You are here: Home » buddhism » mn » mn135
You are not allowed to perform this action
← mn134 
 mn136 →

MN135 kṣudrakarmavibhaṅgasūtram

Summary: In response to the youth Śubha’s inquiry regarding human disparities, the Buddha articulates the specific karmic causes that determine longevity, health, physical appearance, social influence, wealth, caste status, and intelligence. He demonstrates that living beings are the owners and heirs of their volitional deeds (karma), showing how specific ethical actions yield directly corresponding retributive outcomes.

मध्यमनिकाय उपरिपञ्चाशत्पाठे विभङ्गवर्गे क्षुद्रकर्मविभङ्गसूत्रं पञ्चमम्

एवं मया श्रुतम् — एकस्मिन्समये भगवाञ्छ्रावस्त्यां विहरति स्म जेतवनेऽनाथपिण्डदस्यारामे। अथ खलु शुभो माणवस्तौदेयपुत्रो येन भगवांस्तेनोपसमक्रमीत्; उपसंक्रम्य भगवता सार्धं सममोदिष्ट। संमोदनीयां कथां सारणीयां व्यतिसार्यैकान्ते न्यषदत्। एकान्ते निषण्णः खलु शुभो माणवस्तौदेयपुत्रो भगवन्तमेतदवोचत् —

को नु खलु भो गोतम हेतुः कः प्रत्ययो येन मनुष्याणामेव सतां मनुष्यभूतानां दृश्यन्ते हीनप्रणीतताः? दृश्यन्ते हि भो गोतम मनुष्या अल्पायुषो दृश्यन्ते दीर्घायुषो, दृश्यन्ते बह्वाबाधा दृश्यन्तेऽल्पाबाधा, दृश्यन्ते दुर्वर्णा दृश्यन्ते वर्णवन्तो, दृश्यन्तेऽल्पयशस्का दृश्यन्ते महायशस्का, दृश्यन्तेऽल्पभोगा दृश्यन्ते महाभोगा, दृश्यन्ते नीचकुलीना दृश्यन्त उच्चकुलीना, दृश्यन्ते दुष्प्रज्ञा दृश्यन्ते प्रज्ञावन्तः। को नु खलु भो गोतम हेतुः कः प्रत्ययो येन मनुष्याणामेव सतां मनुष्यभूतानां दृश्यन्ते हीनप्रणीतता इति?

कर्मस्वका माणव सत्त्वाः कर्मदायादाः कर्मयोनयः कर्मबन्धवः कर्मप्रतिशरणाः। कर्म सत्त्वान्विभजति यदिदं — हीनप्रणीतताया इति। न खल्वहमस्य भवतो गोतमस्य संक्षिप्तेन भाषितस्य विस्तरेणाविभक्तार्थस्य विस्तरेणार्थमाजानामि। साधु मे भवान्गोतमस्तथा धर्मं देशयतु यथाहमस्य भवतो गोतमस्य संक्षिप्तेन भाषितस्य विस्तरेणाविभक्तार्थस्य विस्तरेणार्थमाजानीयामिति।

तेन हि माणव शृणु, साधु मनसि कुरु, भाषिष्य इति। एवं भो इति खलु शुभो माणवस्तौदेयपुत्रो भगवते प्रत्यश्रौषीत्। भगवानेतदवोचत् —

इह माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा प्राणातिपाती भवति रौद्रो लोहितपाणिर्हतप्रहते निविष्टोऽदयापन्नः प्राणभूतेषु। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायतेऽल्पायुर्भवति। अल्पायुःसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — प्राणातिपाती भवति रौद्रो लोहितपाणिर्हतप्रहते निविष्टोऽदयापन्नः प्राणभूतेषु।

इह पुनर्माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात्प्रतिविरतो भवति निहितदण्डो निहितशस्त्रो, लज्जी दयापन्नः सर्वप्राणभूतहितानुकम्पी विहरति। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते दीर्घायुर्भवति। दीर्घायुःसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — प्राणातिपातं प्रहाय प्राणातिपातात्प्रतिविरतो भवति निहितदण्डो निहितशस्त्रो, लज्जी दयापन्नः सर्वप्राणभूतहितानुकम्पी विहरति।

इह माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा सत्त्वानां विहिंसकजातीयो भवति पाणिना वा लोष्टेन वा दण्डेन वा शस्त्रेण वा। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते बह्वाबाधो भवति। बह्वाबाधसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — सत्त्वानां विहिंसकजातीयो भवति पाणिना वा लोष्टेन वा दण्डेन वा शस्त्रेण वा।

इह पुनर्माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा सत्त्वानामविहिंसकजातीयो भवति पाणिना वा लोष्टेन वा दण्डेन वा शस्त्रेण वा। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायतेऽल्पाबाधो भवति। अल्पाबाधसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — सत्त्वानामविहिंसकजातीयो भवति पाणिना वा लोष्टेन वा दण्डेन वा शस्त्रेण वा।

इह माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा क्रोधनो भवत्युपायासबहुलः। अल्पमप्युक्तः सन्नभिषज्यते कुप्यति व्यापद्यते प्रतिष्ठीयते कोपं च द्वेषं चाप्रत्ययं च प्रादुष्करोति। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते दुर्वर्णो भवति। दुर्वर्णसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — क्रोधनो भवत्युपायासबहुलो,ऽल्पमप्युक्तः सन्नभिषज्यते कुप्यति व्यापद्यते प्रतिष्ठीयते कोपं च द्वेषं चाप्रत्ययं च प्रादुष्करोति।

इह पुनर्माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वाक्रोधनो भवत्यनुपायासबहुलो, बह्वप्युक्तः सन्नाभिषज्यते न कुप्यति न व्यापद्यते न प्रतिष्ठीयते न कोपं च द्वेषं चाप्रत्ययं च प्रादुष्करोति। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते प्रासादिको भवति। प्रासादिकसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — अक्रोधनो भवत्यनुपायासबहुलो, बह्वप्युक्तः सन्नाभिषज्यते न कुप्यति न व्यापद्यते न प्रतिष्ठीयते न कोपं च द्वेषं चाप्रत्ययं च प्रादुष्करोति।

इह माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वेर्ष्यामनस्को भवति, परलाभसत्कारगुरुकारमाननवन्दनपूजनास्वीर्ष्यत्युपदुष्यतीर्ष्यां बध्नाति। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायतेऽल्पयशस्को भवति। अल्पयशस्कसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — ईर्ष्यामनस्को भवति, परलाभसत्कारगुरुकारमाननवन्दनपूजनास्वीर्ष्यत्युपदुष्यतीर्ष्यां बध्नाति।

इह पुनर्माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वानीर्ष्यामनस्को भवति, परलाभसत्कारगुरुकारमाननवन्दनपूजनासु नेर्ष्यति नोपदुष्यति नेर्ष्यां बध्नाति। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते महायशस्को भवति। महायशस्कसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — अनीर्ष्यामनस्को भवति, परलाभसत्कारगुरुकारमाननवन्दनपूजनासु नेर्ष्यति नोपदुष्यति नेर्ष्यां बध्नाति।

इह माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा न दाता भवति श्रमणाय वा ब्राह्मणाय वान्नं पानं वस्त्रं यानं मालागन्धविलेपनं शय्यावसथप्रदीपेयम्। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायतेऽल्पभोगो भवति। अल्पभोगसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — न दाता भवति श्रमणाय वा ब्राह्मणाय वान्नं पानं वस्त्रं यानं मालागन्धविलेपनं शय्यावसथप्रदीपेयम्।

इह पुनर्माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा दाता भवति श्रमणाय वा ब्राह्मणाय वान्नं पानं वस्त्रं यानं मालागन्धविलेपनं शय्यावसथप्रदीपेयम्। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते महाभोगो भवति। महाभोगसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — दाता भवति श्रमणाय वा ब्राह्मणाय वान्नं पानं वस्त्रं यानं मालागन्धविलेपनं शय्यावसथप्रदीपेयम्।

इह माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा स्तब्धो भवत्यतिमानी — अभिवादयितव्यं नाभिवादयति, प्रत्युत्थातव्यं न प्रत्युत्तिष्ठत्यासनार्हाय नासनं ददाति, मार्गार्हाय न मार्गं ददाति, सत्कर्तव्यं न सत्करोति, गुरुकर्तव्यं न गुरुकरोति, मानयितव्यं न मानयति, पूजयितव्यं न पूजयति। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते नीचकुलीनो भवति। नीचकुलीनसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — स्तब्धो भवत्यतिमान्यभिवादयितव्यं नाभिवादयति, प्रत्युत्थातव्यं न प्रत्युत्तिष्ठत्यासनार्हाय नासनं ददाति, मार्गार्हाय न मार्गं ददाति, सत्कर्तव्यं न सत्करोति, गुरुकर्तव्यं न गुरुकरोति, मानयितव्यं न मानयति, पूजयितव्यं न पूजयति।

इह पुनर्माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वास्तब्धो भवत्यनतिमानी — अभिवादयितव्यमभिवादयति, प्रत्युत्थातव्यं प्रत्युत्तिष्ठत्यासनार्हायासनं ददाति, मार्गार्हाय मार्गं ददाति, सत्कर्तव्यं सत्करोति, गुरुकर्तव्यं गुरुकरोति, मानयितव्यं मानयति, पूजयितव्यं पूजयति। स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायत उच्चकुलीनो भवति। उच्चकुलीनसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — अस्तब्धो भवत्यनतिमान्यभिवादयितव्यमभिवादयति, प्रत्युत्थातव्यं प्रत्युत्तिष्ठत्यासनार्हायासनं ददाति, मार्गार्हाय मार्गं ददाति, सत्कर्तव्यं सत्करोति, गुरुकर्तव्यं गुरुकरोति, मानयितव्यं मानयति, पूजयितव्यं पूजयति।

इह माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा श्रमणं वा ब्राह्मणं वोपसंक्रम्य न परिप्रष्टा भवति — किं भदन्त कुशलं किमकुशलं, किं सावद्यं किमनवद्यं, किं सेवितव्यं किं न सेवितव्यं, किं मे क्रियमाणं दीर्घरात्रमहिताय दुःखाय भवति, किं वा पुनर्मे क्रियमाणं दीर्घरात्रं हिताय सुखाय भवतीति? स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणादपायं दुर्गतिं विनिपातं निरयमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते दुष्प्रज्ञो भवति। दुष्प्रज्ञसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — श्रमणं वा ब्राह्मणं वोपसंक्रम्य न परिप्रष्टा भवति — किं भदन्त कुशलं किमकुशलं, किं सावद्यं किमनवद्यं, किं सेवितव्यं किं न सेवितव्यं, किं मे क्रियमाणं दीर्घरात्रमहिताय दुःखाय भवति, किं वा पुनर्मे क्रियमाणं दीर्घरात्रं हिताय सुखाय भवतीति?

इह पुनर्माणव कश्चित्स्त्री वा पुरुषो वा श्रमणं वा ब्राह्मणं वोपसंक्रम्य परिप्रष्टा भवति — किं भदन्त कुशलं किमकुशलं, किं सावद्यं किमनवद्यं, किं सेवितव्यं किं न सेवितव्यं, किं मे क्रियमाणं दीर्घरात्रमहिताय दुःखाय भवति, किं वा पुनर्मे क्रियमाणं दीर्घरात्रं हिताय सुखाय भवतीति? स तेन कर्मणैवं समाप्तेनैवं समात्तेन कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते। नो चेत्कायस्य भेदात्परं मरणात्सुगतिं स्वर्गं लोकमुपपद्यते, यदि मनुष्यत्वमागच्छति यत्र यत्र प्रत्याजायते महाप्रज्ञो भवति। महाप्रज्ञसंवर्तनिकैषा माणव प्रतिपद्यदिदं — श्रमणं वा ब्राह्मणं वोपसंक्रम्य परिप्रष्टा भवति — किं भदन्त कुशलं किमकुशलं, किं सावद्यं किमनवद्यं, किं सेवितव्यं किं न सेवितव्यं, किं मे क्रियमाणं दीर्घरात्रमहिताय दुःखाय भवति, किं वा पुनर्मे क्रियमाणं दीर्घरात्रं हिताय सुखाय भवतीति?

इति खलु माणवाल्पायुःसंवर्तनिका प्रतिपदल्पायुष्ट्वमुपनयति, दीर्घायुःसंवर्तनिका प्रतिपद्दीर्घायुष्ट्वमुपनयति — बह्वाबाधसंवर्तनिका प्रतिपद्बह्वाबाधत्वमुपनयत्यल्पाबाधसंवर्तनिका प्रतिपदल्पाबाधत्वमुपनयति — दुर्वर्णसंवर्तनिका प्रतिपद्दुर्वर्णत्वमुपनयति, प्रासादिकसंवर्तनिका प्रतिपत्प्रासादिकत्वमुपनयति — अल्पयशस्कसंवर्तनिका प्रतिपदल्पयशस्कत्वमुपनयति, महायशस्कसंवर्तनिका प्रतिपन्महायशस्कत्वमुपनयति — अल्पभोगसंवर्तनिका प्रतिपदल्पभोगत्वमुपनयति, महाभोगसंवर्तनिका प्रतिपन्महाभोगत्वमुपनयति — नीचकुलीनसंवर्तनिका प्रतिपन्नीचकुलीनत्वमुपनयत्युच्चकुलीनसंवर्तनिका प्रतिपदुच्चकुलीनत्वमुपनयति — दुष्प्रज्ञसंवर्तनिका प्रतिपद्दुष्प्रज्ञत्वमुपनयति, महाप्रज्ञसंवर्तनिका प्रतिपन्महाप्रज्ञत्वमुपनयति। कर्मस्वका माणव सत्त्वाः कर्मदायादाः कर्मयोनयः कर्मबन्धवः कर्मप्रतिशरणाः। कर्म सत्त्वान्विभजति यदिदं — हीनप्रणीतताया इति।

एवमुक्ते शुभो माणवस्तौदेयपुत्रो भगवन्तमेतदवोचत् — अभिक्रान्तं भो गोतमाभिक्रान्तं भो गोतम! तद्यथापि भो गोतम निष्कुब्जितं वोत्कुब्जयेत्, प्रतिच्छन्नं वा विवृणुयान्मूढाय वा मार्गमाचक्षीतान्धकारे वा तैलप्रद्योतं धारयेत् — चक्षुष्मन्तो रूपाणि द्रक्ष्यन्तीति — एवमेव भवता गोतमेनानेकपर्यायेण धर्मः प्रकाशितः। एषोऽहं भवन्तं गोतमं शरणं गच्छामि धर्मं च भिक्षुसंघं च। उपासकं मां भवान्गोतमो धारयत्वद्यप्रभृति प्राणोपेतं शरणं गतमिति।

क्षुद्रकर्मविभङ्गसूत्रं निष्ठितं पञ्चमम्।

—

madhyamanikāya uparipañcāśatpāṭhe vibhaṅgavarge kṣudrakarmavibhaṅgasūtraṃ pañcamam

evaṃ mayā śrutam — ekasminsamaye bhagavāñchrāvastyāṃ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme. atha khalu śubho māṇavastaudeyaputro yena bhagavāṃstenopasamakramīt; upasaṃkramya bhagavatā sārdhaṃ samamodiṣṭa. saṃmodanīyāṃ kathāṃ sāraṇīyāṃ vyatisāryaikānte nyaṣadat. ekānte niṣaṇṇaḥ khalu śubho māṇavastaudeyaputro bhagavantametadavocat —

ko nu khalu bho gotama hetuḥ kaḥ pratyayo yena manuṣyāṇāmeva satāṃ manuṣyabhūtānāṃ dṛśyante hīnapraṇītatāḥ? dṛśyante hi bho gotama manuṣyā alpāyuṣo dṛśyante dīrghāyuṣo, dṛśyante bahvābādhā dṛśyante'lpābādhā, dṛśyante durvarṇā dṛśyante varṇavanto, dṛśyante'lpayaśaskā dṛśyante mahāyaśaskā, dṛśyante'lpabhogā dṛśyante mahābhogā, dṛśyante nīcakulīnā dṛśyanta uccakulīnā, dṛśyante duṣprajñā dṛśyante prajñāvantaḥ. ko nu khalu bho gotama hetuḥ kaḥ pratyayo yena manuṣyāṇāmeva satāṃ manuṣyabhūtānāṃ dṛśyante hīnapraṇītatā iti?

karmasvakā māṇava sattvāḥ karmadāyādāḥ karmayonayaḥ karmabandhavaḥ karmapratiśaraṇāḥ. karma sattvānvibhajati yadidaṃ — hīnapraṇītatāyā iti. na khalvahamasya bhavato gotamasya saṃkṣiptena bhāṣitasya vistareṇāvibhaktārthasya vistareṇārthamājānāmi. sādhu me bhavāngotamastathā dharmaṃ deśayatu yathāhamasya bhavato gotamasya saṃkṣiptena bhāṣitasya vistareṇāvibhaktārthasya vistareṇārthamājānīyāmiti.

tena hi māṇava śṛṇu, sādhu manasi kuru, bhāṣiṣya iti. evaṃ bho iti khalu śubho māṇavastaudeyaputro bhagavate pratyaśrauṣīt. bhagavānetadavocat —

iha māṇava kaścitstrī vā puruṣo vā prāṇātipātī bhavati raudro lohitapāṇirhataprahate niviṣṭo'dayāpannaḥ prāṇabhūteṣu. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate'lpāyurbhavati. alpāyuḥsaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — prāṇātipātī bhavati raudro lohitapāṇirhataprahate niviṣṭo'dayāpannaḥ prāṇabhūteṣu.

iha punarmāṇava kaścitstrī vā puruṣo vā prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato bhavati nihitadaṇḍo nihitaśastro, lajjī dayāpannaḥ sarvaprāṇabhūtahitānukampī viharati. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate dīrghāyurbhavati. dīrghāyuḥsaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — prāṇātipātaṃ prahāya prāṇātipātātprativirato bhavati nihitadaṇḍo nihitaśastro, lajjī dayāpannaḥ sarvaprāṇabhūtahitānukampī viharati.

iha māṇava kaścitstrī vā puruṣo vā sattvānāṃ vihiṃsakajātīyo bhavati pāṇinā vā loṣṭena vā daṇḍena vā śastreṇa vā. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate bahvābādho bhavati. bahvābādhasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — sattvānāṃ vihiṃsakajātīyo bhavati pāṇinā vā loṣṭena vā daṇḍena vā śastreṇa vā.

iha punarmāṇava kaścitstrī vā puruṣo vā sattvānāmavihiṃsakajātīyo bhavati pāṇinā vā loṣṭena vā daṇḍena vā śastreṇa vā. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate'lpābādho bhavati. alpābādhasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — sattvānāmavihiṃsakajātīyo bhavati pāṇinā vā loṣṭena vā daṇḍena vā śastreṇa vā.

iha māṇava kaścitstrī vā puruṣo vā krodhano bhavatyupāyāsabahulaḥ. alpamapyuktaḥ sannabhiṣajyate kupyati vyāpadyate pratiṣṭhīyate kopaṃ ca dveṣaṃ cāpratyayaṃ ca prāduṣkaroti. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate durvarṇo bhavati. durvarṇasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — krodhano bhavatyupāyāsabahulo,'lpamapyuktaḥ sannabhiṣajyate kupyati vyāpadyate pratiṣṭhīyate kopaṃ ca dveṣaṃ cāpratyayaṃ ca prāduṣkaroti.

iha punarmāṇava kaścitstrī vā puruṣo vākrodhano bhavatyanupāyāsabahulo, bahvapyuktaḥ sannābhiṣajyate na kupyati na vyāpadyate na pratiṣṭhīyate na kopaṃ ca dveṣaṃ cāpratyayaṃ ca prāduṣkaroti. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate prāsādiko bhavati. prāsādikasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — akrodhano bhavatyanupāyāsabahulo, bahvapyuktaḥ sannābhiṣajyate na kupyati na vyāpadyate na pratiṣṭhīyate na kopaṃ ca dveṣaṃ cāpratyayaṃ ca prāduṣkaroti.

iha māṇava kaścitstrī vā puruṣo verṣyāmanasko bhavati, paralābhasatkāragurukāramānanavandanapūjanāsvīrṣyatyupaduṣyatīrṣyāṃ badhnāti. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate'lpayaśasko bhavati. alpayaśaskasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — īrṣyāmanasko bhavati, paralābhasatkāragurukāramānanavandanapūjanāsvīrṣyatyupaduṣyatīrṣyāṃ badhnāti.

iha punarmāṇava kaścitstrī vā puruṣo vānīrṣyāmanasko bhavati, paralābhasatkāragurukāramānanavandanapūjanāsu nerṣyati nopaduṣyati nerṣyāṃ badhnāti. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate mahāyaśasko bhavati. mahāyaśaskasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — anīrṣyāmanasko bhavati, paralābhasatkāragurukāramānanavandanapūjanāsu nerṣyati nopaduṣyati nerṣyāṃ badhnāti.

iha māṇava kaścitstrī vā puruṣo vā na dātā bhavati śramaṇāya vā brāhmaṇāya vānnaṃ pānaṃ vastraṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ śayyāvasathapradīpeyam. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate'lpabhogo bhavati. alpabhogasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — na dātā bhavati śramaṇāya vā brāhmaṇāya vānnaṃ pānaṃ vastraṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ śayyāvasathapradīpeyam.

iha punarmāṇava kaścitstrī vā puruṣo vā dātā bhavati śramaṇāya vā brāhmaṇāya vānnaṃ pānaṃ vastraṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ śayyāvasathapradīpeyam. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate mahābhogo bhavati. mahābhogasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — dātā bhavati śramaṇāya vā brāhmaṇāya vānnaṃ pānaṃ vastraṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ śayyāvasathapradīpeyam.

iha māṇava kaścitstrī vā puruṣo vā stabdho bhavatyatimānī — abhivādayitavyaṃ nābhivādayati, pratyutthātavyaṃ na pratyuttiṣṭhatyāsanārhāya nāsanaṃ dadāti, mārgārhāya na mārgaṃ dadāti, satkartavyaṃ na satkaroti, gurukartavyaṃ na gurukaroti, mānayitavyaṃ na mānayati, pūjayitavyaṃ na pūjayati. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate nīcakulīno bhavati. nīcakulīnasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — stabdho bhavatyatimānyabhivādayitavyaṃ nābhivādayati, pratyutthātavyaṃ na pratyuttiṣṭhatyāsanārhāya nāsanaṃ dadāti, mārgārhāya na mārgaṃ dadāti, satkartavyaṃ na satkaroti, gurukartavyaṃ na gurukaroti, mānayitavyaṃ na mānayati, pūjayitavyaṃ na pūjayati.

iha punarmāṇava kaścitstrī vā puruṣo vāstabdho bhavatyanatimānī — abhivādayitavyamabhivādayati, pratyutthātavyaṃ pratyuttiṣṭhatyāsanārhāyāsanaṃ dadāti, mārgārhāya mārgaṃ dadāti, satkartavyaṃ satkaroti, gurukartavyaṃ gurukaroti, mānayitavyaṃ mānayati, pūjayitavyaṃ pūjayati. sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyata uccakulīno bhavati. uccakulīnasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — astabdho bhavatyanatimānyabhivādayitavyamabhivādayati, pratyutthātavyaṃ pratyuttiṣṭhatyāsanārhāyāsanaṃ dadāti, mārgārhāya mārgaṃ dadāti, satkartavyaṃ satkaroti, gurukartavyaṃ gurukaroti, mānayitavyaṃ mānayati, pūjayitavyaṃ pūjayati.

iha māṇava kaścitstrī vā puruṣo vā śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vopasaṃkramya na paripraṣṭā bhavati — kiṃ bhadanta kuśalaṃ kimakuśalaṃ, kiṃ sāvadyaṃ kimanavadyaṃ, kiṃ sevitavyaṃ kiṃ na sevitavyaṃ, kiṃ me kriyamāṇaṃ dīrgharātramahitāya duḥkhāya bhavati, kiṃ vā punarme kriyamāṇaṃ dīrgharātraṃ hitāya sukhāya bhavatīti? sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ nirayamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate duṣprajño bhavati. duṣprajñasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vopasaṃkramya na paripraṣṭā bhavati — kiṃ bhadanta kuśalaṃ kimakuśalaṃ, kiṃ sāvadyaṃ kimanavadyaṃ, kiṃ sevitavyaṃ kiṃ na sevitavyaṃ, kiṃ me kriyamāṇaṃ dīrgharātramahitāya duḥkhāya bhavati, kiṃ vā punarme kriyamāṇaṃ dīrgharātraṃ hitāya sukhāya bhavatīti?

iha punarmāṇava kaścitstrī vā puruṣo vā śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vopasaṃkramya paripraṣṭā bhavati — kiṃ bhadanta kuśalaṃ kimakuśalaṃ, kiṃ sāvadyaṃ kimanavadyaṃ, kiṃ sevitavyaṃ kiṃ na sevitavyaṃ, kiṃ me kriyamāṇaṃ dīrgharātramahitāya duḥkhāya bhavati, kiṃ vā punarme kriyamāṇaṃ dīrgharātraṃ hitāya sukhāya bhavatīti? sa tena karmaṇaivaṃ samāptenaivaṃ samāttena kāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate. no cetkāyasya bhedātparaṃ maraṇātsugatiṃ svargaṃ lokamupapadyate, yadi manuṣyatvamāgacchati yatra yatra pratyājāyate mahāprajño bhavati. mahāprajñasaṃvartanikaiṣā māṇava pratipadyadidaṃ — śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vopasaṃkramya paripraṣṭā bhavati — kiṃ bhadanta kuśalaṃ kimakuśalaṃ, kiṃ sāvadyaṃ kimanavadyaṃ, kiṃ sevitavyaṃ kiṃ na sevitavyaṃ, kiṃ me kriyamāṇaṃ dīrgharātramahitāya duḥkhāya bhavati, kiṃ vā punarme kriyamāṇaṃ dīrgharātraṃ hitāya sukhāya bhavatīti?

iti khalu māṇavālpāyuḥsaṃvartanikā pratipadalpāyuṣṭvamupanayati, dīrghāyuḥsaṃvartanikā pratipaddīrghāyuṣṭvamupanayati — bahvābādhasaṃvartanikā pratipadbahvābādhatvamupanayatyalpābādhasaṃvartanikā pratipadalpābādhatvamupanayati — durvarṇasaṃvartanikā pratipaddurvarṇatvamupanayati, prāsādikasaṃvartanikā pratipatprāsādikatvamupanayati — alpayaśaskasaṃvartanikā pratipadalpayaśaskatvamupanayati, mahāyaśaskasaṃvartanikā pratipanmahāyaśaskatvamupanayati — alpabhogasaṃvartanikā pratipadalpabhogatvamupanayati, mahābhogasaṃvartanikā pratipanmahābhogatvamupanayati — nīcakulīnasaṃvartanikā pratipannīcakulīnatvamupanayatyuccakulīnasaṃvartanikā pratipaduccakulīnatvamupanayati — duṣprajñasaṃvartanikā pratipadduṣprajñatvamupanayati, mahāprajñasaṃvartanikā pratipanmahāprajñatvamupanayati. karmasvakā māṇava sattvāḥ karmadāyādāḥ karmayonayaḥ karmabandhavaḥ karmapratiśaraṇāḥ. karma sattvānvibhajati yadidaṃ — hīnapraṇītatāyā iti.

evamukte śubho māṇavastaudeyaputro bhagavantametadavocat — abhikrāntaṃ bho gotamābhikrāntaṃ bho gotama! tadyathāpi bho gotama niṣkubjitaṃ votkubjayet, praticchannaṃ vā vivṛṇuyānmūḍhāya vā mārgamācakṣītāndhakāre vā tailapradyotaṃ dhārayet — cakṣuṣmanto rūpāṇi drakṣyantīti — evameva bhavatā gotamenānekaparyāyeṇa dharmaḥ prakāśitaḥ. eṣo'haṃ bhavantaṃ gotamaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca. upāsakaṃ māṃ bhavāngotamo dhārayatvadyaprabhṛti prāṇopetaṃ śaraṇaṃ gatamiti.

kṣudrakarmavibhaṅgasūtraṃ niṣṭhitaṃ pañcamam.

← mn134 
mn 
 mn136 →
Search
buddhism/mn/mn135.txt · Last modified: 2026/11/13 19:51