You are here: Home » buddhism » mn » mn16
mn15 
 mn17

This is a Buddhist Hybrid Sanskrit translation of https://suttacentral.net/mn16/pli/ms


Madhyama Nikāya 16 — cetaḥkhilasūtram — Mental Obstructions

madhyamanikāyaḥ 16 - cetaḥkhilasūtram

evaṃ mayā śrutam — ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane anāthapiṇḍadasya ārāme . tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayata — bhikṣavaḥ iti .

bhadanta iti te bhikṣavaḥ bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ . bhagavān etad avocat —

yasya kasyacit, bhikṣavaḥ, bhikṣoḥ pañca cetaḥkhilāḥ aprahīṇāḥ, pañca cetovinibandhāḥ asamucchinnāḥ, saḥ vata asmin dharmavinaye vṛddhiṃ virūḍhiṃ vaipulyam āpatsyate iti — na etat sthānaṃ vidyate .

katame asya pañca cetaḥkhilāḥ aprahīṇāḥ bhavanti ? iha, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ śāstari kāṅkṣati vicikitsati na adhimucyate na saṃprasīdati . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ śāstari kāṅkṣati vicikitsati na adhimucyate na saṃprasīdati tasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ prathamaḥ cetaḥkhilaḥ aprahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ dharme kāṅkṣati vicikitsati na adhimucyate na saṃprasīdati … evam asya ayaṃ dvitīyaḥ cetaḥkhilaḥ aprahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ saṃghe kāṅkṣati vicikitsati na adhimucyate na saṃprasīdati … evam asya ayaṃ tṛtīyaḥ cetaḥkhilaḥ aprahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ śikṣāyāṃ kāṅkṣati vicikitsati na adhimucyate na saṃprasīdati . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ śikṣāyāṃ kāṅkṣati vicikitsati na adhimucyate na saṃprasīdati, tasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ caturthaḥ cetaḥkhilaḥ aprahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ sabrahmacāriṣu kupitaḥ bhavati anāttamanāḥ āhatacittaḥ khīlajātaḥ . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ sabrahmacāriṣu kupitaḥ bhavati anāttamanāḥ āhatacittaḥ khīlajātaḥ, tasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ pañcamaḥ cetaḥkhilaḥ aprahīṇaḥ bhavati . ime asya pañca cetaḥkhilāḥ aprahīṇāḥ bhavanti .

katame asya pañca cetovinibandhāḥ asamucchinnāḥ bhavanti ? iha, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ kāme avītarāgaḥ bhavati avigatacchandaḥ avigatapremā avigatapipāsaḥ avigataparidāhaḥ avigatatṛṣṇaḥ . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ kāme avītarāgaḥ bhavati avigatacchandaḥ avigatapremā avigatapipāsaḥ avigataparidāhaḥ avigatatṛṣṇaḥ, tasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ prathamaḥ cetovinibandhaḥ asamucchinnaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ kāye avītarāgaḥ bhavati … evam asya ayaṃ dvitīyaḥ cetovinibandhaḥ asamucchinnaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ rūpe avītarāgaḥ bhavati … evam asya ayaṃ tṛtīyaḥ cetovinibandhaḥ asamucchinnaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ yāvadartham udarāvadehakaṃ bhuktvā śayyāsukhaṃ pārśvasukhaṃ middhasukham anuyuktaḥ viharati . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ yāvadartham udarāvadehakaṃ bhuktvā śayyāsukhaṃ pārśvasukhaṃ middhasukham anuyuktaḥ viharati, tasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ caturthaḥ cetovinibandhaḥ asamucchinnaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ anyatamaṃ devanikāyaṃ praṇidhāya brahmacaryaṃ carati — anena ahaṃ śīlena vā vratena vā tapasā vā brahmacaryeṇa vā devaḥ vā bhaviṣyāmi devānyatamaḥ vā iti . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ anyatamaṃ devanikāyaṃ praṇidhāya brahmacaryaṃ carati — anena ahaṃ śīlena vā vratena vā tapasā vā brahmacaryeṇa vā devaḥ vā bhaviṣyāmi devānyatamaḥ vā iti, tasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ na namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ pañcamaḥ cetovinibandhaḥ asamucchinnaḥ bhavati . ime asya pañca cetovinibandhāḥ asamucchinnāḥ bhavanti .

yasya kasyacit, bhikṣavaḥ, bhikṣoḥ ime pañca cetaḥkhilāḥ aprahīṇāḥ, ime pañca cetovinibandhāḥ asamucchinnāḥ, saḥ vata asmin dharmavinaye vṛddhiṃ virūḍhiṃ vaipulyam āpatsyate iti — na etat sthānaṃ vidyate .

yasya kasyacit, bhikṣavaḥ, bhikṣoḥ pañca cetaḥkhilāḥ prahīṇāḥ, pañca cetovinibandhāḥ susamucchinnāḥ, saḥ vata asmin dharmavinaye vṛddhiṃ virūḍhiṃ vaipulyam āpatsyate iti — sthānam etad vidyate .

katame asya pañca cetaḥkhilāḥ prahīṇāḥ bhavanti ? iha, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ śāstari na kāṅkṣati na vicikitsati adhimucyate saṃprasīdati . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ śāstari na kāṅkṣati na vicikitsati adhimucyate saṃprasīdati, tasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ prathamaḥ cetaḥkhilaḥ prahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ dharme na kāṅkṣati na vicikitsati adhimucyate saṃprasīdati … evam asya ayaṃ dvitīyaḥ cetaḥkhilaḥ prahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ saṃghe na kāṅkṣati na vicikitsati adhimucyate saṃprasīdati … evam asya ayaṃ tṛtīyaḥ cetaḥkhilaḥ prahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ śikṣāyāṃ na kāṅkṣati na vicikitsati adhimucyate saṃprasīdati … evam asya ayaṃ caturthaḥ cetaḥkhilaḥ prahīṇaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ sabrahmacāriṣu na kupitaḥ bhavati na anāttamanāḥ anāhatacittaḥ akhīlajātaḥ . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ sabrahmacāriṣu na kupitaḥ bhavati na anāttamanāḥ anāhatacittaḥ akhīlajātaḥ, tasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ pañcamaḥ cetaḥkhilaḥ prahīṇaḥ bhavati . ime asya pañca cetaḥkhilāḥ prahīṇāḥ bhavanti .

katame asya pañca cetovinibandhāḥ susamucchinnāḥ bhavanti ? iha, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ kāme vītarāgaḥ bhavati vigatacchandaḥ vigatapremā vigatapipāsaḥ vigataparidāhaḥ vigatatṛṣṇaḥ . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ kāme vītarāgaḥ bhavati vigatacchandaḥ vigatapremā vigatapipāsaḥ vigataparidāhaḥ vigatatṛṣṇaḥ, tasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ prathamaḥ cetovinibandhaḥ susamucchinnaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ kāye vītarāgaḥ bhavati …

rūpe vītarāgaḥ bhavati …

na yāvadartham udarāvadehakaṃ bhuktvā śayyāsukhaṃ pārśvasukhaṃ middhasukham anuyuktaḥ viharati . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ na yāvadartham udarāvadehakaṃ bhuktvā śayyāsukhaṃ pārśvasukhaṃ middhasukham anuyuktaḥ viharati, tasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ caturthaḥ cetovinibandhaḥ susamucchinnaḥ bhavati .

punaḥ ca aparam, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ na anyatamaṃ devanikāyaṃ praṇidhāya brahmacaryaṃ carati — anena ahaṃ śīlena vā vratena vā tapasā vā brahmacaryeṇa vā devaḥ vā bhaviṣyāmi devānyatamaḥ vā iti . yaḥ saḥ, bhikṣavaḥ, bhikṣuḥ na anyatamaṃ devanikāyaṃ praṇidhāya brahmacaryaṃ carati — anena ahaṃ śīlena vā vratena vā tapasā vā brahmacaryeṇa vā devaḥ vā bhaviṣyāmi devānyatamaḥ vā iti, tasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya . yasya cittaṃ namati ātāpāya anuyogāya sātatyāya pradhānāya, evam asya ayaṃ pañcamaḥ cetovinibandhaḥ susamucchinnaḥ bhavati . ime asya pañca cetovinibandhāḥ susamucchinnāḥ bhavanti .

yasya kasyacit, bhikṣavaḥ, bhikṣoḥ ime pañca cetaḥkhilāḥ prahīṇāḥ, ime pañca cetovinibandhāḥ susamucchinnāḥ, saḥ vata asmin dharmavinaye vṛddhiṃ virūḍhiṃ vaipulyam āpatsyate iti — sthānam etad vidyate .

saḥ chandasamādhipradhānasaṃskārasamanvitam ṛddhipādaṃ bhāvayati, vīryasamādhipradhānasaṃskārasamanvitam ṛddhipādaṃ bhāvayati, cittasamādhipradhānasaṃskārasamanvitam ṛddhipādaṃ bhāvayati, mīmāṃsāsamādhipradhānasaṃskārasamanvitam ṛddhipādaṃ bhāvayati, utsāhaḥ eva pañcamaḥ . saḥ khalu saḥ, bhikṣavaḥ, evam utsāhapañcadaśāṅgasamanvitaḥ bhikṣuḥ bhavyaḥ abhinirvedāya, bhavyaḥ saṃbodhāya, bhavyaḥ anuttarasya yogakṣemasya adhigamāya . tadyathā api, bhikṣavaḥ, kukkuṭyāḥ aṇḍāni aṣṭau vā daśa vā dvādaśa vā . tāni syuḥ kukkuṭyā samyag adhiśayitāni samyak parisveditāni samyak paribhāvitāni . yadyapi tasyāḥ kukkuṭyāḥ na evam icchā utpadyeta — aho bata ime kukkuṭapotakāḥ pādayoḥ nakhaśikhābhyām vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakośaṃ pradārya svasti abhinirbhidyeyuḥ iti . atha khalu bhavyāḥ eva te kukkuṭapotakāḥ pādayoḥ nakhaśikhābhyām vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakośaṃ pradārya svasti abhinirbhettum .

evam eva khalu, bhikṣavaḥ, evam utsāhapañcadaśāṅgasamanvitaḥ bhikṣuḥ bhavyaḥ abhinirvedāya, bhavyaḥ saṃbodhāya, bhavyaḥ anuttarasya yogakṣemasya adhigamāya iti .

idam avocat bhagavān . āttamanasaḥ te bhikṣavaḥ bhagavataḥ bhāṣitam abhyanandiṣuḥ .

cetaḥkhilasūtraṃ niṣṭhitaṃ ṣaṣṭham .

mn15 
mn 
 mn17
Search
buddhism/mn/mn16.txt · Last modified: 2026/03/31 14:36