You are here: Home » buddhism » mn » mn2
mn1 
 mn3

This is a Sanskrit translation of https://suttacentral.net/mn2/pli/ms


Madhyama Nikāya 2 — sarvāsravasūktam — Stopping all the defilements

evam mayā śrutam—ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ vyahārṣīj jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme. tatra khalu bhagavān bhikṣūn āmantrayata— “bhikṣava” iti.

“bhadanta” iti te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ. bhagavān etad avocat—

“sarvāsravasaṃvaraparyāyaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi. taṃ śṛṇuta, sādhu manasi kuruta, bhāṣiṣya” iti.

“evam bhadanta” iti khalu te bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ. bhagavān etad avocat—

“jānato 'haṃ bhikṣavaḥ paśyata āsravāṇāṃ kṣayaṃ vadāmi, nājānato nāpaśyataḥ. kiṃ ca bhikṣavo jānataḥ kiṃ ca paśyata āsravāṇāṃ kṣayaṃ vadāmi? yoniśaś ca manasikāram ayoniśaś ca manasikāram. ayoniśo bhikṣavo manasikurvato 'nutpannāś caivāsravā utpadyante, utpannāś cāsravāḥ pravardhante; yoniśaś ca khalu bhikṣavo manasikurvato 'nutpannāś caivāsravā notpadyante, utpannāś cāsravāḥ prahīyante.

santi bhikṣava āsravā darśanena prahātavyāḥ, santy āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāḥ, santy āsravāḥ pratisevanayā prahātavyāḥ, santy āsravā adhivāsanayā prahātavyāḥ, santy āsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ, santy āsravā vinodanena prahātavyāḥ, santy āsravā bhāvanayā prahātavyāḥ.

1. darśanaprahātavyāsravāḥ

katame ca bhikṣava āsravā darśanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo 'śrutavān pṛthagjana āryāṇām adarśāvy āryadharmasyākovida āryadharme 'vinītaḥ, satpuruṣāṇām adarśāvī satpuruṣadharmasyākovidaḥ satpuruṣadharme 'vinīto manasikaraṇīyān dharmān na prajānāti, amanasikaraṇīyān dharmān na prajānāti. sa manasikaraṇīyān dharmān aprajānann amanasikaraṇīyān dharmān aprajānan ye dharmā na manasikaraṇīyās tān dharmān manasikaroti, ye dharmā manasikaraṇīyās tān dharmān na manasikaroti.

katame ca bhikṣavo dharmā na manasikaraṇīyā yān dharmān manasikaroti? yasya bhikṣavo dharmān manasikurvato 'nutpanno vā kāmāsrava utpadyate, utpanno vā kāmāsravaḥ pravardhate; anutpanno vā bhavāsrava utpadyate, utpanno vā bhavāsravaḥ pravardhate; anutpanno vā avidyāsrava utpadyate, utpanno vā avidyāsravaḥ pravardhate—ime dharmā na manasikaraṇīyā yān dharmān manasikaroti.

katame ca bhikṣavo dharmā manasikaraṇīyā yān dharmān na manasikaroti? yasya bhikṣavo dharmān manasikurvato 'nutpanno vā kāmāsravo notpadyate, utpanno vā kāmāsravaḥ prahīyate; anutpanno vā bhavāsravo notpadyate, utpanno vā bhavāsravaḥ prahīyate; anutpanno vā avidyāsravo notpadyate, utpanno vā avidyāsravaḥ prahīyate—ime dharmā manasikaraṇīyā yān dharmān na manasikaroti.

tasyāmanasikaraṇīyānāṃ dharmāṇāṃ manasikārān manasikaraṇīyānāṃ dharmāṇām amanasikārād anutpannāś caivāsravā utpadyante, utpannāś cāsravāḥ pravardhante.

sa evam ayoniśo manasikaroti— 'abhūvaṃ nu khalv aham atītam adhvānam? na nu khalv abhūvam atītam adhvānam? kiṃ nu khalv abhūvam atītam adhvānam? kathaṃ nu khalv abhūvam atītam adhvānam? kiṃ bhūtvā kim abhūvaṃ nu khalv aham atītam adhvānam? bhaviṣyāmi nu khalv aham anāgatam adhvānam? na nu khalu bhaviṣyāmy anāgatam adhvānam? kiṃ nu khalu bhaviṣyāmy anāgatam adhvānam? kathaṃ nu khalu bhaviṣyāmy anāgatam adhvānam? kiṃ bhūtvā kiṃ bhaviṣyāmi nu khalv aham anāgatam adhvānam' iti? etarhi vā pratyutpannam adhvānam adhyātmaṃ kathaṃkathī bhavati— 'ahaṃ nu khalv asmi? no nu khalv asmi? kiṃ nu khalv asmi? kathaṃ nu khalv asmi? ayaṃ nu khalu sattvaḥ kuta āgataḥ? sa kutragāmī bhaviṣyatī'ti?

tasyaivam ayoniśo manasikurvataḥ ṣaṇṇāṃ dṛṣṭīnām anyatamā dṛṣṭir utpadyate. 'asti me ātmā' iti vā asya satyataḥ sthitato dṛṣṭir utpadyate; 'nāsti me ātmā' iti vā asya satyataḥ sthitato dṛṣṭir utpadyate; 'ātmanaivātmānaṃ saṃjānāmi' iti vā asya satyataḥ sthitato dṛṣṭir utpadyate; 'ātmanaivānātmānaṃ saṃjānāmi' iti vā asya satyataḥ sthitato dṛṣṭir utpadyate; 'anātmanaivātmānaṃ saṃjānāmi' iti vā asya satyataḥ sthitato dṛṣṭir utpadyate; atha vā punar asyaivaṃ dṛṣṭir bhavati— 'yo me 'yam ātmā vado vedayitā tatra tatra kalyāṇapāpakānāṃ karmaṇāṃ vipākaṃ pratisaṃvedayati sa khalu punar me 'yam ātmā nityo dhruvaḥ śāśvato 'vipariṇāmadharmā śāśvatīsamaṃ tathaiva sthāsyatī'ti. idam ucyate bhikṣavo dṛṣṭigataṃ dṛṣṭigahanaṃ dṛṣṭikāntāraṃ dṛṣṭiviśūkaṃ dṛṣṭivispanditaṃ dṛṣṭisaṃyojanam. dṛṣṭisaṃyojanasaṃyukto bhikṣavo 'śrutavān pṛthagjano na parimucyate jātyā jarayā maraṇena śokaiḥ paridevair duḥkhair daurmanasyair upāyāsaiḥ; 'na parimucyate duḥkhād' iti vadāmi.

śrutavāṃś ca khalu bhikṣava āryaśrāvaka āryāṇāṃ darśāvy āryadharmasya kovida āryadharme suvinītaḥ, satpuruṣāṇāṃ darśāvī satpuruṣadharmasya kovidaḥ satpuruṣadharme suvinīto manasikaraṇīyān dharmān prajānāty amanasikaraṇīyān dharmān prajānāti. sa manasikaraṇīyān dharmān prajānann amanasikaraṇīyān dharmān prajānan ye dharmā na manasikaraṇīyās tān dharmān na manasikaroti, ye dharmā manasikaraṇīyās tān dharmān manasikaroti.

katame ca bhikṣavo dharmā na manasikaraṇīyā yān dharmān na manasikaroti? yasya bhikṣavo dharmān manasikurvato 'nutpanno vā kāmāsrava utpadyate, utpanno vā kāmāsravaḥ pravardhate; anutpanno vā bhavāsrava utpadyate, utpanno vā bhavāsravaḥ pravardhate; anutpanno vā avidyāsrava utpadyate, utpanno vā avidyāsravaḥ pravardhate—ime dharmā na manasikaraṇīyā yān dharmān na manasikaroti.

katame ca bhikṣavo dharmā manasikaraṇīyā yān dharmān manasikaroti? yasya bhikṣavo dharmān manasikurvato 'nutpanno vā kāmāsravo notpadyate, utpanno vā kāmāsravaḥ prahīyate; anutpanno vā bhavāsravo notpadyate, utpanno vā bhavāsravaḥ prahīyate; anutpanno vā avidyāsravo notpadyate, utpanno vā avidyāsravaḥ prahīyate—ime dharmā manasikaraṇīyā yān dharmān manasikaroti.

tasyāmanasikaraṇīyānāṃ dharmāṇām amanasikārān manasikaraṇīyānāṃ dharmāṇāṃ manasikārād anutpannāś caivāsravā notpadyante, utpannāś cāsravāḥ prahīyante.

sa 'idaṃ duḥkham' iti yoniśo manasikaroti, 'ayaṃ duḥkhasamudaya' iti yoniśo manasikaroti, 'ayaṃ duḥkhanirodha' iti yoniśo manasikaroti, 'iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipad' iti yoniśo manasikaroti. tasyaivaṃ yoniśo manasikurvatas trīṇi saṃyojanāni prahīyante—satkāyadṛṣṭir vicikitsā śīlavrataparāmarśaḥ. ime ucyante bhikṣava āsravā darśanena prahātavyāḥ.

2. saṃvaraprahātavyāsravāḥ

katame ca bhikṣava āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaś cakṣurindriyasaṃvarasaṃvṛto viharati. yaddhyasya bhikṣavaś cakṣurindriyasaṃvaram asaṃvṛtasya viharata utpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, cakṣurindriyasaṃvaraṃ saṃvṛtasya viharata evam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. pratisaṃkhyāya yoniśaḥ śrotrendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati …pe… ghrāṇendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati …pe… jihvendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati …pe… kāyendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati …pe… manendriyasaṃvarasaṃvṛto viharati. yaddhyasya bhikṣavo manendriyasaṃvaram asaṃvṛtasya viharata utpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, manendriyasaṃvaraṃ saṃvṛtasya viharata evam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti.

yaddhyasya bhikṣavaḥ saṃvaram asaṃvṛtasya viharata utpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, saṃvaraṃ saṃvṛtasya viharata evam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ime ucyante bhikṣava āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyāḥ.

3. pratisevanaprahātavyāsravāḥ

katame ca bhikṣava āsravāḥ pratisevanayā prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaś cīvaraṃ pratisevate— 'yāvadeva śītasya pratighātāya, uṣṇasya pratighātāya, daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasamsparśānāṃ pratighātāya, yāvadeva hrīkaupīnapraticchādanārtham'.

pratisaṃkhyāya yoniśaḥ piṇḍapātaṃ pratisevate— 'naiva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūṣaṇāya, yāvadevāsya kāyasya sthitaye yāpanāya, vihiṃsoparataye, brahmacaryānugrahāya, iti purāṇāṃ ca vedanāṃ pratihaniṣyāmi navāṃ ca vedanāṃ notpādayiṣyāmi, yātrā ca me bhaviṣyaty anavadyatā ca sparśavihāraś ca'.

pratisaṃkhyāya yoniśaḥ śayanāsanaṃ pratisevate— 'yāvadeva śītasya pratighātāya, uṣṇasya pratighātāya, daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasamsparśānāṃ pratighātāya, yāvadeva ṛtupariśrayavinodanapratisaṃlayanārāmārtham'.

pratisaṃkhyāya yoniśo glānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraṃ pratisevate— 'yāvadevotpannānāṃ vaiyābādhikānāṃ vedanānāṃ pratighātāya, avyābādhyaparamatāyai'.

yaddhyasya bhikṣavo 'pratisevamānasyotpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, pratisevamānasaivam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ime ucyante bhikṣava āsravāḥ pratisevanayā prahātavyāḥ.

4. adhivāsanaprahātavyāsravāḥ

katame ca bhikṣava āsravā adhivāsanayā prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaḥ kṣamo bhavati śītasyoṣṇasya jighatsāyāḥ pipāsāyāḥ. daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasamsparśānāṃ duruktānāṃ durāgatānāṃ vacanapathānām utpannānāṃ śārīrikāṇāṃ vedanānāṃ duḥkhānāṃ tīvrāṇāṃ kharāṇāṃ kaṭukānām asātānām amanāpānāṃ prāṇaharāṇām adhivāsakajātiko bhavati.

yaddhyasya bhikṣavo 'nadhivāsayata utpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, adhivāsayata evam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ime ucyante bhikṣava āsravā adhivāsanayā prahātavyāḥ.

5. parivarjanaprahātavyāsravāḥ

katame ca bhikṣava āsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaś caṇḍaṃ hastinaṃ parivarjayati, caṇḍam aśvaṃ parivarjayati, caṇḍaṃ goṇaṃ parivarjayati, caṇḍaṃ kukkuraṃ parivarjayati, ahiṃ sthāṇuṃ kaṇṭakasthānaṃ śvabhraṃ prapātaṃ syandanikām oḍigallam. yathārūpe 'nāsane niṣaṇṇaṃ yathārūpe 'gocare carantaṃ yathārūpān pāpakān mitrān bhajamānaṃ vijñāḥ sabrahmacāriṇaḥ pāpakeṣu sthāneṣv avakalpayeyuḥ, sa tac cānāsanaṃ taṃ cāgocaraṃ tāṃś ca pāpakān mitrān pratisaṃkhyāya yoniśaḥ parivarjayati.

yaddhyasya bhikṣavo 'parivarjayata utpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, parivarjayata evam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ime ucyante bhikṣava āsravāḥ parivarjanena prahātavyāḥ.

6. vinodanaprahātavyāsravāḥ

katame ca bhikṣava āsravā vinodanena prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśotpannaṃ kāmavitarkaṃ nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkaroty anabhāvaṃ gamayati, utpannaṃ vyāpādavitarkaṃ …pe… utpannaṃ vihiṃsāvitarkaṃ …pe… utpannotpannān pāpakān akuśalān dharmān nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkaroty anabhāvaṃ gamayati.

yaddhyasya bhikṣavo 'vinodayata utpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, vinodayata evam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ime ucyante bhikṣava āsravā vinodanena prahātavyāḥ.

7. bhāvanāprahātavyāsravāḥ

katame ca bhikṣava āsravā bhāvanayā prahātavyāḥ? iha bhikṣavo bhikṣuḥ pratisaṃkhyāya yoniśaḥ smṛtisambodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇāmi; pratisaṃkhyāya yoniśo dharmavicayasambodhyaṅgaṃ bhāvayati …pe… vīryasambodhyaṅgaṃ bhāvayati … prītisambodhyaṅgaṃ bhāvayati … praśrabdhisambodhyaṅgaṃ bhāvayati … samādhisambodhyaṅgaṃ bhāvayati … upekṣāsambodhyaṅgaṃ bhāvayati vivekaniśritaṃ virāganiśritaṃ nirodhaniśritaṃ vyavasargapariṇāmi.

yaddhyasya bhikṣavo 'bhāvayata utpadyerann āsravā vighātaparidāhāḥ, bhāvayata evam asya te āsravā vighātaparidāhā na bhavanti. ime ucyante bhikṣava āsravā bhāvanayā prahātavyāḥ.

yataḥ khalu bhikṣavo bhikṣorya āsravā darśanena prahātavyās te darśanena prahīṇā bhavanti, ya āsravāḥ saṃvareṇa prahātavyās te saṃvareṇa prahīṇā bhavanti, ya āsravāḥ pratisevanayā prahātavyās te pratisevanayā prahīṇā bhavanti, ya āsravā adhivāsanayā prahātavyās te 'dhivāsanayā prahīṇā bhavanti, ya āsravāḥ parivarjanena prahātavyās te parivarjanena prahīṇā bhavanti, ya āsravā vinodanena prahātavyās te vinodanena prahīṇā bhavanti, ya āsravā bhāvanayā prahātavyās te bhāvanayā prahīṇā bhavanti; ayam ucyate bhikṣavaḥ— 'bhikṣuḥ sarvāsravasaṃvarasaṃvṛto viharaty, acchaitsīt tṛṣṇāṃ, vyavartayat saṃyojanaṃ, samyaṅ mānābhisamayād antam akārṣīd duḥkhasyā'iti.

idam avocad bhagavān. āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandann iti.

sarvāsravasūktaṃ niṣṭhitaṃ dvitīyam.

mn1 
mn 
 mn3
Search
buddhism/mn/mn2.txt · Last modified: 2026/03/04 08:50