This is a Sanskrit translation of https://suttacentral.net/mn17/pli/ms
Madhyama Nikāya 17 — vanaprasthasūktam — Forested flatland
madhyamanikāyasūktam 17 - vanaprasthasūktam
evam mayā śrutam—ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ vyahārṣīj jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayata— “bhikṣava” iti.
“bhadanta” iti te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ. bhagavān etad avocat—
“vanaprasthaparyāyaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi, tac chṛṇuta, sādhu manasi kuruta, bhāṣiṣye” iti.
“evam bhadanta” iti khalu te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ. bhagavān etad avocat—
“iha bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ vanaprastham upaniśritya viharati. tasya taṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te kṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ vanaprastham upaniśritya viharāmi, tasya ma imaṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te kṛcchreṇa samudāgacchantī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā rātribhāgaṃ vā divasabhāgaṃ vā tasmād vanaprasthāt prakramitavyam, na vastavyam.
iha punar bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ vanaprastham upaniśritya viharati. tasya taṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ vanaprastham upaniśritya viharāmi. tasya ma imaṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchanti. na khalu punar ahaṃ cīvarahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ, na piṇḍapātahetoḥ … (pūrvavat) … na śayanāsanahetoḥ … (pūrvavat) … na glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ. atha ca punar ma imaṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnomī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā saṃkhyāyāpi tasmād vanaprasthāt prakramitavyam, na vastavyam.
iha punar bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ vanaprastham upaniśritya viharati. tasya taṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ, te kṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ vanaprastham upaniśritya viharāmi. tasya ma imaṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te kṛcchreṇa samudāgacchanti. na khalu punar ahaṃ cīvarahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ, na piṇḍapātahetoḥ … (pūrvavat) … na śayanāsanahetoḥ … (pūrvavat) … na glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ. atha ca punar ma imaṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnomī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā saṃkhyāyāpi tasmin vanaprasthe vastavyam, na prakramitavyam.
iha punar bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ vanaprastham upaniśritya viharati. tasya taṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ vanaprastham upaniśritya viharāmi. tasya ma imaṃ vanaprastham upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchantī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā yāvajīvam api tasmin vanaprasthe vastavyam, na prakramitavyam.
iha bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ grāmam upaniśritya viharati … (pūrvavat) … anyataraṃ nigamam upaniśritya viharati … (pūrvavat) … anyataraṃ nagaram upaniśritya viharati … (pūrvavat) … anyataraṃ janapadam upaniśritya viharati … (pūrvavat) … anyataraṃ pudgalam upaniśritya viharati. tasya taṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te kṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ pudgalam upaniśritya viharāmi. tasya ma imaṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te kṛcchreṇa samudāgacchantī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā rātribhāgaṃ vā divasabhāgaṃ vā taṃ pudgalam anāpṛchya prakramitavyam, sa nānubandhitavyaḥ.
iha punar bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ pudgalam upaniśritya viharati. tasya taṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ, te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ pudgalam upaniśritya viharāmi. tasya ma imaṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchanti. na khalu punar ahaṃ cīvarahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ, na piṇḍapātahetoḥ … (pūrvavat) … na śayanāsanahetoḥ … (pūrvavat) … na glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ. atha ca punar ma imaṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir nopatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ na samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravā na parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemaṃ nānuprāpnomī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā saṃkhyāyāpi taṃ pudgalam āpṛchya prakramitavyam, sa nānubandhitavyaḥ.
iha punar bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ pudgalam upaniśritya viharati. tasya taṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te kṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ pudgalam upaniśritya viharāmi. tasya ma imaṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te kṛcchreṇa samudāgacchanti. na khalu punar ahaṃ cīvarahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ, na piṇḍapātahetoḥ … (pūrvavat) … na śayanāsanahetoḥ … (pūrvavat) … na glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārahetor agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ. atha ca punar ma imaṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnomī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā saṃkhyāyāpi sa pudgalo 'nubandhitavyo na prakramitavyam.
iha punar bhikṣavo bhikṣur anyataraṃ pudgalam upaniśritya viharati. tasya taṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnoti. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchanti. tena bhikṣavo bhikṣuṇeti pratisaṃcakṣitavyam— 'ahaṃ khalv imaṃ pudgalam upaniśritya viharāmi. tasya ma imaṃ pudgalam upaniśritya viharato 'nupasthitā caiva smṛtir upatiṣṭhati, asamāhitaṃ ca cittaṃ samādhīyate, aparikṣīṇāścāsravāḥ parikṣayaṃ gacchanti, ananuprāptaṃ cānuttaraṃ yogakṣemam anuprāpnomi. ye ca khalv ime pravrajitena jīvitapariṣkārāḥ samudānetavyāḥ—cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāḥ—te 'lpakṛcchreṇa samudāgacchantī'ti. tena bhikṣavo bhikṣuṇā yāvajīvam api sa pudgalo 'nubandhitavyo na prakramitavyam, api praṇudyamānenāpī”ti.
idam avocat bhagavān. āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandann iti.
vanaprasthasūktam niṣṭhitaṃ saptamam.