You are here: Home » buddhism » ma » ma20
ma19 
 ma21

MĀ 20 pāṭalyasūtram

[Translated originally from the Sanskrit Sarvāstivāda Madhyamāgama to Classical Chinese by a team led by Sarvāstivāda scholar Gautama Saṃghadeva of Kāśmīra in 398CE.
Translated from the Chinese Taisho Tripiṭaka back to Sanskrit by Ramakrishnan Suryanarayanan in 2024-26.]

madhyamāgame karmasaṃyuktavarge pāṭalyasūtraṃ daśamam.

evaṃ mayā śrutam. ekasminsamaye bhagavānkosalajanapade cārikāṃ caranmahatā bhikṣusaṅghena sārdhamuttaragrāmamanuprāptaḥ. tatrottaragrāmasyottarasyāṃ diśi viharati sma śiṃśapāvane.

tena khalu samayena pāṭalyo grāmaṇīraśrauṣīt—śramaṇaḥ khalu gautamaḥ śākyaputraḥ śākyakulātkeśaśmaśrvavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇyācchādya samyageva śraddhayāgārādanagārikāṃ pravrajitaḥ kosalajanapade cārikāṃ caranmahatā bhikṣusaṅghena sārdhamuttaragrāmamanuprāpta uttaragrāmasyottarasyāṃ diśi śiṃśapāvane viharati. tasya khalu śramaṇasya gautamasyaivaṃ kalyāṇaḥ kīrtiśabdo'bhyudgataḥ—iti hi sa bhagavānarhansamyaksambuddho vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān. sa imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ saśramaṇabrāhmaṇīṃ prajāṃ sadevamanuṣyāṃ svayamabhijñāya sākṣātkṛtyopasampadya viharati. sa dharmaṃ deśayatyādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ sārthaṃ savyañjanaṃ kevalaparipūrṇaṃ pariśuddhaṃ brahmacaryaṃ samprakāśayati. sādhu khalu punastathārūpāṇāmarhatāṃ darśanaṃ bhavati. yannvahaṃ śramaṇaṃ gautamaṃ darśanāyopasaṅkrāmeyamabhivādanāya pūjanāyopāsanāyeti.

atha khalu pāṭalyo grāmaṇīruttaragrāmānniṣkramyottarāṃ diśamabhimukhaḥ śiṃśapāvanaṃ yena bhagavāṃstenopajagāma, upetya darśanāya vandanāya pūjanāyopāsanāya ca. atha pāṭalyo grāmaṇīrdūrādeva bhagavantaṃ dadarśa vṛkṣamūle niṣaṇṇamabhirūpaṃ darśanīyaṃ prāsādikaṃ tārāgaṇe candramivātīva bhrājamānaṃ kanakagirimiva prajvalantaṃ dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṅkṛtaṃ praśāntendriyaṃ praśāntamānasaṃ dāntamanāvaraṇaṃ samāhitam. dṛṣṭvā ca punaryena bhagavāṃstenopajagāma. upetya bhagavatā sārdhaṃ sammukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisāryaikānte nyaṣīdat. ekāntaniṣaṇṇaḥ pāṭalyo grāmaṇīrbhagavantametadavocat—śrutaṃ mayā, bho gautama, śramaṇo gautamo māyāṃ māyato jānātīti. ye te, bho gautama, evamāhuḥ—śramaṇo gautamo māyāṃ māyato jānātīti, kaccitte bhagavato bhāṣitamanubhāṣante, na ca bhagavantamabhūtenābhyācakṣate? kacciddharmaṃ vyākurvanti? kacciddharmasyānudharmaṃ vyākurvanti? kaccinna kaścitsahadhārmiko vādānuvādo garhyaṃ sthānamāgacchatīti?

bhagavānavocat—ye te, grāmaṇin, evamāhuḥ—śramaṇo gautamo māyāṃ māyato jānātīti, te me bhāṣitamanubhāṣante, na ca māmabhūtenābhyācakṣate, dharmaṃ vyākurvanti, dharmasyānudharmaṃ vyākurvanti, na ca kaścitsahadhārmiko vādānuvādo garhyaṃ sthānamāgacchati. tatkasya hetoḥ? ahaṃ hi, grāmaṇin, māyāṃ jānāmi, na cāhaṃ svayaṃ māyā. pāṭalyo'vocat—bhūtaṃ taiḥ śramaṇabrāhmaṇairuktam, tathāpi nāhaṃ śraddadhe yaduta śramaṇo gautamo māyāṃ māyato jānātīti. bhagavānavocat—kiṃ nu, grāmaṇin, yo māyāṃ jānāti, sa māyā bhavatīti?

pāṭalyo'vocat—evametat, bho gautama! evametat, sugata!

bhagavānavocat—mā, grāmaṇin, ātmānaṃ vipraṇāśaya, mā ca māmabhūtenābhyācakṣva. yo hi māmabhūtenābhyācakṣate, sa svayamevātmānaṃ kṣaṇoti, sāvadyo bhavati, sahadhārmikaṃ vādānuvādaṃ garhyaṃ sthānamāgacchati, mahatca pāpaṃ prasūyate. tatkasya hetoḥ? naitadyathā tvaṃ vadasi. kiṃ nu, grāmaṇin, śrutaṃ tvayā kosalajanapade kosalā bhaṭāḥ santīti? pāṭalyo'vocat—śrutaṃ mayā, bho gautama.

bhagavānavocat—tatkiṃ manyase, grāmaṇin, kosaleṣu kosalā bhaṭāḥ kimarthamupacāryante?

pāṭalyo'vocat—corāṇāṃ vadhabandhananigrahārthaṃ, bho gautama, kosalā bhaṭāḥ sthāpyante.

bhagavānavocat—tatkiṃ manyase, grāmaṇin, kiṃ te kosalā bhaṭāḥ śīlavanto'tha duḥśīlā iti?

pāṭalyo'vocat—bho gautama, yadi loke duḥśīlāḥ pāpadharmāṇaḥ santi, na tebhyo duḥśīlatarāḥ kosalā bhaṭāḥ. tatkasya hetoḥ? te hi kosalā bhaṭā atyantaṃ duḥśīlāḥ pāpadharmāṇo viharanti.

bhagavānavocat—ya evaṃ tvaṃ jānāsi, ya evaṃ tvaṃ paśyasi, taṃ tvāṃ nāhaṃ pṛcchāmi. api tu yadi tvāmanyo gṛhapatiḥ pṛcchet—yo'yaṃ pāṭalyo grāmaṇīḥ kosalānbhaṭānatyantaṃ duḥśīlānpāpadharmāṇo jānāti, api nu tenānena kāraṇena pāṭalyo grāmaṇīrapi duḥśīlaḥ pāpadharmā bhavatīti? yadi sa evaṃ vadet, kaccittena samyaguktaṃ syāt?

pāṭalyo'vocat—no hīdam, bho gautama. tatkasya hetoḥ? kosalānāṃ bhaṭānāmanyā dṛṣṭiranyechānyaḥ praṇidhiḥ. kosalā bhaṭā atyantaṃ duḥśīlāḥ pāpadharmāṇaḥ, ahaṃ tvatyantaṃ śīlavān pāpakarmāṇyakurvan viharāmi.

bhagavānavocat—yathā tvaṃ, grāmaṇin, kosalānbhaṭānatyantaṃ duḥśīlānpāpadharmāṇo jānāsi, na ca tvaṃ tena kāraṇenātyantaṃ duḥśīlaḥ pāpadharmā bhavasi. tatkasmāttathāgato māyāṃ jānannapi na svayaṃ māyā bhavitumarhati? tatkasya hetoḥ? ahaṃ hi, grāmaṇin, māyāṃ jānāmi, māyāvinaṃ jānāmi, māyāyā vipākaṃ jānāmi, māyāyāḥ prahāṇaṃ jānāmi. evamevāhaṃ, grāmaṇin, prāṇātipātaṃ jānāmi, prāṇātipātinaṃ jānāmi, prāṇātipātasyavipākaṃ jānāmi, prāṇātipātasyaprahāṇaṃ jānāmi. ahamadattādānaṃ jānāmi, adattādāyinaṃ jānāmi, adattādānasyavipākaṃ jānāmi, adattādānasyaprahāṇaṃ jānāmi. ahaṃ mṛṣāvādaṃ jānāmi, mṛṣāvādinaṃ jānāmi, mṛṣāvādasyavipākaṃ jānāmi, mṛṣāvādasyaprahāṇaṃ jānāmi. evaṃ hyahaṃ, grāmaṇin, jānāmi, evaṃ paśyāmi. yastvevamāha—śramaṇo gautamo māyāṃ jānāti, tena sa māyā bhavatīti, yadi sa tāṃ vācamaprahāya tacca cittamatatyajya tayā dṛṣṭyā aparityaktayā, tadyathā balavānpuruṣaḥ saṅkucitaṃ vā bāhuṃ prasārayetprasāritaṃ vā bāhuṃ saṅkocayet, evameva sa kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakaṃ prapadyate.

atha khalu pāṭalyo grāmaṇīridamaśrauṣīt. śrutvā ca bhītastrastasaṃvignahṛdayo romāñcitagātra utthāyāsanādbhagavataḥ pādau śirasā vanditvā, dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya, yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇāmya bhagavantametadavocat—atyayo me, bho gautama, atyayo me, sugata, yathābālasya yathāmūḍhasya yathākuśalasya yathānavasthitacittasya yo'haṃ bhagavantamabhūtena māyāvītyabhyācakṣi. tasya me, bho gautama, bhagavānatyayamatyayato deśayataḥ pratigṛhṇātvāyatyāṃ saṃvarāyeti.

bhagavānavocat—taggha tvaṃ, grāmaṇin, atyayamatyayato'karoḥ, yathābālo yathāmūḍho yathākuśalo yathānavasthitacittaḥ, yastvaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksambuddhamabhūtena māyāvītyabhyācakṣi. yacca tvaṃ, grāmaṇin, atyayamatyayato dṛṣṭvā dharmato deśayasyāyatyāṃ ca saṃvaraṃ prapadyase, tatte'haṃ pratigṛhṇāmi. vṛddhireṣā, grāmaṇin, āryasya dharmavinaye yo'tyayamatyayato dṛṣṭvā dharmato deśayatyāyatyāṃ ca saṃvaraṃ prapadyate.

atha pāṭalyo grāmaṇīḥ kṛtāñjaliḥ praṇāmya bhagavantametadavocat—santi, bho gautama, eke śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—yaḥ kaścitprāṇātipātaṃ karoti, sarvaḥ sa dṛṣṭa eva dharme duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayati; yaḥ kaścitadattādānamādatte, mṛṣā vā bhāṣate, sarvaḥ sa dṛṣṭa eva dharme duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayatīti. atra śramaṇo gautamaḥ kiṃ pratyāheti?

bhagavānavocat—tena hi, grāmaṇin, tvāmevātra pratiprakṣyāmi, yathā te kṣamate tathā vyākuryāḥ. tatkiṃ manyase, grāmaṇin, ihāsti grāme vā nigame vā kaścitpuruṣaḥ kṛtamaulibaddho mālyadāmadharo gandhānuliptagātraḥ strībhiḥ parivṛto nṛtyagītavāditreṇa ramamāṇaḥ krīḍanparicārayanrājeva viharati. taṃ kaścidevaṃ pṛcchet—kimanena puruṣeṇāpūrvaṃ kṛtamiti. tamanyo vyākuryāt—anena puruṣeṇa rājñaḥ śatrurhataḥ, tena rājā tuṣṭo'smai paritoṣikaṃ pradadau, tenāyaṃ puruṣaḥ kṛtamaulibaddho mālyadāmadharo gandhānuliptagātraḥ strībhiḥ parivṛto nṛtyagītavāditreṇa ramamāṇaḥ krīḍanparicārayanrājeva viharatīti. kaccidgrāmaṇin, tvayāyamevaṃrūpo dṛṣṭapūrvaḥ śrutapūrvo vā?

pāṭalyo'vocat—dṛṣṭapūrvo me, bho gautama, śrutaśca, śroṣyāmi cāpyanāgatamadhvānam.

bhagavānavocat—tatkiṃ manyase, grāmaṇin, ihāsti tvayā kaścitpuruṣo dṛṣṭapūrvo rājapuruṣairgṛhīto dṛḍhaṃ paścādbāhuṃ gāḍhabandhanaṃ baddhvā kaṭukaśabdena paṭahaṃ cārayitvā dakṣiṇena nagaradvāreṇa niṣkāsya cāṇḍālapiṭhikāyāmupaveśya śiraśchinnaḥ? taṃ kaścidevaṃ pṛcchet—kimanena puruṣeṇa kṛtaṃ yenāyaṃ rājñā ghātita iti? tamanyo vyākuryāt—anena puruṣeṇa rājño'naparādhī puruṣo'kāraṇenāhataḥ, tena rājñājñapto'yamevaṃ vadhaṃ prāpta iti. kaccidgrāmaṇin, tvayāyamevaṃrūpo dṛṣṭapūrvaḥ śrutapūrvo vā?

pāṭalyo'vocat—dṛṣṭapūrvo me, bho gautama, śrutaśca, śroṣyāmi cāpyanāgatamadhvānam.

bhagavānavocat—yadi, grāmaṇin, ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—yaḥ kaścitprāṇātipātaṃ karoti, sarvaḥ sa dṛṣṭa eva dharme duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayatīti, teṣāṃ vacanaṃ kaccidbhūtaṃ bhāṣitamuta mṛṣā?

pāṭalyo'vocat—mṛṣā, bho gautama.

bhagavānavocat—ye mṛṣā bhāṣante, teṣāṃ vacanaṃ tvaṃ śraddadhāsīti?

pāṭalyo'vocat—no hīdam, bho gautama.

bhagavānavocat—sādhu sādhu, grāmaṇin. tatkiṃ manyase, grāmaṇin, ihāsti grāme vā nigame vā kaścitpuruṣaḥ kṛtamaulibaddho mālyadāmadharo gandhānuliptagātraḥ strībhiḥ parivṛto nṛtyagītavāditreṇa ramamāṇaḥ krīḍanparicārayanrājeva viharati. taṃ kaścidevaṃ pṛcchet—kimanena puruṣeṇāpūrvaṃ kṛtamiti. tamanyo vyākuryāt—anena puruṣeṇānyasminrāṣṭre'dattādānamādattam, tena rājā tuṣṭo'smai paritoṣikaṃ pradadau, tenāyaṃ puruṣaḥ kṛtamaulibaddho mālyadāmadharo gandhānuliptagātraḥ strībhiḥ parivṛto nṛtyagītavāditreṇa ramamāṇaḥ krīḍanparicārayanrājeva viharatīti. kaccidgrāmaṇin, tvayāyamevaṃrūpo dṛṣṭapūrvaḥ śrutapūrvo vā?

pāṭalyo'vocat—dṛṣṭapūrvo me, bho gautama, śrutaśca, śroṣyāmi cāpyanāgatamadhvānam.

bhagavānavocat—tatkiṃ manyase, grāmaṇin, ihāsti tvayā kaścitpuruṣo dṛṣṭapūrvo rājapuruṣairgṛhīto dṛḍhaṃ paścādbāhuṃ gāḍhabandhanaṃ baddhvā kaṭukaśabdena paṭahaṃ cārayitvā dakṣiṇena nagaradvāreṇa niṣkāsya cāṇḍālapiṭhikāyāmupaveśya śiraśchinnaḥ? taṃ kaścidevaṃ pṛcchet—kimanena puruṣeṇa kṛtaṃ yenāyaṃ rājñā ghātita iti? tamanyo vyākuryāt—anena puruṣeṇāsminrāṣṭre'dattādānamādattam, tena rājñājñapto'yamevaṃ vadhaṃ prāpta iti. kaccidgrāmaṇin, tvayāyamevaṃrūpo dṛṣṭapūrvaḥ śrutapūrvo vā?

pāṭalyo'vocat—dṛṣṭapūrvo me, bho gautama, śrutaśca, śroṣyāmi cāpyanāgatamadhvānam.

bhagavānavocat—yadi, grāmaṇin, ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—yaḥ kaścitadattādānamādatte, sarvaḥ sa dṛṣṭa eva dharme duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayatīti, teṣāṃ vacanaṃ kaccidbhūtaṃ bhāṣitamuta mṛṣā?

pāṭalyo'vocat—mṛṣā, bho gautama.

bhagavānavocat—ye mṛṣā bhāṣante, teṣāṃ vacanaṃ tvaṃ śraddadhāsīti?

pāṭalyo'vocat—no hīdam, bho gautama.

bhagavānavocat—sādhu sādhu, grāmaṇin. tatkiṃ manyase, grāmaṇin, ihāsti grāme vā nigame vā kaścitpuruṣaḥ kṛtamaulibaddho mālyadāmadharo gandhānuliptagātraḥ strībhiḥ parivṛto nṛtyagītavāditreṇa ramamāṇaḥ krīḍanparicārayanrājeva viharati. taṃ kaścidevaṃ pṛcchet—kimanena puruṣeṇāpūrvaṃ kṛtamiti. tamanyo vyākuryāt—ayaṃ puruṣo vācā narmahāsyena rājānaṃ ramayati, tasya mrṣā vācā rājā tuṣṭo'smai paritoṣikaṃ pradadau, tenāyaṃ puruṣaḥ kṛtamaulibaddho mālyadāmadharo gandhānuliptagātraḥ strībhiḥ parivṛto nṛtyagītavāditreṇa ramamāṇaḥ krīḍanparicārayanrājeva viharatīti. kaccidgrāmaṇin, tvayāyamevaṃrūpo dṛṣṭapūrvaḥ śrutapūrvo vā?

pāṭalyo'vocat—dṛṣṭapūrvo me, bho gautama, śrutaśca, śroṣyāmi cāpyanāgatamadhvānam.

bhagavānavocat—tatkiṃ manyase, grāmaṇin, ihāsti tvayā kaścitpuruṣo dṛṣṭapūrvo rājapuruṣairgṛhīto daṇḍairāhataḥ kāṣṭhapañjare prakṣiptaśchinnarathakena vāhyamāna uttareṇa nagaradvāreṇa niṣkāsya parikhāyāṃ prakṣiptaḥ? taṃ kaścidevaṃ pṛcchet—kimanena puruṣeṇa kṛtaṃ yenāyaṃ rājñā ghātita iti? tamanyo vyākuryāt—anena puruṣeṇa rājñaḥ purato mṛṣāsākṣyamuktam, sa mṛṣāvādena rājānaṃ vañcayitukāmaḥ, tena rājñājñapto'yamevaṃ vadhaṃ prāpta iti. kaccidgrāmaṇin, tvayāyamevaṃrūpo dṛṣṭapūrvaḥ śrutapūrvo vā?

pāṭalyo'vocat—dṛṣṭapūrvo me, bho gautama, śrutaśca, śroṣyāmi cāpyanāgatamadhvānam.

bhagavānavocat—tatkiṃ manyase, grāmaṇin, yadi ye te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—yaḥ kaścinmṛṣā bhāṣate, sarvaḥ sa dṛṣṭa eva dharme duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayatīti, teṣāṃ vacanaṃ kaccidbhūtaṃ bhāṣitamuta mṛṣā?

pāṭalyo'vocat—mṛṣā, bho gautama.

bhagavānavocat—ye mṛṣā bhāṣante, teṣāṃ vacanaṃ tvaṃ śraddadhāsīti?

pāṭalyo'vocat—no hīdam, bho gautama.

bhagavānavocat—sādhu sādhu, grāmaṇin.

atha khalu pāṭalyo grāmaṇīrutthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇāmya bhagavantametadavocat—āścaryaṃ, bho gautama, adbhutaṃ, bho gautama. suṣṭhubhāṣitamidaṃ, bho gautama, sūpamādiṣṭam. ahaṃ, bho gautama, uttaragrāme viśālaṃ maṇḍapaṃ kārayitvā śayanāsanaṃ prajñapya pānīyabhājanaṃ ca pratiṣṭhāpya mahāntaṃ pradīpaṃ prajvālayāmi. ye kecittīvratapaḥprakrāntāḥ śramaṇabrāhmaṇā atra maṇḍapa āgacchanti, teṣāmahaṃ yathāśakti pariṣkāraṃ dāsyāmi. tatra catvāraḥ pravādina āgacchanti nānādṛṣṭayo nānārucikā nānāvādāḥ.

tatra prathamaḥ pravādyevaṃvādī evaṃdṛṣṭirbhavati—nāsti dattaṃ, nāstīṣṭaṃ, nāsti hutaṃ, nāsti mantravādaḥ, nāsti sucaritaduṣcaritānāṃ karmaṇāṃ phalaṃ vipāko, nāstyayaṃ loko, nāsti paraloko, nāsti mātā, nāsti pitā, na santi loke'rhantaḥ samyaggatāḥ samyakpratipannā ya imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ svayamabhijñāya sākṣātkṛtyopasampadya pravedayantīti. tatra dvitīyaḥ pravādī samyagdṛṣṭiko bhavati, sa prathamapravādinaṃ pratyācaṣṭe. sa evaṃvādī evaṃdṛṣṭirbhavati—asti dattam, astīṣṭam, asti hutam, asti mantravādaḥ, asti sucaritaduṣcaritānāṃ karmaṇāṃ phalaṃ vipāko, astyayaṃ loko, asti paraloko, asti mātā, asti pitā, santi loke'rhantaḥ samyaggatāḥ samyakpratipannā ya imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ svayamabhijñāya sākṣātkṛtyopasampadya pravedayantīti.

tatra tṛtīyaḥ pravādyevaṃvādī evaṃdṛṣṭirbhavati—kurvataḥ kārayataśchindataśchedayataḥ pacataḥ pācayataḥ śocataḥ śocayataḥ klamayato hanato hrāsayata urastāḍanaṃ kurvatastaptasya krandato bālasya prāṇinamatipātayato'dattamādadato'brahmacaryaṃ carato mṛṣā bhāṣamāṇasya madyam pibataḥ sandhiṃ chindato grāmavighātaṃ kurvato nagaravighātaṃ kurvato rāṣṭravighātaṃ kurvataḥ evaṃ kurvato nāsti pāpam. kṣuradhāreṇa cakraśastreṇa ya imāṃ pṛthivīm ekaṃ māṃsakhaṇḍam ekaṃ māṃsapuñjaṃ kuryāt, nāsti tatonidānaṃ pāpam, nāsti pāpasyāgamaḥ. dakṣiṇaṃ gaṅgākūlaṃ gacchato ghnato ghātayataśchindataśchedayataḥ pacataḥ pācayato nāsti tatonidānaṃ pāpam, nāsti pāpasyāgamaḥ. uttaraṃ gaṅgākūlaṃ gacchato dadataḥ pradadato yajato yājayato mantravādaṃ prayuñjato nāsti tatonidānaṃ puṇyam, nāsti puṇyasyāgamaḥ. dānena damena saṃyamena sucaritena stutyā hitaiṣiṇā priyavādena samalābhena nāsti tatonidānaṃ puṇyam, nāsti puṇyasyāgama iti.

tatra caturthaḥ pravādī samyagdṛṣṭiko bhavati, sa tṛtīyapravādinaṃ pratyācaṣṭe. sa evaṃvādī evaṃdṛṣṭirbhavati—kurvataḥ kārayataśchindataśchedayataḥ pacataḥ pācayataḥ śocataḥ śocayataḥ klamayato hanato hrāsayata urastāḍanaṃ kurvatastaptasya krandato bālasya prāṇinamatipātayato'dattamādadato'brahmacaryaṃ carato mṛṣā bhāṣamāṇasya madyam pibataḥ sandhiṃ chindato grāmavighātaṃ kurvato nagaravighātaṃ kurvato rāṣṭravighātaṃ kurvataḥ evaṃ kurvataḥ kṛtaṃ bhavati pāpam. kṣuradhāreṇa cakraśastreṇa ya imāṃ pṛthivīm ekaṃ māṃsakhaṇḍam ekaṃ māṃsapuñjaṃ kuryāt, asti tatonidānaṃ pāpam, asti pāpasyāgamaḥ. dakṣiṇaṃ gaṅgākūlaṃ gacchato ghnato ghātayataśchindataśchedayataḥ pacataḥ pācayato'sti tatonidānaṃ pāpam, asti pāpasyāgamaḥ. uttaraṃ gaṅgākūlaṃ gacchato dadataḥ pradadato yajato yājayato mantravādaṃ prayuñjato'sti tatonidānaṃ puṇyam, asti puṇyasyāgamaḥ. dānena damena saṃyamena sucaritena stutyā hitaiṣiṇā priyavādena samalābhenāsti tatonidānaṃ puṇyam, asti puṇyasyāgama iti. śrutvā caitad, bho gautama, tasmin maṇḍape me kāṅkṣotpannā vicikitsotpannā teṣu śramaṇabrāhmaṇeṣu—ko nu khalveṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ satyamāha ko mṛṣeti?

bhagavānavocat—alaṃ te, grāmaṇin, kāṅkṣitum, alaṃ vicikitsitum. tatkasya hetoḥ? kāṅkṣaṇīya eva te sthāne kāṅkṣotpannā vicikitsā. tvaṃ hi, grāmaṇin, apariśuddhajñāno'si, asti vā paraloko nāsti vā paraloka iti. tvaṃ hi, grāmaṇin, apariśuddhajñāno'si, kṛtaṃ karma sāvadyaṃ vāstyanavadyaṃ veti. asti, grāmaṇin, viveko nāma dharmasamādhiḥ. yadi tenātra samādhinā samanvāgato bhavasi, tataḥ smṛtiṃ pratilapsyasa ekāgratāṃ pratilapsyase. evaṃ tvamanena dṛṣṭa eva dharme vicikitsāṃ prahāya vṛddhiṃ virūḍhiṃ vipulatāmāpatsyase.

atha khalu pāṭalyo grāmaṇīrutthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇāmya bhagavantametadavocat—ko nu, bho gautama, viveko nāma dharmasamādhiḥ yena smṛtiṃ pratilapsyāmīkāgratāṃ pratilapsyāmi, evaṃ cāhamanena dṛṣṭa eva dharme vicikitsāṃ prahāya vṛddhiṃ virūḍhiṃ vipulatāmāpatsye?

bhagavānavocat—iha, grāmaṇin, śrutavānāryaśrāvakaḥ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato bhavati, adattādānaṃ mithyācāraṃ mṛṣāvādaṃ yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsate. sa divā karmeṣu kṛṣivāṇijyādiṣu prayuktaḥ, rātrau svasaṃniveśana ekāntaniṣaṇṇaḥ, ardharātraṃ vyativṛtya prabhātāyāṃ rajanyāmevaṃ pratisañcintayati—ahaṃ khalu prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato, yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsita iti. sa evamātmānaṃ daśākuśalānkarmapathānprahāya daśakuśalānkarmapathānsamādāya vartamānaṃ samanupaśyati. tasyaivamātmānaṃ samanupaśyataḥ prāmodyamutpadyate, pramuditasyotpadyate prītiḥ, prītamanasaḥ kāyaḥ praśrabhyate, praśrabdhakāyaḥ sukhaṃ vedayate, sukhitasya cittaṃ samādhīyate. sa evaṃ samāhitacitto maitrīsahagatena cetasaikāṃ diśamadhimucya viharati, tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm. iti tiryagūrdhvamadhaḥ samantaṃ sarvato maitrīsahagatena cetasāvaireṇāsapatnenāvyāpādenāraṇena vipulena mahadgatenāpramāṇena subhāvitenāśeṣaṃ lokaṃ spharitvādhimucya viharati. sa evaṃ pratisañcintayati—yadi te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—nāsti dattaṃ nāstīṣṭaṃ yāvat svayamabhijñāya sākṣātkṛtyopasampadya pravedayantīti. yadi teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ tadbhūtaṃ bhāṣitaṃ, tathāpyahaṃ bhaye cābhaye ca sarveṣāṃ prāṇabhūtānāṃ maitrīṃ bhāvayāmi, na kenacitsārdhaṃ vigṛhyāvaireṇāvyāpādena pramudito viharāmi. ahamapīdānīmanuttaraṃ manuṣyadharmāduttari viśeṣamadhigamya sukhaṃ viharāmi, yadidaṃ viveko nāma dharmasamādhiḥ. sa teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ bhāṣitaṃ naivābhinandati na pratikrośati. anabhinandannapratikrośannādhyātmameva śāntiṃ pratilabhate. ayaṃ sa, grāmaṇin, viveko nāma dharmasamādhiḥ yena smṛtiṃ pratilapsyasa ekāgratāṃ pratilapsyase. evaṃ tvamanena dṛṣṭa eva dharme vicikitsāṃ prahāya vṛddhiṃ virūḍhiṃ vipulatāmāpatsyase.

punaraparaṃ, grāmaṇin, śrutavānāryaśrāvakaḥ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato bhavati, adattādānaṃ mithyācāraṃ mṛṣāvādaṃ yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsate. sa divā karmeṣu kṛṣivāṇijyādiṣu prayuktaḥ, rātrau svasaṃniveśana ekāntaniṣaṇṇaḥ, ardharātraṃ vyativṛtya prabhātāyāṃ rajanyāmevaṃ pratisañcintayati—ahaṃ khalu prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato, yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsita iti. sa evamātmānaṃ daśākuśalānkarmapathānprahāya daśakuśalānkarmapathānsamādāya vartamānaṃ samanupaśyati. tasyaivamātmānaṃ samanupaśyataḥ prāmodyamutpadyate, pramuditasyotpadyate prītiḥ, prītamanasaḥ kāyaḥ praśrabhyate, praśrabdhakāyaḥ sukhaṃ vedayate, sukhitasya cittaṃ samādhīyate. sa evaṃ samāhitacittaḥ karuṇāsahagatena cetasaikāṃ diśamadhimucya viharati, tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm. iti tiryagūrdhvamadhaḥ samantaṃ sarvato karuṇāsahagatena cetasāvaireṇāsapatnenāvyāpādenāraṇena vipulena mahadgatenāpramāṇena subhāvitenāśeṣaṃ lokaṃ spharitvādhimucya viharati. sa evaṃ pratisañcintayati—yadi te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—asti dattam, astīṣṭam yāvat svayamabhijñāya sākṣātkṛtyopasampadya pravedayantīti. yadi teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ tadbhūtaṃ bhāṣitaṃ, tathāpyahaṃ bhaye cābhaye ca sarveṣāṃ prāṇabhūtānāṃ karuṇāṃ bhāvayāmi, na kenacitsārdhaṃ vigṛhyāvaireṇāvyāpādena pramudito viharāmi. ahamapīdānīmanuttaraṃ manuṣyadharmāduttari viśeṣamadhigamya sukhaṃ viharāmi, yadidaṃ viveko nāma dharmasamādhiḥ. sa teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ bhāṣitaṃ naivābhinandati na pratikrośati. anabhinandannapratikrośannādhyātmameva śāntiṃ pratilabhate. ayaṃ sa, grāmaṇin, viveko nāma dharmasamādhiḥ yena smṛtiṃ pratilapsyasa ekāgratāṃ pratilapsyase. evaṃ tvamanena dṛṣṭa eva dharme vicikitsāṃ prahāya vṛddhiṃ virūḍhiṃ vipulatāmāpatsyase.

punaraparaṃ, grāmaṇin, śrutavānāryaśrāvakaḥ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato bhavati, adattādānaṃ mithyācāraṃ mṛṣāvādaṃ yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsate. sa divā karmeṣu kṛṣivāṇijyādiṣu prayuktaḥ, rātrau svasaṃniveśana ekāntaniṣaṇṇaḥ, ardharātraṃ vyativṛtya prabhātāyāṃ rajanyāmevaṃ pratisañcintayati—ahaṃ khalu prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato, yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsita iti. sa evamātmānaṃ daśākuśalānkarmapathānprahāya daśakuśalānkarmapathānsamādāya vartamānaṃ samanupaśyati. tasyaivamātmānaṃ samanupaśyataḥ prāmodyamutpadyate, pramuditasyotpadyate prītiḥ, prītamanasaḥ kāyaḥ praśrabhyate, praśrabdhakāyaḥ sukhaṃ vedayate, sukhitasya cittaṃ samādhīyate. sa evaṃ samāhitacitto muditāsahagatena cetasaikāṃ diśamadhimucya viharati, tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm. iti tiryagūrdhvamadhaḥ samantaṃ sarvato muditāsahagatena cetasāvaireṇāsapatnenāvyāpādenāraṇena vipulena mahadgatenāpramāṇena subhāvitenāśeṣaṃ lokaṃ spharitvādhimucya viharati. sa evaṃ pratisañcintayati—yadi te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—kurvataḥ kārayataḥ yāvat nāsti puṇyasyāgama iti. yadi teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ tadbhūtaṃ bhāṣitaṃ, tathāpyahaṃ bhaye cābhaye ca sarveṣāṃ prāṇabhūtānāṃ muditāṃ bhāvayāmi, na kenacitsārdhaṃ vigṛhyāvaireṇāvyāpādena pramudito viharāmi. ahamapīdānīmanuttaraṃ manuṣyadharmāduttari viśeṣamadhigamya sukhaṃ viharāmi, yadidaṃ viveko nāma dharmasamādhiḥ. sa teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ bhāṣitaṃ naivābhinandati na pratikrośati. anabhinandannapratikrośannādhyātmameva śāntiṃ pratilabhate. ayaṃ sa, grāmaṇin, viveko nāma dharmasamādhiḥ yena smṛtiṃ pratilapsyasa ekāgratāṃ pratilapsyase. evaṃ tvamanena dṛṣṭa eva dharme vicikitsāṃ prahāya vṛddhiṃ virūḍhiṃ vipulatāmāpatsyase. punaraparaṃ, grāmaṇin, śrutavānāryaśrāvakaḥ prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato bhavati, adattādānaṃ mithyācāraṃ mṛṣāvādaṃ yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsate. sa divā karmeṣu kṛṣivāṇijyādiṣu prayuktaḥ, rātrau svasaṃniveśana ekāntaniṣaṇṇaḥ, ardharātraṃ vyativṛtya prabhātāyāṃ rajanyāmevaṃ pratisañcintayati—ahaṃ khalu prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato, yāvanmithyādṛṣṭiṃ prahāya samyagdṛṣṭimupāsita iti. sa evamātmānaṃ daśākuśalānkarmapathānprahāya daśakuśalānkarmapathānsamādāya vartamānaṃ samanupaśyati. tasyaivamātmānaṃ samanupaśyataḥ prāmodyamutpadyate, pramuditasyotpadyate prītiḥ, prītamanasaḥ kāyaḥ praśrabhyate, praśrabdhakāyaḥ sukhaṃ vedayate, sukhitasya cittaṃ samādhīyate. sa evaṃ samāhitacitta upekṣāsahagatena cetasaikāṃ diśamadhimucya viharati, tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm. iti tiryagūrdhvamadhaḥ samantaṃ sarvato upekṣāsahagatena cetasāvaireṇāsapatnenāvyāpādenāraṇena vipulena mahadgatenāpramāṇena subhāvitenāśeṣaṃ lokaṃ spharitvādhimucya viharati. sa evaṃ pratisañcintayati—yadi te śramaṇabrāhmaṇā evaṃvādina evaṃdṛṣṭayaḥ—kurvataḥ kārayataḥ yāvat asti puṇyasyāgama iti. yadi teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ tadbhūtaṃ bhāṣitaṃ, tathāpyahaṃ bhaye cābhaye ca sarveṣāṃ prāṇabhūtānāmupekṣāṃ bhāvayāmi, na kenacitsārdhaṃ vigṛhyāvaireṇāvyāpādena pramudito viharāmi. ahamapīdānīmanuttaraṃ manuṣyadharmāduttari viśeṣamadhigamya sukhaṃ viharāmi, yadidaṃ viveko nāma dharmasamādhiḥ. sa teṣāṃ śramaṇabrāhmaṇānāṃ bhāṣitaṃ naivābhinandati na pratikrośati.

anabhinandannapratikrośannādhyātmameva śāntiṃ pratilabhate. ayaṃ sa, grāmaṇin, viveko nāma dharmasamādhiḥ yena smṛtiṃ pratilapsyasa ekāgratāṃ pratilapsyase. evaṃ tvamanena dṛṣṭa eva dharme vicikitsāṃ prahāya vṛddhiṃ virūḍhiṃ vipulatāmāpatsyase. tasminkhalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe pāṭalyasya grāmaṇervirajaṃ vītamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurutpannam. atha khalu pāṭalyo grāmaṇīrdṛṣṭadharmā prāptadharmā viditadharmā paryogāḍhadharmā tīrṇakāṅkṣo vigatakathaṃkatho vaiśāradyaprāpto'parapratyayaḥ śāstuḥ śāsana utthāyāsanādbhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantametadavocat—bhagavan, ahamadya bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṅghaṃ ca. upāsakaṃ māṃ bhagavāndhārayatvadyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagataṃ prasannamiti.

idamavocadbhagavān. āttamanāḥ pāṭalyo grāmaṇīste ca bhikṣavo bhagavato bhāṣitamabhyanandan.

pāṭalyasūtraṃ daśamaṃ samāptam.

madhyamāgame karmasaṃyuktavargo dvitīyaḥ samāptaḥ.

ma19 
ma 
 ma21
Search
buddhism/ma/ma20.txt · Last modified: 2026/07/25 05:13