇāḥ — lābhā bata bho videhānāṃ, sulabdhaṃ bata bho videhānāṃ, yeṣāṃ nimī rājā dhārmiko dharmarājo dharme sthito mahārājaḥ, dharmaṃ carati brāhmaṇagṛhapatiṣu naigameṣu caiva jānapadeṣu ca, upavasathaṃ copavasati cāturdaśīṃ pañcadaśīmaṣṭamīṃ ca pakṣasyeti. devāste mahārāja trayastriṃśā darśanakāmāḥ. abhiramasva mahārāja deveṣu devānubhāveneti. alaṃ māriṣa, tatraiva māṃ mithilāṃ pratinayatu. tathāhaṃ dharmaṃ cariṣyāmi brāhmaṇagṛhapatiṣu naigameṣu caiva jānapadeṣu ca, upavasathaṃ copavasāmi cāturdaśīṃ pañcadaśīmaṣṭamīṃ ca pakṣasyeti.

atha khalvānanda śakro devānāmindro mātaliṃ saṃgrāhakamāmamantrata — ehi tvaṃ saumya mātale sahasrayuktamājāneyarathaṃ yojayitvā nimiṃ rājānaṃ tatraiva mithilāṃ pratinayeti. evaṃ bhadravanniti khalvānanda mātaliḥ saṃgrāhakaḥ śakrāya devānāmindrāya pratiśrutya sahasrayuktamājāneyarathaṃ yojayitvā nimiṃ rājānaṃ tatraiva mithilāṃ pratyanaiṣīt. tatra khalvānanda nimī rājā dharmamacārīdbrāhmaṇagṛhapatiṣu naigameṣu caiva jānapadeṣu ca, upavasathaṃ copāvātsīccāturdaśīṃ pañcadaśīmaṣṭamīṃ ca pakṣasyeti. atha khalvānanda nimī rājā bahūnāṃ varṣāṇāṃ bahūnāṃ varṣaśatānāṃ bahūnāṃ varṣasahasrāṇāmatyayena kalpakamāmamantrata — yadā me saumya kalpaka paśyeḥ śirasi palitāni jātāni, atha mahyamārocayeriti. evaṃ deveti khalvānanda kalpako nimaye rājñe pratyaśrauṣīt. adrākṣītkhalvānanda kalpako bahūnāṃ varṣāṇāṃ bahūnāṃ varṣaśatānāṃ bahūnāṃ varṣasahasrāṇāmatyayena nime rājñaḥ śirasi palitāni jātāni. dṛṣṭvā nimiṃ rājānametadavocat — prādurbhūtāḥ khalu devasya devadūtāḥ, dṛśyante śirasi palitāni jātānīti. tena hi saumya kalpaka tāni palitāni sādhu sandaṃśenoddhṛtya mamāñjalau pratiṣṭhāpayeti. evaṃ deveti khalvānanda kalpako nimaye rājñe pratiśrutya tāni palitāni sādhu sandaṃśenoddhṛtya nime rājño'ñjalau pratyatiṣṭhapat. atha khalvānanda nimī rājā kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāramāmantryaitadavocat — prādurbhūtāḥ khalu me tāta kumāra devadūtāḥ, dṛśyante śirasi palitāni jātāni. bhuktāḥ khalu punarmayā mānuṣyakāḥ kāmāḥ, samayo divyānkāmānparyeṣitum. ehi tvaṃ tāta kumāredaṃ rājyaṃ pratipadyasva. ahaṃ punaḥ keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ pravrajiṣyāmi. tena hi tāta kumāra yadā tvamapi paśyeḥ śirasi palitāni jātāni, atha kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāraṃ sādhu rājye samanuśiṣya keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ pravrajeḥ. yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeḥ, mā khalu me tvamantimapuruṣo bhūḥ. yasminkhalu tāta kumāra puruṣayuge vartamāne evaṃrūpasya kalyāṇasya vratasya samucchedo bhavati, sa teṣāmantimapuruṣo bhavati. taṃ tvāmahaṃ tāta kumāraivaṃ vadāmi — yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeḥ, mā khalu me tvamantimapuruṣo bhūriti.

atha khalvānanda nimī rājā kalpakāya grāmavaraṃ dattvā jyeṣṭhaputraṃ kumāraṃ sādhu rājye samanuśiṣyāsminneva maghadevāmravane keśaśmaśrvavahārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādyāgārādanagāryaṃ prāvrājīt. sa maitrīsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣīt, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokaṃ maitrīsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣīt. karuṇāsahagatena cetasā (pūrvavat) muditāsahagatena cetasā (pūrvavat) upekṣāsahagatena cetasaikāṃ diśaṃ sphuritvā vyahārṣīt, tathā dvitīyāṃ, tathā tṛtīyāṃ, tathā caturthīm. ityūrdhvamadhastiryaksarvataḥ sarvātmatayā sarvavantaṃ lokamupekṣāsahagatena cetasā vipulena mahadgatenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena sphuritvā vyahārṣīt. nimiḥ khalu punarānanda rājā caturaśītivarṣasahasrāṇi kumārakrīḍitamakrīḍīccaturaśītivarṣasahasrāṇyauparājyamacīkaraccaturaśītivarṣasahasrāṇi rājyamacīkaraccaturaśītivarṣasahasrāṇyasminneva maghadevāmravane'gārādanagāryaṃ pravrajito brahmacaryamacārīt. sa caturo brahmavihārānbhāvayitvā kāyasya bhedātparaṃ maraṇādbrahmalokopago'bhūt. nimeḥ khalu punarānanda rājñaḥ karālajanako nāma putro'bhūt. na so'gārādanagāryaṃ prāvrājīt. sa tatkalyāṇaṃ vrataṃ samudacchidat. sa teṣāmantimapuruṣo'bhūt.

syātkhalu punasta ānandaivaṃ bhavet — anyo nūnaṃ tena samayena rājā maghadevo'bhūt, yena tatkalyāṇaṃ vrataṃ nihitamiti. na khalu punaretadānandaivaṃ draṣṭavyam. ahaṃ tena samayena rājā maghadevo'bhūvam. (ahaṃ tatkalyāṇaṃ vrataṃ nyadhām.) mayā tatkalyāṇaṃ vrataṃ nihitaṃ, paścimā janatānuprāvīvṛtat. tatkhalu punarānanda kalyāṇaṃ vrataṃ na nirvedāya na virāgāya na nirodhāya nopaśamāya nābhijñāyai na saṃbodhāyānyatra na nirvāṇāya saṃvartate, yāvadeva brahmalokopapattaye. idaṃ khalu punarānandaitarhi mayā kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamekāntanirvedāya virāgāya nirodhāyopaśamāyābhijñāyai saṃbodhāyāya nirvāṇāya saṃvartate. katamaccānandaitarhi mayā kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamekāntanirvedāya virāgāya nirodhāyopaśamāyābhijñāyai saṃbodhāyāya nirvāṇāya saṃvartate? ayamevāryo'ṣṭāṅgiko mārgaḥ, tadyathedam — samyagdṛṣṭiḥ, samyaksaṃkalpaḥ, samyagvāk, samyakkarmāntaḥ, samyagājīvaḥ, samyagvyāyāmaḥ, samyaksmṛtiḥ, samyaksamādhiḥ. idaṃ khalvānandaitarhi mayā kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamekāntanirvedāya virāgāya nirodhāyopaśamāyābhijñāyai saṃbodhāyāya nirvāṇāya saṃvartate. tadvo'hamānandaivaṃ vadāmi — yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeta, mā khalu me yūyamantimapuruṣā bhūta. yasminkhalvānanda puruṣayuge vartamāne evaṃrūpasya kalyāṇasya vratasya samucchedo bhavati, sa teṣāmantimapuruṣo bhavati. tadvo'hamānandaivaṃ vadāmi — yena ma idaṃ kalyāṇaṃ vrataṃ nihitamanupravartayeta, mā khalu me yūyamantimapuruṣā bhūteti.

idamavocadbhagavān. āttamanā āyuṣmānānando bhagavato bhāṣitamabhyanandīditi.

maghadevasūtraṃ niṣṭhitaṃ tṛtīyam..

← mn82 
mn 
 mn84 →
Search
buddhism/mn/mn83.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51